៣. ចីវរនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣០. ‘‘ខោមញ្ច កោសេយ្យញ្ចា’’តិអាទិនា នបុំសកវិគ្គហេន ទ្វន្ទេ កតេ ខោម…បេ… ភង្គានិ. តត្ថ ខោមន្តិ គច្ឆជាតិ. ឧបចារតោ បន ខោមេន ខោមសុត្តេន វាយិតន្តិ តទ្ធិតេន ឧបចារេន វា ខោមំ ខោមបដចីវរំ, តថា អវសេសានិ. សាណំ សាណវាកសុត្តេហិ វាយិតំ ចីវរំ. ភង្គំ ខោមសុត្តាទីនិ សព្ពានិ ឯកច្ចានិ វា វោមិស្សេត្វា វាយិតចីវរំ. វាកមយមេវ វាតិ កេចិ. កម្ពលន្តិ មនុស្សលោមំ វាឡលោមញ្ច ឋបេត្វា សេសលោមេហិ វាយិតំ. ឯតានីតិ ខោមាទីនិ យថាវុត្តានិ. សហ អនុលោមេហីតិ សានុលោមានិ. ជាតិតោ កប្បិយានិ ឆ ចីវរានិ ភវន្តិ.

៣១. ឥទានិ ‘‘ទុកូល’’ន្តិអាទិនា តេសំ អនុលោមានិ ទស្សេតិ. តត្ថ ទុកូលន្តិ ទុកូលសង្ខាតេន កេនចិ វាកវិសេសេន វាយិតំ ចីវរំ. ចេវាតិ សមុច្ចយេ, សោ ឧបរិ អាកឌ្ឍិតព្ពោ. បដ្ដុណ្ណន្តិ បដ្ដុណ្ណេសុ ជាតំ បដ្ដុណ្ណំ. ទេសវាចិនោ ពហុវចនន្តាតិ ពហុវចនេន វិគ្គហោ. តថា សោមារា ច ចីនា ច, តេសុ ជាតំ សោមារចីនជំ. ឥមានិ តីណិ បាណកេហិ កតសុត្តមយានិ. ឯហិភិក្ខូនំ បុញ្ញិទ្ធិយា ជាតំ ឥទ្ធិជំ, តំ បន ខោមាទីនំ អញ្ញតរំ. ទេវទិន្នន្តិ ទេវេហិ ទិន្នំ កប្បរុក្ខេ និព្ពត្តំ ចីវរំ. តទេតំ ទុកូលាទិ តស្ស តស្ស យថាវុត្តស្ស ខោមាទិនោ អនុលោមិកំ ហោតិ. តត្ថ លោមានិ អនុគតំ អនុលោមំ, យថា សេសលោមានិ អនុគតំ លោមំ តទនុកូលត្តា ‘‘អនុលោម’’ន្តិ វុច្ចតិ, តថា តំជាតិយកំ យេសំ កេសញ្ចិ អនុកូលំ សព្ពម្បិ រុឡ្ហីវសេន ‘‘អនុលោម’’ន្តិ វុច្ចតិ. តមេវ អនុលោមិកំ, អនុកូលន្តិ អត្ថោ. កថំ? ទុកូលំ សាណស្ស អនុលោមំ, បដ្ដុណ្ណាទីនិ តីណិ កោសេយ្យស្ស អនុលោមានិ, ឥទ្ធិជំ ទេវទិន្នញ្ច ខោមាទីនមនុលោមន្តិ.

៣២-៣. ឯវំ សានុលោមានិ ចីវរានិ ទស្សេត្វា ឥទានិ អធិដ្ឋានាទិកំ ទស្សេតុំ ‘‘តិចីវរ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អវុត្តេបិ អវស្សំ វត្តព្ពតាយ សព្ពត្ថ ច-សទ្ទោ អជ្ឈាហរិតព្ពោ, តិចីវរញ្ច…បេ… កណ្ឌុច្ឆាទិញ្ច អធិដ្ឋេយ្យ ន វិកប្បេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ តិណ្ណំ ចីវរានំ សមាហារោ តិចីវរំ. បរិក្ខារញ្ច តំ ចោឡញ្ចាតិ បរិក្ខារចោឡំ. វស្សស្ស យោគ្គា វស្សិកា, សាវ សាដិកា វស្សិកសាដិកា. បុញ្ឆតិ អនេនាតិ បុញ្ឆនំ, មុខស្ស បុញ្ឆនំ មុខបុញ្ឆនំ. និសីទន្តិ ឯត្ថាតិ និសីទនំ, មុខបុញ្ឆនញ្ច និសីទនញ្ច មុខបុញ្ឆននិសីទនំ. សយនសុខាទិំ បដិច្ច អត្ថរីយតីតិ បច្ចត្ថរណំ, តទេវ បច្ចត្ថរណកំ. កណ្ឌុំ ឆាទេតីតិ កណ្ឌុច្ឆាទិ. អធិដ្ឋហេតិ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិអាទិនា នវន្នំ នាមំ គហេត្វា អធិដ្ឋេយ្យ. ន វិកប្បេយ្យាតិ តស្ស តស្ស នាមំ គហេត្វា ន វិកប្បេយ្យ, តស្ស តស្ស បន នាមំ អគ្គហេត្វា ‘‘ឥមំ ចីវរំ តុយ្ហំ វិកប្បេមី’’តិ វិកប្បេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. ឯត្ថាតិ ឥមេសុ នវសុ ចីវរេសុ. តិចីវរន្តិ តិចីវរនាមេន អធិដ្ឋិតំ. តថា ហិ អធិដ្ឋានតោ បុព្ពេ វិសុំ តិចីវរំ នាម នត្ថិ សង្ឃាដិអាទិប្បហោនកស្ស បច្ចត្ថរណាទិវសេនាបិ អធិដ្ឋាតុំ អនុញ្ញាតត្តា. តំ វិនា ឯកាហំ ឯកទិវសម្បិ. ន វសេយ្យាតិ អលទ្ធសម្មុតិកោ ភិក្ខុ អវិប្បវាសសីមតោ អញ្ញត្ថ វាសំ ន ករេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯវំ សតិ តិចីវរញ្ច និស្សជ្ជិតព្ពំ ហោតិ, បាចិត្តិយញ្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ ទីបេតិ. និសីទនំ វិនា ចាតុមាសំ ន វសេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. ចតុន្នំ មាសានំ សមាហារោ ចតុមាសំ, តមេវ ចាតុមាសំ. តំ អច្ចន្តសំយោគវសេន.

