៧. ចាតុមសុត្តវណ្ណនា

១៥៧. យថាឧបនិស្សយេនាតិ យោ យោ ឧបនិស្សយោ យថាឧបនិស្សយោ, តេន យថាឧបនិស្សយេន សម្មាបយោគេន. បតិដ្ឋហិស្សន្តិ សាសនេ បតិដ្ឋំ បដិលភិស្សន្តិ. វសនដ្ឋានានីតិ វស្សគ្គាទិវសេន វសនដ្ឋានានិ. សណ្ឋាបយមានាតិ សុវិភត្តភាវេន ឋបេន្តា.

អវិនិព្ភោគសទ្ទន្តិ វិនិភុញ្ជិត្វា គហេតុំ អសក្កុណេយ្យសទ្ទំ. វចីឃោសោបិ ហិ ពហូហិ ឯកច្ចំ បវត្តិតោ ឋានតោ ច ទូរតរោ កេវលំ មហានិគ្ឃោសោ ឯវ ហុត្វា សោតបថមាគច្ឆតិ. មច្ឆវិលោបេតិ មច្ឆេ វិលុម្បិត្វា វិយ គហណេ, មច្ឆានំ វា នយនេ.

១៥៨. វវស្សគ្គត្ថេតិ និច្ឆយត្ថេ, ឥទំ តាវ អម្ហេហិ វុច្ចមានវចនំ ឯកន្តសោតព្ពំ, បច្ឆា តុម្ហេហិ កាតព្ពំ ករោថាតិ អធិប្បាយោ. វចនបរិហារោតិ តេហិ សក្យរាជូហិ វុត្តវចនស្ស បរិហារោ. លេសកប្បន្តិ កប្បិយលេសំ. ធុរវហាតិ ធុរវាហិនោ, ធោរយ្ហាតិ អត្ថោ. បាទមូលន្តិ ឧបចារំ វទតិ. វិគច្ឆិស្សតីតិ ហាយិស្សតិ. បដិប្ផរិតោតិ ន ភគវតោ សម្មុខាវ, សក្យរាជូនំ បុរតោបិ វិប្ផរិតោវ ហោតិ.

១៥៩. អភិនន្ទតូតិ អភិមុខោ ហុត្វា បមោទតុ. អភិវទតូតិ អភិរូបវសេន វទតុ. បសាទញ្ញថត្តន្តិ អប្បសាទស្ស វិបរិណាមោ ហីនាយាវត្តនសង្ខាតំ បរិវត្តនំ, តេនាហ ‘‘វិព្ភមន្តានំ. វិបរិណាមញ្ញថត្ត’’ន្តិ. ការណូបចារេន សស្សេសុ ពីជបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ពីជានំ តរុណានន្តិ តរុណសស្សាន’’ន្តិ. តរុណភាវេនេវ តស្ស ភាវិនោ ផលស្ស អភាវេន វិបរិណាមោ.

១៦០. កត្តព្ពស្ស សរសេនេវ ករណំ ចិត្តរុចិយំ, ន តថា បរស្ស ឧស្សាទនេនាតិ អាហ – ‘‘បក្កោសិយមានានំ គមនំ នាម ន ផាសុក’’ន្តិ. មយម្បិ ភគវា វិយ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារេនេវ វិហរិស្សាមាតិ ទីបេតិ បកតិយា វិវេកជ្ឈាសយភាវតោ វិរទ្ធោ អាគតស្ស ភារស្ស អវហនតោយេវ. តេនាហ ‘‘អត្តនោ ភារភាវំ ន អញ្ញាសី’’តិ.

១៦១. កស្មា អារភីតិ? សប្បាយតោ. បញ្ចសតា ហិ ភិក្ខូ អភិនវា, តស្មា តេសំ ឱវាទទានត្ថំ ភគវា ឥមំ ទេសនំ អារភីតិ.

១៦២. កោធុបាយាសស្សាតិ ឯត្ថ កុជ្ឈនដ្ឋេន កោធោ, ស្វេវ ចិត្តស្ស កាយស្ស ច អតិប្បមទ្ទនមថនុប្បាទនេហិ ទឡ្ហំ អាយាសដ្ឋេន ឧបាយាសោ. អនេកវារំ បវត្តិត្វា អត្តនា សមវេតំ សត្តំ អជ្ឈោត្ថរិត្វា សីសំ ឧក្ខិបិតុំ អទត្វា អនយព្យសនបាបនេន កោធុបាយាសស្ស ឩមិសទិសតា ទដ្ឋព្ពា. តេនាហ ‘‘កោធុបាយាសេ’’តិអាទិ.

