៤. បទដ្ឋានហារវិភង្គវណ្ណនា

២២. តេសំ តេសន្តិ អនវសេសបរិយាទានំ, តេន យេ សុត្តេ វុត្តា ច ធម្មា, យេ ច តេសំ ការណភូតំ, តេសំ សព្ពេសម្បីតិ វុត្តំ ហោតិ. សព្ពធម្មយាថាវអសម្បដិវេធោតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘កត្ថ បន សោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

បិយាយិតព្ពជាតិយន្តិ បេមនីយសភាវំ. មិច្ឆាបដិបទាតិ បមាទាបត្តិ, មិច្ឆាភិនិវេសោ វា. ឯកវារំ ឧប្បន្នាបិ បាណាតិបាតចេតនា វេរប្បសវនតោ ទោសស្ស, ឯកវារំ ឧប្បន្នាបិ បមាទាបត្តិ, មិច្ឆាភិនិវេសោ វា មោហស្ស ឧប្បត្តិការណន្តិ បាឡិយំ អវុត្តម្បិ នយតោ និទ្ធារេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ទោសស្ស…បេ… ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ’’តិ អាហ. និមិត្តត្ថគ្គហណលក្ខណំ វណ្ណសណ្ឋានំ, អនុព្យញ្ជនត្ថគ្គហណលក្ខណំ អនុព្យញ្ជនន្តិ ‘‘និមិត្តានុព្យញ្ជនគ្គហណលក្ខណា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ តត្ថ និមិត្តំ ឥត្ថិបុរិសនិមិត្តំ. អនុព្យញ្ជនំ ហត្ថបាទហសិតកថិតាទិ. ផស្សោ បច្ចយោ ឯតិស្សាតិ ផស្សបច្ចយា, តំភាវោ ផស្សបច្ចយតា. អស្សាទេតិ ឯតាយាតិ អស្សាទោ, តណ្ហា.

វត្ថូនិ ញេយ្យធម្មោតិ អាហ ‘‘វត្ថុអវិប្បដិបត្តិ វិសយសភាវបដិវេធោ’’តិ. ឥធាធិប្បេតំ សម្មាបដិបត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘សីលសមាធិសម្បទាន’’ន្តិ វុត្តំ. ឯកទេសុបលក្ខណវសេន, វណ្ណគន្ធរាគិសប្បាយវសេន វា បាឡិយំ ‘‘វិនីលកវិបុព្ពកគ្គហណលក្ខណា អសុភសញ្ញា’’តិ វត្វា ‘‘តស្សា និព្ពិទាបទដ្ឋាន’’ន្តិ វុត្តំ និព្ពិទំ ទស្សេន្តោ ‘‘និព្ពិទា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ បរិតស្សនតោ វិសេសេតុំ ‘‘ញាណេនា’’តិ វិសេសិតំ. តថា បវត្តន្តិ និព្ពិទនាការេន បវត្តនំ.

យោនិសោ ឧម្មុជ្ជន្តិយា វិទេហរញ្ញោ ធីតាយ រុចាយ ជាតិស្សរញាណំ កម្មស្សកតញ្ញាណស្ស ការណំ អហោសិ, ន បន អសប្បុរិសូបនិស្សយតោ, អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជន្តស្ស តស្សេវ រញ្ញោ សេនាបតិនោ អលាតស្ស ពីជកស្ស ទាសស្សាតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥមស្ស ច…បេ… ឧទាហរិតព្ពោ’’តិ អាហ. សោតិ បសាទោ. អវត្ថាវិសេសោតិ សម្បយុត្តធម្មានំ អនាវិលភាវលក្ខិតោ អវត្ថាភេទោ. អាយតនគតោតិ ឋានគតោ, រតនត្តយវិសយោតិ អត្ថោ. ‘‘កាយោ’’តិអាទិនា អវត្ថាវិសេសេន វិនា សភាវសិទ្ធមេវ បទដ្ឋានំ ទស្សេតិ.

ឥមស្មិំ ច ឋានេ បាឡិយំ បុព្ពេ យេសំ ធម្មានំ បទដ្ឋានំ និទ្ធារិតំ, តេ ធម្មា យេសំ ធម្មានំ បទដ្ឋានានិ ហោន្តិ, តេ ទស្សេតុំ ‘‘អបរោ នយោ’’តិអាទិ អារទ្ធន្តិ វេទិតព្ពំ. អស្សាទមនសិការោ អយោនិសោមនសិការលក្ខណោ វុត្តោ និទស្សនមត្តអត្ថោតិ វេទិតព្ពោ, យេភុយ្យេន សត្តានំ លោភវសេន អយោនិសោមនសិការា សំវត្តន្តីត្តិ ទស្សនត្ថំ វា ឯវំ វុត្តំ. ឧបបត្តិ ឯវ ឱបបច្ចយំ, តស្ស ភាវោ ឱបបច្ចយិកន្តិ អាហ ‘‘ឧបបត្តិភវភាវេនា’’តិ. វវត្ថិតភាវោតិ វវត្ថិតភាវោ រូបស្ស ទស្សនាទិបដិនិយតារម្មណកិច្ចតា. ភវស្ស អង្គានីតិ ភវស្ស ការណានិ. ទុតិយេ អង្គានីតិ អវយវា, កម្មវដ្ដម្បិ វា ការណង្គភាវេន យោជេតព្ពំ.

កម្មដ្ឋានស្សាតិ ភាវនាយ ព្រូហនា វឌ្ឍនា. តេសូតិ តិត្ថញ្ញុតាទីសុ. កល្យាណមិត្តស្ស សម្មទេវ បយិរុបាសនាយបីតិ តំ និស្សាយ លទ្ធេន សព្ពាយ ធម្មស្សវនេន ធម្មុបសំហិតំ បាមោជ្ជំ ហោតីតិ តិត្ថញ្ញុតា បីតញ្ញុតាយ បទដ្ឋានំ. ឯវំ យាយ វិមុត្តិយា សតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ ហោតីតិ សា តស្ស បទដ្ឋានន្តិ អយមត្ថោ បាកដោតិ អាហ ‘‘បុរិមានំ…បេ… សុវិញ្ញេយ្យោ ឯវា’’តិ. សហ អធិដ្ឋានេនាតិ ញាតបរិញ្ញាយ សទ្ធិំ. ញាតបរិញ្ញា ហិ តីរណបរិញ្ញាយ អធិដ្ឋានំ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

បទដ្ឋានហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.