៤. ចូឡគោបាលកសុត្តវណ្ណនា

៣៥០. ចេលុក្កាហីតិ ចេលមយាហិ ឧក្កាហិ. ឧក្កភូតានិ ចេលានិ ឯត្ថាតិ ឧក្កចេលា, នគរំ. សព្ពា គង្គា បាកដា ហុត្វា បញ្ញាយតីតិ បកតិចក្ខុស្ស បាកដា ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ, ទិព្ពចក្ខុស្ស បន សមន្តចក្ខុស្ស វា យត្ថ កត្ថចិ និសិន្នស្សបិ ភគវតោ បាកដា ហុត្វា បញ្ញាយតេវ. សោត្ថីតិ អនុបទ្ទវោ. វឌ្ឍីតិ អបរិហានិ. អារោគ្យន្តិ អរោគតា អាពាធាភាវោ.

មគធោ ជនបទោ និវាសោ ឯតស្សាតិ មាគធោ, មាគធោវ មាគធិកោ. បញ្ញាយ នាម ទុដ្ឋុភាវោ នត្ថិ ឯកន្តានវជ្ជតាយ, តស្មា ទុ-សទ្ទោ អភាវវាចី ‘‘ទុស្សីលោ’’តិអាទីសុ វិយ, ជាតិ-សទ្ទោ ច សភាវត្ថោតិ អាហ ‘‘និប្បញ្ញសភាវោ’’តិ. -សទ្ទោ អារម្ភត្ថោតិ អាហ ‘‘បតារេសីតិ តារេតុំ អារភី’’តិ បរតីរំ គាវីនំ អប្បត្តត្តា. សុវិទេហានន្តិ សុន្ទរវិទេហានំ. វិទេហរដ្ឋំ កិរ ភូមិភាគទស្សនសម្បត្តិយា ច វនរាមណេយ្យកាទិនា ច សុន្ទរំ. អាមណ្ឌលិកំ ករិត្វាតិ អាវត្តេ បតិតា តេមណ្ឌលាការេន បរិព្ភមិត្វា. កតិបយាបិ គាវិយោ អសេសេត្វា នទីសោតេន វូឡ្ហត្តា វុត្តំ ‘‘អវឌ្ឍិំ វិនាសំ បាបុណិំសូ’’តិ. កតិបយាសុបិ ហិ អវសិដ្ឋាសុ គាវីសុ អនុក្កមេនបិ សិយា គោគណស្ស វឌ្ឍីតិ. វិស្សមដ្ឋានន្តិ បរិស្សមវិនោទនដ្ឋានំ. តិត្ថា ភដ្ឋាតិ គហេតុំ អសមត្ថតាយ តិត្ថំ អប្បត្តា. អរោគោ នាម នាហោសីតិ លោមមត្តម្បិ អសេសេត្វា សព្ពា គាវិយោ នទីសោតេ វិនដ្ឋាតិ អត្ថោ.

យេសុ ខន្ធាយតនធាតូសុ ឥធ លោកសមញ្ញា, តេ អជានន្តា ‘‘អកុសលា ឥមស្ស លោកស្សា’’តិ វុត្តាតិ អាហ ‘‘ឥធលោកេ ខន្ធធាតាយតនេសុ អកុសលា អឆេកា’’តិ. អយមេវ នយោ ‘‘អកុសលា បរស្ស លោកស្សា’’តិ ឯត្ថាបីតិ អាហ ‘‘បរលោកេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ. មារោ ឯត្ថ ធីយតីតិ មារធេយ្យំ. មារោតិ ចេត្ថ កិលេសមារោ វេទិតព្ពោ. ខន្ធាភិសង្ខារា ហិ តស្ស បវត្តនភាវេន គហិតា, មច្ចុមារោ វិសុំ គហិតោ ឯវ, កិលេសមារវសេនេវ ច ទេវបុត្តមារស្ស កាមភវេ អាធិបច្ចន្តិ. តេសន្តិ យេ ឥធលោកាទីសុ អឆេកា, តេសំ. តេ បន ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥមិនា ឆ សត្ថារោ ទស្សិតា’’តិ.

៣៥១. ពលវគាវោតិ ពលវន្តេ គោរូបេ. តេ បន ទម្មតំ ឧបគតគោណា ចេវ ធេនុយោ ចាតិ អាហ ‘‘ទន្តគោណេ ចេវ ធេនុយោ ចា’’តិ. អវិជាតគាវោតិ ន វិជាតគាវិយោ. វច្ឆកេតិ ខុទ្ទកវច្ឆេ. អប្បត្ថោ ហិ អយំ ក-សទ្ទោ. តេនាហ ‘‘តរុណវច្ឆកេ’’តិ. កិសាពលកេតិ ទុព្ពលេ.

៣៥២. មារស្ស តណ្ហាសោតំ ឆេត្វាតិ ខន្ធមារសម្ពន្ធីតណ្ហាសង្ខាតំ សោតំ សមុច្ឆិន្ទិត្វា. តយោ កោដ្ឋាសេ ខេបេត្វា ឋិតាតិ អនាគាមិនោ សន្ធាយាហ. សព្ពវារេសូតិ សកទាគាមិសោតាបន្នអដ្ឋមកវារេសុ. តត្ថ បន យថាក្កមំ ចតុមគ្គវជ្ឈានំ កិលេសានំ ទ្វេ កោដ្ឋាសេ ខេបេត្វា ឋិតា, ឯកកោដ្ឋាសំ ខេបេត្វា ឋិតា, បឋមំ កោដ្ឋាសំ ខេបេន្តោតិ វត្តព្ពំ. ធម្មំ អនុស្សរន្តិ, ធម្មស្ស វា អនុស្សរណសីលាតិ ធម្មានុសារិនោ. ធម្មោតិ ចេត្ថ បញ្ញា អធិប្បេតា. សទ្ធំ អនុស្សរន្តិ, សទ្ធាយ វា អនុស្សរណសីលាតិ សទ្ធានុសារិនោ.

ជានតាតិ ឯត្ថ ជាននកិរិយាវិសយស្ស អវិសេសិតត្តា អធិការវសេន អនវសេសញេយ្យវិសេសា អធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘សព្ពធម្មេ ជានន្តេនា’’តិ. អន្តោសារវិរហតោ អព្ភុគ្គតដ្ឋេន ច នឡោ វិយាតិ នឡោ, មានោតិ អាហ ‘‘វិគតមាននឡំ កត’’ន្តិ. ខេមំ បត្ថេថាតិ ឯត្ថ ចតូហិ យោគេហិ អនុបទ្ទវត្តា ‘‘ខេម’’ន្តិ អរហត្តំ អធិប្បេតំ. បត្ថនា ច ឆន្ទបត្ថនា, ន តណ្ហាបត្ថនាតិ អាហ ‘‘កត្តុកម្យតាឆន្ទេន អរហត្តំ បត្ថេថា’’តិ. បត្តាយេវ នាម តស្ស បត្តិយា ន កោចិ អន្តរាយោ. សោត្ថិនា បារគមនំ ឧទ្ទិស្ស ទេសនំ អារភិត្វា ខេមប្បត្តិយា ទេសនាយ បរិយោសាបិតត្តា យថានុសន្ធិនាវ ទេសនំ និដ្ឋាបេសីតិ.

ចូឡគោបាលកសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.