១៦៣. ឱទរិកត្តេន ខាទិតោតិ ឱទរិកភាវេន អាមិសគេធេន មិច្ឆាជីវេន ជីវិកាកប្បនេន នាសិតសីលាទិគុណតាយ ខាទិតធម្មសរីរោ.

១៦៤. បញ្ចកាមគុណាវដ្ដេ និមុជ្ជិត្វាតិ ឯត្ថ កាមរាគាភិភូតេ សត្តេ ឥតោ ច ឯត្តោ, ឯត្តោ ច ឥតោតិ ឯវំ មនាបិយរូបាទិវិសយសង្ខាតេ អាវដ្ដេ អត្តានំ សំសារេត្វា យថា តតោ ពហិភូតេ នេក្ខម្មេ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, ឯវំ អាវដ្ដេត្វា ព្យសនាបាទនេន កាមគុណានំ អាវដ្ដសទិសតា ទដ្ឋព្ពា. តេនាហ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ.

១៦៥. រាគានុទ្ធំសិតេនាតិ រាគេន អនុទ្ធំសិតេន. ចណ្ឌមច្ឆំ អាគម្មាតិ សុសុកាទិចណ្ឌមច្ឆំ អាគម្ម. មាតុគាមំ អាគម្មាតិ មាតុគាមោ ហិ យោនិសោមនសិការរហិតំ អធីរបុរិសំ ឥត្ថិកុត្តភូតេហិ អត្តនោ ហាវភាវវិលាសេហិ អភិភុយ្យ គហេត្វា ធីរជាតិយម្បិ អត្តនោ រូបាទីហិ បលោភនវសេន អនវសេសំ អត្តនោ ឧបការធម្មេ សីលាទិកេ សម្បាទេតុំ អសមត្ថំ ករោន្តោ អនយព្យសនំ បាបេតិ. តេនាហ – ‘‘មាតុគាមំ អាគម្ម ឧប្បន្នកាមរាគោ វិព្ភមតី’’តិ.

ភយំ នាម យត្ថ ភាយិតព្ពវត្ថុ, តត្ថ ឱតរន្តស្សេវ ហោតិ, ន អនោតរន្តស្ស, តំ ឱតរិត្វា ភយំ វិនោទេត្វា តត្ថ កិច្ចំ សាធេតព្ពំ, ឥតរថា ចត្ថសិទ្ធិ ន ហោតីតិ ឥមមត្ថំ ឧបមោបមិតព្ពសរូបវសេន ទស្សេតុំ ‘‘យថា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឧទកំ និស្សាយ អានិសំសោ បិបាសវិនយនំ សរីរសុទ្ធិ បរិឡាហូបសមោ កាយឧតុគ្គាហាបនន្តិ ឯវមាទិ. សាសនំ និស្សាយ អានិសំសោ បន សង្ខេបតោ វដ្ដទុក្ខូបសមោ, វិត្ថារតោ បន សីលានិសំសាទិវសេន អនេកវិធោ, សោ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.៩) វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ. វុត្តប្បការោ អានិសំសោ ហោតិ តានិ ភយានិ អភិភុយ្យ បវត្តស្សាតិ អធិប្បាយោ. ឥមានិ អភាយិត្វាតិ ឥមានិ កោធូបាយាសាទិភយានិ អភិភុយ្យ បវត្តិត្វា អភាយិត្វា. កោធូបាយាសាទយោ ហិ ភាយតិ ឯតស្មាតិ ភយន្តិ វុត្តា. ថេរោតិ មហាធម្មរក្ខិតត្ថេរោ. កាមំ បហានាភិសមយកាលោ ឯវ សច្ឆិកិរិយាភិសមយោ, សម្មាទិដ្ឋិយា បន សំកិលេសវោទានធម្មេសុ កិច្ចំ អសំកិណ្ណំ កត្វា ទស្សេតុំ សមានកាលិកម្បិ អសមានកាលិកំ វិយ វុត្តំ ‘‘តណ្ហាសោតំ ឆិន្ទិត្វា និព្ពានបារំ ទដ្ឋុំ ន សក្កោតី’’តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ចាតុមសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.