២. អដ្ឋកនាគរសុត្តវណ្ណនា

១៧. អវិទូរេតិ ឥមិនា បាឡិយំ ‘‘វេសាលិយ’’ន្តិ ឥទំ សមីបេ ភុម្មវចនន្តិ ទស្សេតិ. សារប្បត្តកុលគណនាយាតិ (អ. និ. ដី. ៣.១១.១៦) មហាសារមហប្បត្តកុលគណនាយ. ទសមេ ឋានេតិ អញ្ញេ អញ្ញេតិ ទសគណនដ្ឋានេ. អដ្ឋកនគរេ ជាតោ ភវោ អដ្ឋកនាគរោ. កុក្កុដារាមោតិ បាដលិបុត្តេ កុក្កុដារាមោ, ន កោសម្ពិយំ.

១៨. បកតត្ថនិទ្ទេសោ ត-សទ្ទោតិ តស្ស ‘‘ភគវតា’’តិអាទីហិ បទេហិ សមានាធិករណភាវេន វុត្តស្ស យេន អភិសម្ពុទ្ធភាវេន ភគវា បកតោ អធិគតោ សុបាកដោ ច, តំ អភិសម្ពុទ្ធភាវំ សទ្ធិំ អាគមនីយបដិបទាយ អត្ថភាវេន ទស្សេន្តោ ‘‘យោ សោ…បេ… អភិសម្ពុទ្ធោ’’តិ អាហ. សតិបិ ញាណទស្សន-សទ្ទានំ ឥធ បញ្ញាវេវចនភាវេ តេន តេន វិសេសេន តេសំ វិសយវិសេសេ បវត្តិទស្សនត្ថំ អសាធារណញាណវិសេសវសេន វិជ្ជាត្តយវសេន វិជ្ជាអភិញ្ញានាវរណញាណវសេន សព្ពញ្ញុតញាណមំសចក្ខុវសេន បដិវេធទេសនាញាណវសេន ច តទត្ថំ យោជេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘តេសំ តេស’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អាសយានុសយំ ជានតា អាសយានុសយញាណេន សព្ពំ ញេយ្យធម្មំ បស្សតា សព្ពញ្ញុតានាវរណញាណេហិ. បុព្ពេនិវាសាទីហីតិ បុព្ពេនិវាសាសវក្ខយញាណេហិ. បដិវេធបញ្ញាយាតិ អរិយមគ្គបញ្ញាយ. ទេសនាបញ្ញាយ បស្សតាតិ ទេសេតព្ពធម្មានំ ទេសេតព្ពប្បការំ ពោធនេយ្យបុគ្គលានញ្ច អាសយានុសយចរិតាធិមុត្តិអាទិភេទំ ធម្មទេសនាបញ្ញាយ យាថាវតោ បស្សតា. អរីនន្តិ កិលេសារីនំ, បញ្ចវិធមារានំ វា, សាសនស្ស វា បច្ចត្ថិកានំ អញ្ញតិត្ថិយានំ តេសំ បន ហននំ បាដិហារិយេហិ អភិភវនំ អប្បដិភានតាករណំ អជ្ឈុបេក្ខនមេវ វា, កេសិវិនយសុត្តញ្ចេត្ថ និទស្សនំ.

តថា ឋានាដ្ឋានាទិវិភាគំ ជានតា យថាកម្មូបគសត្តេ បស្សតា, សវាសនានំ អាសវានំ ខីណត្តា អរហតា, អភិញ្ញេយ្យាទិភេទេ ធម្មេ អភិញ្ញេយ្យាទិតោ អវិបរីតាវពោធតោ សម្មាសម្ពុទ្ធេន. អថ វា តីសុ កាលេសុ អប្បដិហតញាណតាយ ជានតា, កាយកម្មាទិវសេន តិណ្ណំ កម្មានំ ញាណានុបរិវត្តិតោ និសម្មការិតាយ បស្សតា, ទវាទីនំ អភាវសាធិកាយ បហានសម្បទាយ អរហតា, ឆន្ទាទីនំ អហានិហេតុភូតាយ អក្ខយបដិភានសាធិកាយ សព្ពញ្ញុតាយ សម្មាសម្ពុទ្ធេនាតិ ឯវំ ទសពលអដ្ឋារសអាវេណិកពុទ្ធធម្មវសេនបិ យោជនា កាតព្ពា.

១៩. អភិសង្ខតន្តិ អត្តនោ បច្ចយេហិ អភិសម្មុខភាវេន សមេច្ច សម្ភូយ្យ កតំ, ស្វស្ស កតភាវោ ឧប្បាទនេន វេទិតព្ពោ, ន ឧប្បន្នស្ស បដិសង្ខរណេនាតិ អាហ ‘‘ឧប្បាទិត’’ន្តិ. តេ ចស្ស បច្ចយា ចេតនាបធានាតិ ទស្សេតុំ បាឡិយំ ‘‘អភិសង្ខតំ អភិសញ្ចេតយិត’’ន្តិ វុត្តន្តិ ‘‘ចេតយិតំ បកប្បិត’’ន្តិ អត្ថមាហ. អភិសង្ខតំ អភិសញ្ចេតយិតន្តិ ច ឈានស្ស បាតុភាវទស្សនមុខេន វិទ្ធំសនភាវំ ឧល្លិង្គេតិ យញ្ហិ អហុត្វា សម្ភវតិ, តំ ហុត្វា បដិវេតិ. តេនាហ បាឡិយំ ‘អភិសង្ខត’ន្តិអាទិ. សមថវិបស្សនាធម្មេ ឋិតោតិ សមថធម្មេ ឋិតត្តា សមាហិតោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អនិច្ចានុបស្សនាទីហិ និច្ចសញ្ញាទយោ បជហន្តោ អនុក្កមេន តំ អនុលោមញាណំ បាបេតា ហុត្វា វិបស្សនាធម្មេ ឋិតោ. សមថវិបស្សនាសង្ខាតេសុ ធម្មេសុ រញ្ជនដ្ឋេន រាគោ, នន្ទនដ្ឋេន នន្ទីតិ. តត្ថ សុខុមា អបេក្ខា វុត្តា, យា ‘‘និកន្តី’’តិ វុច្ចតិ.

