៦. វត្តាទិកណ្ឌនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៦. ឥទានិ វត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧបជ្ឈាចរិយវត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. តត្ថ ឧបជ្ឈាយវត្តញ្ច អាចរិយវត្តញ្ច គមិកវត្តញ្ច អាគន្តុកវត្តញ្ច សេនាសនាទិវត្តញ្ច បិយសីលេន ភិក្ខុនា កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. គមិកាគន្តុកន្តិ គមិកំ អាគន្តុកន្តិ ឆេទោ, គមិកវត្តំ អាគន្តុកវត្តញ្ចាតិ អត្ថោ.

៩៧. ទាតុកាមោ ហត្ថបាសេ ឋិតោ កិញ្ចិ គហិតព្ពំ ឯកេន បុរិសេន គហិតព្ពំ ឧក្ខិបនក្ខមំ វត្ថុំ តិធា តីសុ បការេសុ ឯកេនាការេន ទទេយ្យ, គហេតុកាមោ ភិក្ខុ ទ្វិធា ទ្វីសុ ឯកេន គណ្ហេយ្យ, អយំ បញ្ចង្គោ បដិគ្គហោតិ អត្ថោ.

៩៨-១០០. ទូរេ ឋិតំ ចីវរំ ឋបិតោកាសំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘ឯត’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ហត្ថបាសេ ឋិតំ ហត្ថេន អាមសិត្វា ‘‘ឥម’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ឯតំ អធិដ្ឋាមិ, ឥមំ អធិដ្ឋាមី’’តិ ឥមេសំ បទានំ មជ្ឈេ សង្ឃាដិអាទីសុ បច្ចេកំ យោជេត្វា តិចីវរំ អធិដ្ឋេយ្យ. កថំ? ‘‘ឯតំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមិ, ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ អធិដ្ឋេយ្យ. ឯវំ សេសេសុ ច ចីវរេសុ. យថា ចីវរាទិំ វិធានំ ឯវំ បត្តេបិ អធិដ្ឋេយ្យ បច្ចុទ្ធរេយ្យាតិ អត្ថោ.

១០១. សញ្ចរិត្តំ ឋបេត្វា សេសា គរុកា ច បារាជិកា ច សចិត្តកាតិ សម្ពន្ធោ. អន្តិមាតិ បារាជិកា. អច្ឆិន្នសិក្ខាបទំ, បរិណតសិក្ខាបទញ្ចាតិ ឥមំ ទ្វយំ ឋបេត្វា សេសំ និស្សគ្គិយំ អចិត្តកន្តិ អត្ថោ.

១០២-៣. គាមប្បវេសនន្តេតេតិ គាមប្បវេសនំ ឥតិ ឯតេ. បាចិត្តីសុ ឯតេ បទសោធម្មាទយោ គាមប្បវេសនន្តា សត្តរស សិក្ខាបទា អចិត្តកា.

១០៤-៥. បកិណ្ណកេសុ ឧទ្ទិស្សកតំ ឋបេត្វា អញ្ញមំសកំ សេសមំសំ អចិត្តកន្តិ អត្ថោ. ឯត្ថ បកិណ្ណកេសុ អញ្ញមំសាទិកំ បត្តហត្ថោ កវាដកន្តំ តេរសវិធំ ឥទំ សិក្ខាបទំ អចិត្តកំ, សេសំ សព្ពំ សចិត្តកន្តិ អត្ថោ.

១០៦. អាចរិយា វីតិក្កមនចិត្តេន សចិត្តកំ អចិត្តកន្តិ វទន្តិ, បញ្ញត្តិជាននេន ចិត្តេន តថា សចិត្តកំ អចិត្តកន្តិ អាចរិយា វទន្តីតិ អត្ថោ. តថា-សទ្ទេន ‘‘សចិត្តកំ អចិត្តក’’ន្តិ ឥទំ គហិតំ.

១០៧-៩. បុព្ពករណាទិកន្តិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទោ បុព្ពកិច្ចំ សង្គណ្ហាតិ. តត្ថ –

‘‘សម្មជ្ជនី បទីបោ ច, ឧទកំ អាសនេន ច;

ឧបោសថស្ស ឯតានិ, បុព្ពករណន្តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឆន្ទបារិសុទ្ធិឧតុក្ខានំ, ភិក្ខុគណនា ច ឱវាទោ;

ឧបោសថស្ស ឯតានិ, បុព្ពកិច្ចន្តិ វុច្ចតី’’តិ. –

ឯវំ បុព្ពករណាទិកំ នវធា ទីបិតំ សព្ពំ ឧបោសថប្បវារណំ បិយសីលិនា កាតព្ពន្តិ អត្ថោ.

១១២. យថាក្កមន្តិ ឯត្ថាយមធិប្បាយោ – គណោ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករេយ្យ, បុគ្គលោ អធិដ្ឋានឧបោសថំ ករេយ្យ, សង្ឃោ សុត្តុទ្ទេសឧបោសថំ ករេយ្យាតិ.

១១៣. ចាតុទ្ទសោ បន្នរសោ, សាមគ្គី ទិនតោ តិធាតិ ចាតុទ្ទសោ ឧបោសថោ, បន្នរសោ ឧបោសថោ, សាមគ្គីឧបោសថោតិ ទិនតោ តិធា ហោន្តិ. ទិនតោ បុគ្គលតោ កត្តព្ពាការតោ តេ ឧបោសថា នវ ឥតិ ឦរិតាតិ អត្ថោ.

១១៤. តេវាចី ទ្វេកវាចីតិ តេវាចិកា បវារណា, ទ្វេវាចិកា បវារណា, ឯកវាចិកា បវារណា ឥតិ នវ បវារណា វុត្តា.

១១៥. តស្សាតិ ផគ្គុនមាសស្ស. តតោ សេសន្តិ អាសាឡ្ហិអន្តិមបក្ខម្ហា យាវ កត្តិកបុណ្ណមា វស្សកាលន្តិ អត្ថោ. ឯត្ថ ហិ ឯកស្មិំ សំវច្ឆរេ ចតុវីសតិឧបោសថា ហោន្តិ.

១១៦. ឯតេសូតិ ឯតេសុ តីសុ ចតូសុ ឯកេកស្មិំ ឧតុម្ហិ តតិយបក្ខា សត្តមបក្ខា. ចាតុទ្ទសាតិ ឆ ចាតុទ្ទសាតិ អត្ថោ. សេសានិ ឧត្តានត្ថានេវាតិ.

វត្តាទិកណ្ឌនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា សមារទ្ធា, មូលសិក្ខត្ថវណ្ណនា;

និដ្ឋិតា យា សមាសេន, អឌ្ឍមាសស្ស អច្ចយេ.

អធុនូបសម្បន្នានំ, ហិតត្ថាយ សមាសតោ;

ឥមំ អត្ថំ វណ្ណយតា, យំ បុញ្ញំធិគតំ មយា.

តេន បុញ្ញេនយំ លោកោ, សុខាយ បដិបត្តិយា;

បាបុណាតុ វិសុទ្ធាយ, និព្ពានំ អជរំ បទំ.

នានាតរុគណាកិណ្ណេ, នានាកុសលកាមិនោ;

រម្មេ យុទ្ធានបតិនោ, វិហារេ វសតា សតា.

សាសនេ សិទ្ធិបត្តស្ស, សិទ្ធិនា ញាណសិទ្ធិនា;

បណ្ឌិតេន កតា ឯសា, មូលសិក្ខត្ថវណ្ណនា.

មូលសិក្ខា-ដីកា សមត្តា.