៣២. និស្សយនិទ្ទេសវណ្ណនា

២៣០. ព្យត្តស្សាតិ ‘‘ការិយ’’ន្តិ កិតកយោគេ កត្តរិ ឆដ្ឋី. ព្យត្តោ ច នាម ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ, អាបត្តិំ ជានាតិ, អនាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, គរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ សុវិភត្តានិ សុប្បវត្តីនិ សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា អនិស្សិតេន វត្ថព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ១០៣) ឯវំ វុត្តព្យត្តោ ច ពហុស្សុតព្យត្តោ ច វេទិតព្ពោ.

តត្ថ សុវិភត្តានីតិ សុដ្ឋុ វិភត្តានិ បទបច្ចាភដ្ឋសង្ករទោសវិរហិតានិ. សុប្បវត្តីនីតិ បគុណានិ វាចុគ្គតានិ. សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោតិ ខន្ធកបរិវារតោ អាហរិតព្ពសុត្តវសេន សុដ្ឋុ វិនិច្ឆិតានិ. អនុព្យញ្ជនសោតិ អក្ខរបទបារិបូរិយា សុវិនិច្ឆិតានិ អក្ខណ្ឌានិ អវិបរីតក្ខរានិ. ឯតេន អដ្ឋកថា ទីបិតា. អដ្ឋកថាតោ ហិ ឯស វិនិច្ឆយោ ហោតីតិ. ពហុស្សុតព្យត្តោ បន យេន សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ទ្វេ មាតិកា បគុណា វាចុគ្គតា, បក្ខទិវសេសុ ធម្មសវនត្ថាយ សុត្តន្តតោ ចត្តារោ ភាណវារា, សម្បត្តានំ បរិសានំ បរិកថនត្ថាយ អន្ធកវិន្ទមហារាហុលោវាទអម្ពដ្ឋសទិសោ ឯកោ កថាមគ្គោ, សង្ឃភត្តមង្គលាមង្គលេសុ អនុមោទនត្ថាយ តិស្សោ អនុមោទនា, ឧបោសថប្បវារណាទិជាននត្ថំ កម្មាកម្មវិនិច្ឆយោ, សមណធម្មករណត្ថំ សមាធិវសេន វិបស្សនាវសេន វា អរហត្តមគ្គបរិយោសានមេកំ កម្មដ្ឋានំ ឯត្តកំ ឧគ្គហិតំ, ស្វាយំ វុច្ចតិ. នត្ថិ និស្សាយ ការិយន្តិ អាចរិយាទិំ និស្សាយ វាសេន កត្តព្ពំ នត្ថិ. ‘‘និស្សយការិយ’’ន្តិ វា បាឋោ, និស្សយេន ការិយន្តិ សមាសោ. ជីវស្ស យត្តកោ បរិច្ឆេទោ យាវជីវំ.

២៣១. តេន និស្សាយ វសន្តេន ឯវំ និស្សយោ គហេតព្ពោតិ ទស្សេតុំ ‘‘ឯកំស’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ឯកំសន្តិ ឯកោ អំសោ អស្ស ចីវរស្សាតិ វិគ្គហោ. កិរិយាវិសេសនំ វា ភុម្មត្ថេ វា ឧបយោគវចនំ, ឯកស្មិំ អំសេតិ អត្ថោ. អញ្ជលិ ករបុដោ. យាវតតិយកំ វទេតិ ឧបសម្បទាយ សដ្ឋិវស្សេន សត្តតិវស្សេន វាបិ ព្យត្តស្ស នវកស្ស សន្តិកេ យាវតតិយកំ វចនំ ករេយ្យ. យាវតតិយោ វារោ អស្សាតិ កិរិយាវិសេសនសមាសោ. អាយស្មតោតិ អាយស្មន្តំ. វច្ឆាមីតិ វសាមិ. ឧបជ្ឈំ គណ្ហន្តេនាបិ ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, ហោហី’’តិ គហេតព្ពំ. តំ បន ‘‘អាចរិយោ’’តិ ឯត្ថ ‘‘ឧបជ្ឈាយោ’’តិ វចនំ វិសេសោតិ ឯត្ថ វាចាភេទតោ ន វិសុំ វុត្តំ. ន កេវលមេត្ថ និស្សយុបជ្ឈាយគហណេ, គាមប្បវេសនាទីសុបិ ឯវមេវ កត្វា ‘‘អហំ អាវុសោ’’តិ វា ‘‘ភន្តេ’’តិ វា វត្វា ‘‘គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆាមី’’តិអាទិនា វត្តព្ពំ.