ឯវំ សន្តេតិ ឯវំ យថារុតវសេន ច ឥមស្ស សុត្តបទស្ស អត្ថេ គហេតព្ពេ សតិ. សមថវិបស្សនាសុ ឆន្ទរាគោ កត្តព្ពោតិ អនាគាមិផលំ និព្ពត្តេត្វា តទត្ថាយ សមថវិបស្សនាបិ អនិព្ពត្តេត្វា កេវលំ តត្ថ ឆន្ទរាគោ កត្តព្ពោ ភវិស្សតិ. កស្មា? តេសុ សមថវិបស្សនាសង្ខាតេសុ ធម្មេសុ ឆន្ទរាគមត្តេន អនាគាមិនា លទ្ធព្ពស្ស អលទ្ធានាគាមិផលេន លទ្ធព្ពត្តា តថា សតិ តេន អនាគាមិផលម្បិ លទ្ធព្ពមេវ នាម ហោតិ. តេនាហ – ‘‘អនាគាមិផលំ បដិវិទ្ធំ ភវិស្សតី’’តិ. សភាវតោ រសិតព្ពត្តា អវិបរីតោ អត្ថោ ឯវ អត្ថរសោ. អញ្ញាបិ កាចិ សុគតិយោតិ វិនិបាតិកេ សន្ធាយាហ. អញ្ញាបិ កាចិ ទុគ្គតិយោតិ អសុរកាយមាហ.

សមថធុរមេវ ធុរំ សមថយានិកស្ស វសេន ទេសនាយ អាគតត្តា. មហាមាលុក្យោវាទេ ‘‘វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារ’’ន្តិ បាទកជ្ឈានំ កត្វា ‘‘សោ យទេវ តត្ថ ហោតិ រូបគតំ វេទនាគត’’ន្តិអាទិនា វិបស្សនំ វិត្ថារេត្វា ‘‘សោ តត្ថ ឋិតោ អាសវានំ ខយំ បាបុណាតី’’តិ (ម. និ. ២.១៣៣) អាគតត្តា ‘‘មហាមាលុក្យោវាទេ វិបស្សនាវ ធុរ’’ន្តិ អាហ. មហាសតិបដ្ឋានសុត្តេ (ទី. និ. ២.៣៧៣ អាទយោ; ម. និ. ១.១០៦ អាទយោ) សព្ពត្ថកមេវ តិក្ខតរាយ វិបស្សនាយ អាគតត្តា វុត្តំ ‘‘វិបស្សនុត្តរំ កថិត’’ន្តិ. កាយគតាសតិសុត្តេ (ម. និ. ៣.១៥៣-១៥៤) អានាបានជ្ឈានាទិវសេន សវិសេសំ សមថវិបស្សនាយ អាគតត្តា វុត្តំ ‘‘សមថុត្តរំ កថិត’’ន្តិ.

អប្បំ យាចិតេន ពហុំ ទេន្តេន ឧឡារបុរិសេន វិយ ឯកំ ធម្មំ បុច្ឆិតេន ‘‘អយម្បិ ឯកធម្មោ’’តិ កថិតត្តា ឯកាទសបិ ធម្មា បុច្ឆាវសេន ឯកធម្មោ នាម ជាតោ បច្ចេកំ វាក្យបរិសមាបនញាយេន. ឯកវីសតិ បព្ពានិ តេហិ ពោធិយមានាយ បដិបទាយ ឯករូបត្តា បដិបទាវសេន ឯកធម្មោ នាម ជាតោតិ. ឥធ ឥមស្មិំ អដ្ឋកនាគរសុត្តេ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនធម្មានំ សង្ខារាវសេសសុខុមភាវប្បត្តតាយ តត្ថ សាវកានំ ទុក្ករន្តិ ន ចតុត្ថារុប្បវសេនេត្ថ ទេសនា អាគតាតិ ចតុន្នំ ព្រហ្មវិហារានំ, ហេដ្ឋិមានំ តិណ្ណំ អារុប្បានញ្ច វសេន ឯកាទស. បុច្ឆាវសេនាតិ ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភន្តេ អានន្ទ, តេន…បេ… សម្មាសម្ពុទ្ធេន ឯកធម្មោ អក្ខាតោ’’តិ (ម. និ. ២.១៨) ឯវំ បវត្តបុច្ឆាវសេន. អមតុប្បត្តិយត្ថេនាតិ អមតភាវស្ស ឧប្បត្តិហេតុតាយ, សព្ពានិបិ កម្មដ្ឋានានិ ឯករសម្បិ អមតាធិគមបដិបត្តិយាតិ អត្ថោ, ឯវមេត្ថ អគ្គផលភូមិ អនាគាមិផលភូមីតិ ទ្វេវ ភូមិយោ សរូបតោ អាគតា, នានន្តរិយតាយ បន ហេដ្ឋិមាបិ ទ្វេ ភូមិយោ អត្ថតោ អាគតា ឯវាតិ ទដ្ឋព្ពា.

២១. បញ្ច សតានិ អគ្ឃោ ឯតស្សាតិ បញ្ចសតំ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

អដ្ឋកនាគរសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.