៤. បទដ្ឋានហារវណ្ណនា

កិស្សោបិ មញ្ញនា សក្កាយស្ស បទដ្ឋានំ, មញ្ញនានំ អយោនិសោមនសិការោ បទដ្ឋានំ, សុតទ្វយវិរហោ អន្ធបុថុជ្ជនភាវស្ស បទដ្ឋានំ, សោ អរិយានំ អទស្សាវិតាយ បទដ្ឋានំ, សា អរិយធម្មស្ស អកោវិទតាយ បទដ្ឋានំ, សា អរិយធម្មេ អវិនីតតាយ បទដ្ឋានំ. ‘‘សប្បុរិសានំ អទស្សាវី’’តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. សញ្ញាវិបល្លាសោ មញ្ញនានំ បទដ្ឋានំ. សញ្ញានិទានា ហិ បបញ្ចសង្ខាតិ. មញ្ញនាសុ ច តណ្ហាមញ្ញនា ឥតរមញ្ញនានំ បទដ្ឋានំ ‘‘តណ្ហាគតានំ បរិតស្សិតវិប្ផន្ទិត’’ន្តិ, (ទី. និ. ១.១០៥-១០៩) ‘‘តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទាន’’ន្តិ (ម. និ. ៣.១២៦; មហាវ. ១) ច វចនតោ, តណ្ហាគតស្សេវ ច ‘‘សេយ្យោហមស្មិ’’ន្តិអាទិនា មានជប្បនាសព្ភាវតា. សព្ពាបិ វា មញ្ញនា សព្ពាសំ មញ្ញនានំ បទដ្ឋានំ. ‘‘ឧបាទានបច្ចយា តណ្ហា’’តិ ហិ វចនតោ ទិដ្ឋិបិ តណ្ហាយ បទដ្ឋានំ. ‘‘អហមស្មិ ព្រហ្មា មហាព្រហ្មា’’តិ (ទី. និ. ១.៤២; ៣.៣៩) អាទិវចនតោ មានោបិ ទិដ្ឋិយា បទដ្ឋានំ. តថា ‘‘អស្មីតិ សតិ ឥត្ថំស្មីតិ ហោតិ, ឯវំស្មីតិ ហោតិ, អញ្ញថាស្មីតិ ហោតី’’តិអាទិវចនតោ មានស្សបិ តណ្ហាយ បទដ្ឋានតា លព្ភតេវ. សេក្ខា ធម្មា សប្បទេសតោ មញ្ញនាបហានស្ស បទដ្ឋានំ. អសេក្ខា និប្បទេសតោ មញ្ញនាបហានស្ស បទដ្ឋានំ. កម្មភវោ ច ជាតិយា បទដ្ឋានំ. ជាតិ ជរាមរណស្ស បទដ្ឋានំ. បច្ចយាការស្ស យថាភូតាវពោធោ សម្មាសម្ពោធិយា បទដ្ឋានន្តិ. អយំ បទដ្ឋានោ ហារោ.