២៣២. និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិំ ទស្សេតិ ‘‘បក្កន្តេ’’តិអាទិនា. បក្កន្តេតិ ឧបជ្ឈាយេ អាចរិយេ សទ្ធិវិហារិកេ អន្តេវាសិកេ ច គាមាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ អាបុច្ឆិត្វា វា អនាបុច្ឆិត្វា វា គតេ. តេសុ យេន កេនចិ ‘‘អសុកំ នាម គាមំ គច្ឆាមី’’តិ វុត្តេ តេសុយេវ យេន កេនចិ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិតេបិ តំ តំ និយមំ អតិក្កមិត្វា បក្កន្តេបិ អនាបុច្ឆា បន ឧបចារសីមាតិក្កមេន បក្កន្តេបិ និស្សយោ សម្មតិ បដិប្បស្សម្ភតិ. បក្ខសង្កន្តេតិ តិត្ថិយបក្ខសង្កន្តេ ចាបិ វិព្ភន្តេ ចាបិ មរណេន ច តង្ខណញ្ញេវ បដិប្បស្សម្ភតិ. អាណត្តិ នាម ‘‘បណាមេមិ ត’’ន្តិ វា ‘‘មា ឥធ បវិសា’’តិអាទិកា និស្សយប្បណាមនា. តាយ បណាមិតេន អាចរិយុបជ្ឈាយា ខមាបេតព្ពា. អខមន្តេសុ ទណ្ឌកម្មំ កត្វា តស្មិំ វិហារេ មហាថេរេ គហេត្វាបិ សាមន្តវិហារេ ភិក្ខូ គហេត្វាបិ ខមាបេតព្ពា. ន ខមន្តិ ចេ, អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សភាគានំ សន្តិកេ វសិតព្ពំ. យេន កេនចិ ការណេន ន សក្កា ហោតិ តត្រ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សភាគានំ សន្តិកេ វសិតុំ, តំយេវ វិហារំ អាគន្ត្វា អញ្ញស្ស សន្តិកេ និស្សយំ គហេត្វា វសិតព្ពំ. តត្ថ ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ សទ្ធិវិហារិកំ អប្បណាមេន្តោ ឧបជ្ឈាយោ សាតិសារោ ហោតិ, បណាមេន្តោ អនតិសារោ ហោតិ. ឧបជ្ឈាយម្ហិ នាធិមត្តំ បេមំ ហោតិ, នាធិមត្តោ បសាទោ ហោតិ, នាធិមត្តា ហិរី ហោតិ, នាធិមត្តោ គារវោ ហោតិ, នាធិមត្តា ភាវនា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ…បេ… ហោតិ (មហាវ. ៦៨). បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ អន្តេវាសិកំ អប្បណាមេន្តោ អាចរិយោ…បេ… ហោតី’’តិ (មហាវ. ៨១) វុត្តត្តា បន អសម្មាវត្តន្តេ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកេ អប្បណាមេន្តា អាចរិយុបជ្ឈាយា ទុក្កដំ អាបជ្ជន្តីតិ វេទិតព្ពំ. ភាវនាតិ មេត្តាភាវនា. ឧបជ្ឈាយសមោធានំ បន តស្ស ទស្សនសវនវសេន វេទិតព្ពំ.

២៣៣. អលជ្ជិន្តិ –

‘‘សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ;

អាបត្តិំ បរិគូហតិ;

អគតិគមនញ្ច គច្ឆតិ;

