៥. និវាបសុត្តវណ្ណនា

២៦១. និវប្បតីតិ និវាបោ, និវាបំ វត្តេតិ, និវាបភោជនំ វា ឯតស្សាតិ នេវាបិកោ, និវាបេន មិគេ បលោភេត្វា គណ្ហនកមាគវិកោ. តិណពីជានីតិ និវាបតិណពីជានិ. វប្បន្តិ សស្សំ វិយ វបិតព្ពដ្ឋេន វប្បំ. ‘‘មយំ វិយ អញ្ញេ កេ ឦទិសំ លភិស្សន្តី’’តិ មានមទំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. វិស្សដ្ឋសតិភាវន្តិ អនុស្សង្កិតបរិសង្កិតភាវំ. តិរច្ឆានា ហិ វិជាតិយពលវតិរច្ឆានវសនដ្ឋានេសុ សាសង្កា ឧព្ពិគ្គហទយា អប្បមត្តា ហោន្តិ វិសេសតោ មាគវិកាទិមនុស្សូបចារេ, រសតណ្ហាយ បន ពទ្ធា បមាទំ អាបជ្ជស្សន្តិ. និវបតិ ឯត្ថាតិ និវាបោ, និវាបភូមិ និវាបដ្ឋានំ. តេនាហ ‘‘និវាបដ្ឋានេ’’តិ. ‘‘យថាកាមករណីយា’’តិ វុត្តមត្ថំ វិវរិតុំ ‘‘ឯកំ កិរា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ នីវារវនំ វិយាតិ នីវារស្ស សមូហោ វិយ. នីវារោ នាម អរញ្ញេ សយំជាតវីហិជាតិ. មេឃមាលា វិយាតិ មេឃឃដា វិយ. ឯកគ្ឃនន្តិ ឯកជ្ឈំ វិយ អវិរដ្ឋំ. បក្កមន្តីតិ អាសង្កបរិសង្កា ហុត្វា បក្កមន្តិ. កណ្ណេ ចាលយមានាតិ អនាសង្កន្តានំ បហដ្ឋាការទស្សនំ. មណ្ឌលគុម្ពន្តិ មណ្ឌលកាការេន ឋិតំ គុម្ពំ.

២៦២. កប្បេត្វាតិ ឧបមាភាវេន បរិកប្បេត្វា. មិគេ អត្តនោ វសេ វត្តាបនំ វសីភាវោ. សោ ឯវ ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ, បភាវនដ្ឋេន អានុភាវោ.

២៦៣. ភយេន ភោគតោតិ ភយេន សហ សភយំ និវាបបរិភោគតោ. ពលវីរិយន្តិ កាយពលញ្ច ឧដ្ឋានវីរិយញ្ច. អដ្ឋកថាយំ បន ពលមេវ វីរិយំ. ពលន្តិ ច សរីរពលំ, តញ្ច អត្ថតោ មនសិការមគ្គេហិ អបរាបរំ សញ្ចរណកវាតោតិ វុត្តំ ‘‘អបរាបរំ សញ្ចរណវាយោធាតូ’’តិ.

២៦៤. សិក្ខិតកេរាដិកាតិ បរិចិតសាឋេយ្យា, វញ្ចកាតិ អត្ថោ. ឥទ្ធិមន្តោ វិយ អានុភាវវន្តោ វិយ. បចុរជនេហិ បរភូតា ជាតាតិ បរជនា, មហាភូតា. តេនាហ ‘‘យក្ខា’’តិ. សមន្តា សប្បទេសន្តិ សមន្តតោ បទេសវន្តំ វិបុលោកាសសន្និវាសដ្ឋានំ. តស្ស បន សប្បទេសតា មហាឱកាសតាយាតិ វុត្តំ ‘‘មហន្តំ ឱកាស’’ន្តិ.

២៦៥. ឃដ្ដេស្សន្តីតិ ‘‘សភយសមុដ្ឋាន’’ន្តិ សញ្ញាទានវសេន ចិត្តំ ចេតេស្សន្តិ, តាសេស្សន្តីតិ អត្ថោ. បរិច្ចជិស្សន្តីតិ និព្ពិសិស្សន្តិ. មហល្លកោតិ ជាតិយា មហល្លកោ ជិណ្ណោ. ទុព្ពលោតិ ព្យាធិវសេន, បកតិយា វា ពលវិរហិតោ.

២៦៧. និវាបសទិសតាយ និវាបោតិ វា. លោកបរិយាបន្នំ ហុត្វា កិលេសេហិ អាមសិតព្ពតាយ លោកាមិសានីតិ វា. វដ្ដេ អាមិសភូតត្តា វដ្ដាមិសភូតានំ. វសំ វត្តេតីតិ កាមគុណេហិ កាមគុណេ គិទ្ធេ សត្តេ តស្សេវ គេធស្ស វសេន អត្តនោ វសេ វត្តេតីតិ. តេនាហ –

‘‘អន្តលិក្ខចរោ បាសោ, យ្វាយំ ចរតិ មានសោ;

តេន តំ ពាធយិស្សាមិ, ន មេ សមណ មោក្ខសី’’តិ. (សំ. និ. ១.១៥១; មហាវ. ៣៣);

អយន្តិ បឋមមិគជាតូបមា. វានបត្ថស្ស សតោវ បបញ្ចបរទត្តិកាទិសបុត្តទារនិក្ខមនំ សន្ធាយាហ ‘‘សបុត្តភរិយបព្ពជ្ជាយា’’តិ.

២៦៨. កាមតោ ចិត្តស្ស វិមុត្តិ ឥធ ចេតោវិមុត្តីតិ អធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘ចេតោវិមុត្តិ នាម…បេ… ឧប្បន្នអជ្ឈាសយោ’’តិ. កាមេ វិស្សជ្ជេត្វា បុន តត្ថ និមុគ្គតាយ ទុតិយសមណព្រាហ្មណា ទុតិយមិគជាតូបមា វុត្តា.