ឯទិសោ វុច្ចតិ អលជ្ជិបុគ្គលោ’’តិ. (បរិ. ៣៥៩) –

ឯវំ វុត្តលក្ខណំ អលជ្ជិំ. និស្សយំ ទេន្តេនាបិ លជ្ជិនោយេវ ទាតព្ពំ. ‘‘ន ភិក្ខវេ អលជ្ជីនំ និស្សយោ ទាតព្ពោ. យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១២០) ហិ វុត្តំ. អទិដ្ឋបុព្ពស្ស កតិបាហំ អាចារំ ឧបបរិក្ខិត្វា ទាតព្ពំ. អបុព្ពន្តិ ឯត្ថ សម្ពន្ធិសទ្ទត្តា បុព្ព-សទ្ទេន បុព្ពវាសោ គហិតោ, នត្ថិ បុព្ពោ អស្សាតិ អបុព្ពំ, នវន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ចត្តារិ បញ្ច វា បរិមាណមេតេសន្តិ វិគ្គហោ. ឯត្ថ បន បរិមាណ-សទ្ទសន្និធានេន សង្ខ្យេយ្យវាចិនោបិតេ សង្ខ្យាមត្តវាចិនោ ហោន្តីតិ ចតុបញ្ចសង្ខ្យាបរិមាណមេវ សង្ខ្យេយ្យមាហ, តស្មា វិគ្គហបទត្ថេហិ ភិន្នោ អញ្ញបទត្ថោ សម្ភវតីតិ សមាសោ. វា-សទ្ទស្ស យោ វិកប្បត្ថោ, តត្ថ ចាយំ សមាសោ, ចត្តារិ វា បញ្ច វា, ចតុបញ្ច អហានិ, តេសំ អហានំ សមាហារោ ចតុបញ្ចាហំ. ភិក្ខុសភាគតន្តិ សមានោ ភាគោ លជ្ជិតាសង្ខាតោ កោដ្ឋាសោ យេសំ, ភិក្ខូហិ សភាគា, តេសំ ភាវោ ភិក្ខុសភាគតា, តំ, បេសលភាវន្តិ អត្ថោ. ‘‘ថេរោ លជ្ជី’’តិ ជានន្តេន បន បកតិយា និស្សយទានដ្ឋានំ គតេន ច តទហេវ គហេតព្ពោ, ឯកទិវសម្បិ បរិហារោ នត្ថិ. សចេ ‘‘ឱកាសេ អលភន្តេ បច្ចូសសមយេ គហេស្សាមី’’តិ សយតិ, អរុណំ ឧគ្គតម្បិ ន ជានាតិ, អនាបត្តិ. លទ្ធបរិហារេនាបិ វសិតុំ វដ្ដតីតិ.

២៣៤. ‘‘លព្ភតី’’តិ កម្មនិ និប្ផន្នត្តា អវុត្តកត្តាតិ ‘‘អទ្ធិកស្សា’’តិអាទីសុ កត្តរិ សាមិវចនំ, ‘‘អទ្ធិកេនា’’ តិអាទិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘សល្លក្ខេន្តេនា’’តិ បន សរូបេនេវ និទ្ទិដ្ឋំ. វសិតុន្តិ វុត្តកម្មំ. ភាវេ ហិ តុំ-បច្ចយោ, វាសោតិ អត្ថោ. យាចិតស្សាតិ ‘‘គិលានុបដ្ឋាកស្ស ចា’’តិ ឯត្ថ វិសេសនំ. សចេ បន ‘‘យាចាហិ ម’’ន្តិ វុច្ចមានោបិ គិលានោ មានេន ន យាចតិ, គន្តព្ពំ. អរញ្ញេ វា សល្លក្ខេន្តេន ផាសុកន្តិ យត្ថ វសន្តស្ស បដិលទ្ធតរុណសមថវិបស្សនាវិសេសភាគិតាវសេន ផាសុ ហោតិ, តស្មិំ អរញ្ញេ តាទិសំ ផាសុវិហារំ សល្លក្ខេន្តេន អារញ្ញកេន. ទាយកេ អសន្តេតិ បទច្ឆេទោ. តាវាតិ អវធិម្ហិ, អទ្ធិកាទីហិ យាវ និស្សយទាយកោ លព្ភតិ, តាវ, អារញ្ញកេន បន ‘‘បដិរូបេ និស្សយទាយកេ សតិ និស្សាយ វសិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា យាវ អាសាឡ្ហិបុណ្ណមា, តាវាតិ អត្ថោ. ‘‘សចេ បន អាសាឡ្ហិមាសេ អាចរិយោ នាគច្ឆតិ, យត្ថ និស្សយោ លព្ភតិ, តត្ថ គន្តព្ពំ (មហាវ. អដ្ឋ. ១២១). អន្តោវស្សេ បន និពទ្ធវាសំ វសិតព្ពំ, និស្សយោ ច គហេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១២១) ហិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ.