២៦៩. តតិយសមណព្រាហ្មណា យថាបរិច្ចត្តេ កាមេ បរិច្ចជិត្វា ឯវំ ឋិតា, ន ទុតិយា វិយ តត្ថ និមុគ្គាតិ អធិប្បាយេន ‘‘កិំ បន តេ អកំសូ’’តិ បុច្ឆតិ. ឥតរេ កាមំ ឧជុកំ កាមគុណេសុ ន និមុគ្គា, បរិយាយេន បន និមុគ្គា ទិដ្ឋិជាលេន ច អជ្ឈោត្ថដាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘គាមនិគមជនបទរាជធានិយោ’’តិអាទិមាហ. ទិដ្ឋិជាលម្បិ តណ្ហាជាលានុគតមេវាតិ អាហ ‘‘មារស្ស បាបិមតោ ទិដ្ឋិជាលេន បរិក្ខិបិត្វា’’តិ.

២៧១. ខន្ធកិលេសាភិសង្ខារមារា វា ឥធ មារគ្គហណេន គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អក្ខីនិ ភិន្ទិ ទដ្ឋុំ អសមត្ថភាវាបាទនេន. តេនាហ ‘‘វិបស្សនាបាទកជ្ឈាន’’ន្តិអាទិ. កិញ្ចាបិ មារោ យំ កិញ្ចិ ឈានំ សមាបន្នស្សបិ ភិក្ខុនោ ចិត្តំ ឥមំ នាម អារម្មណំ និស្សាយ វត្តតីតិ ន ជានាតិ, ឥធាធិប្បេតស្ស បន ភិក្ខុនោ វសេន ‘‘វិបស្សនាបាទកជ្ឈាន’’ន្តិ វុត្តំ. តេនេវ បរិយាយេនាតិ ‘‘ន មារស្ស អក្ខីនិ ភិន្ទី’’តិ ឯវមាទិនា យថាវុត្តបរិយាយេន. អទស្សនំ គតោតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. ចក្ខុស្ស បទំ បតិដ្ឋាតិ ច ឥធ អារម្មណំ អធិប្បេតំ តំ បរិគ្គយ្ហ បវត្តនតោតិ អាហ ‘‘អប្បតិដ្ឋំ និរារម្មណ’’ន្តិ. សោតិ មារោ. ទិស្វាតិ ទស្សនហេតុ. យស្មា មគ្គេន ចតុសច្ចទស្សនហេតុ អាសវា ន បរិក្ខីណា. ផលក្ខណេ ហិ តេ ខីណាតិ វុច្ចន្តីតិ.

លោកេតិ សត្តលោកេ សង្ខារលោកេ ច. សត្តវិសត្តភាវេនាតិ លគ្គភាវេន ចេវ សវិសេសំ អាសត្តភាវេន ច. អថ វាតិអាទិនា និទ្ទេសនយវសេន (មហានិ. ៣, ចូឡនិ. មេត្តគូមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ២២, ២៣; ចូឡនិ. ខគ្គវិសាណសុត្តនិទ្ទេស ១២៤) វិសត្តិកាបទំ និទ្ទិសតិ. វិសតាតិ វិត្ថដា រូបាទីសុ តេភូមកធម្មេសុ ព្យាបនវសេន វិសដាតិ បុរិមវចនមេវ តការស្ស ដការំ កត្វា វុត្តំ. វិសាលាតិ វិបុលា. វិសក្កតីតិ បរិសក្កតិ សហតិ. រត្តោ ហិ រាគវត្ថុនា បាទេន តាលិយមានោបិ សហតិ. ឱសក្កនំ, វិប្ផន្ទនំ វា វិសក្កនន្តិបិ វទន្តិ. វិសំហរតីតិ យថា តថា កាមេសុ អានិសំសំ ទស្សេន្តី វិវិធេហិ អាការេហិ នេក្ខម្មាភិមុខប្បវត្តិតោ ចិត្តំ សំហរតិ សង្ខិបតិ, វិសំ វា ទុក្ខំ, តំ ហរតិ ឧបនេតីតិ អត្ថោ. វិសំវាទិកាតិ អនិច្ចាទិំ និច្ចាទិតោ គណ្ហាបេន្តី វិសំវាទិកា ហោតិ. ទុក្ខនិព្ពត្តកស្ស កម្មស្ស ហេតុភាវតោ វិសមូលា, វិសំ វា ទុក្ខទុក្ខាទិភូតា វេទនា មូលំ ឯតិស្សាតិ វិសមូលា. ទុក្ខសមុទយត្តា វិសំ ផលំ ឯតិស្សាតិ វិសផលា. តណ្ហាយ រូបាទិកស្ស ទុក្ខស្សេវ បរិភោគោ ហោតិ, ន អមតស្សាតិ សា ‘‘វិសបរិភោគា’’តិ វុត្តា. សព្ពត្ថ និរុត្តិវសេន សទ្ទសិទ្ធិ វេទិតព្ពា. យោ បនេត្ថ បធានោ អត្ថោ, តំ ទស្សេតុំ បុន ‘‘វិសាលា វា បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. និត្តិណ្ណោ ឧត្តិណ្ណោតិ ឧបសគ្គវសេន បទំ វឌ្ឍិតំ. និរវសេសតោ វា តិណ្ណោ និត្តិណ្ណោ. តេន តេន មគ្គេន ឧទ្ធមុទ្ធំ តិណ្ណោ ឧត្តិណ្ណោ. យំ បនេត្ថ អត្ថតោ អវិភត្តំ, តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

និវាបសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.