អម្ហាកំ បន កេចិ អន្តេវាសិកត្ថេរា ‘‘ន ភិក្ខវេ វស្សំ ន ឧបគន្តព្ពំ. យោ ន ឧបគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’តិ (មហាវ. ១៨៦) ច ‘ន ភិក្ខវេ តទហុ វស្សូបនាយិកាយ វស្សំ អនុបគន្តុកាមេន សញ្ចិច្ច អាវាសោ អតិក្កមិតព្ពោ. យោ អតិក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’តិ (មហាវ. ១៨៦) បាឡិវចនតោ កេនចិ ការណេន និស្សយំ អលភមានេនបិ ន សក្កា អន្តោវស្សេ វស្សំ អនុបគន្តុំ. ‘អន្តោវស្សេ បនា’តិអាទីសុ បន ច-សទ្ទោ អន្វាចយត្ថោ, តស្មា តេនាបិ វស្សំ ឧបគន្តព្ពមេវា’’តិ វទិំសុ.

មយំ បនេត្ថ ឯវមវោចុម្ហ ‘‘ភគវតា អនុបគមនេ ទុក្កដំ អនន្តរាយិកស្សេវ វុត្តំ, តេនេវ ‘កេនចិ អន្តរាយេន បុរិមិកំ អនុបគតេន បច្ឆិមិកា ឧបគន្តព្ពា’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៨៥) វុត្តំ. អន្តរាយោ ច នាម អន្តរា វេមជ្ឈេ ឯតីតិ អន្តរាយោ, យោ កោចិ ពាធកប្បច្ចយតាយ អធិប្បេតោ វុច្ចតិ ‘ន លភន្តិ បតិរូបំ ឧបដ្ឋាកំ, ឯសេវ អន្តរាយោតិ បក្កមិតព្ព’ន្តិអាទីសុ (មហាវ. ២០១) វិយ, តស្មា ពាធកប្បច្ចយតា អធិប្បេតា. និស្សយាលាភោបិ អន្តរាយោត្វេវ វិញ្ញាយតិ. សក្កា ហិ វត្តុំ ‘អន្តរាយោ វស្សូបគមោ សន្និស្សយត្តា តរុណសមថវិបស្សនាលាភីនំ កតោកាសោ វិយា’តិ. តរុណសមថវិបស្សនាលាភីនម្បិ ហិ កតោកាសេបិ ‘សចេ បន អាសាឡ្ហិមាសេ អាចរិយោ នាគច្ឆតិ, យត្ថ និស្សយោ លព្ភតិ, តត្ថ គន្តព្ព’ន្តិ ទឡ្ហំ កត្វា អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ១២១) វុត្តំ. អម្ហាកំ គរូហិ ច សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.១២១) ‘អាចរិយំ អាគមេន្តស្សេវ ចេ វស្សូបនាយិកទិវសោ ហោតិ, ហោតុ, គន្តព្ពំ តត្ថ, យត្ថ និស្សយទាយកំ លភតី’តិ វស្សូបនាយិកទិវសេបិ និស្សយត្ថាយ គមនមេវ វុត្តំ. អថ ច បន មហាការុណិកោបិ ភគវា ‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានុបដ្ឋាកេន ភិក្ខុនា និស្សយំ អលភមានេន យាចិយមានេន អនិស្សិតកេន វត្ថុ’ន្តិ (មហាវ. ១២១) គិលានវិសយេបិ និស្សយំ គរុកំ កត្វា បដ្ឋបេសិ. យំ បន អនិស្សយំ, តំ អនន្តរាយំ និស្សយមុត្តកស្ស វស្សូបគមនំ វិយ. អបិច នាវាយ គច្ឆន្តស្ស បន វស្សានេ អាគតេបិ និស្សយំ អលភន្តស្ស អនាបត្តីតិ នាវាយ គច្ឆតោយេវ អាវេណិកា អនាបត្តិកតា វុត្តា. តស្មា និស្សយាលាភោ ពាធកប្បច្ចយោ វស្សូបគមនស្ស, ន វស្សូបគមនំ និស្សយស្សាតិ អន្តរាយោយេវ និស្សយាលាភោ. តតោយេវ ដីកាយំ ‘អន្តោវស្សេ បន អនិស្សិតេន វត្ថុំ ន វដ្ដតី’តិ វុត្តំ. តស្មាយេវ ច ‘អន្តោវស្សេ បនា’តិអាទីសុ និស្សយទាយកេ សតិ និពទ្ធវាសំ វសិតព្ពញ្ច និស្សយោ គហេតព្ពោ ច ហោតីតិ គមនកិរិយាយ ខីយមានតាវសេន ច-សទ្ទោ សមុច្ចយោ គហេតព្ពោ’’តិ.

និស្សយនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.