៣៤. ឥទានិ ‘‘ឥម’’ន្តិអាទិនា ‘‘អធិដ្ឋេយ្យា’’តិ វុត្តមធិដ្ឋានំ ទស្សេតិ. សង្ឃាដិំ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ អធិដ្ឋហេតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ អធិដ្ឋហេតិ ហត្ថបាសេ ឋិតំ ឯវំ អធិដ្ឋេយ្យ. អហត្ថបាសន្តិ ហត្ថស្ស បាសោ សមីបោ ហត្ថបាសោ, អឌ្ឍតេយ្យហត្ថព្ភន្តរោ. ទ្វាទសហត្ថព្ភន្តរោតិបិ វទន្តិ. នត្ថិ ហត្ថបាសោ ឯតិស្សាតិ អហត្ថបាសា, តំ ឯតន្តិ អធិដ្ឋហេតិ សម្ពន្ធោ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? អន្តោគព្ភេ វា ឧបរិបាសាទេ វា តទហេវ គន្ត្វា និវត្តនយោគ្គេ បទេសេ វា ឋិតំ ចីវរំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘ឯតំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ អធិដ្ឋេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. តតោ ទូរេ ឋិតម្បិ អធិដ្ឋាតព្ពន្តិបិ វទន្តិ. សេសេសុបីតិ ឧត្តរាសង្គាទិកណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិបរិយន្តេសុបិ អវសេសចីវរេសុ. អយំ នយោតិ អយមេវ នយោ. យថា សង្ឃាដិយា, ឯវំ ‘‘ឥមំ ឧត្តរាសង្គំ អធិដ្ឋាមី’’តិអាទិ វុត្តនយោវាតិ វុត្តំ ហោតិ. អធិដ្ឋហន្តេន បន ហត្ថេន គហេត្វា កាយវិការំ ករោន្តេន ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិ ចិត្តេន អាភោគំ កត្វា កាយេន វា អធិដ្ឋាតព្ពំ, វចីភេទមត្តំ កត្វា វាចាយ វា. បរិក្ខារចោឡំ នាម បាដេក្កំ និធានមុខន្តិ តិចីវរំ បរិក្ខារចោឡម្បិ អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតីតិ.

៣៥. ឥទានិ ឯវំ អធិដ្ឋហតោ អញ្ញំ លទ្ធា អធិដ្ឋាតុកាមេន បច្ចុទ្ធរិត្វា អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘អធិដ្ឋហន្តោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សង្ឃាដិ បភុតិ អាទិ យស្ស តំ សង្ឃាដិប្បភុតិ. ឯតំ ‘‘អធិដ្ឋហន្តោ’’តិ ឯត្ថាបិ ‘‘អធិដ្ឋេយ្យា’’តិ ឯត្ថាបិ កម្មបទំ, ‘‘បុព្ពចីវរ’’ន្តិ ឯត្ថ បន វិសេសនំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ. បច្ចុទ្ធរិត្វាតិ បរិច្ចជិត្វា. បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋហិត្វា ឋបិតវត្ថេហិ សង្ឃាដិអាទីនិ ករោតិ, និដ្ឋិតេ រជនេ ច កប្បេ ច ឥមំ បរិក្ខារចោឡំ បច្ចុទ្ធរិត្វា បុន អធិដ្ឋាតព្ពានិ. បត្តាធិដ្ឋហនេតិ បត្តស្ស អធិដ្ឋានេ. តថាតិ ច យថា ចីវរេ, តថា បត្តេបិ អធិដ្ឋានាទិកំ សព្ពន្តិ អត្ថោ. ឯត្ថ បន ‘‘ឥមំ បត្តំ, ឯតំ បត្ត’’ន្តិ វា វិសេសោ.

៣៦. ឥទានិ បច្ចុទ្ធារវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯត’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ឥមំ វ ឥតិ វា-សទ្ទោ រស្សំ កត្វា និទ្ទិដ្ឋោ, សោ ឥតិ-សទ្ទតោ បរំ យោជេតព្ពោ, តស្មា ‘‘ឯតំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ វា ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិ វា សំសេតិ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. សំសេតិ វទេយ្យ. ឯវន្តិ យថា នាមេន សង្ឃាដិ បច្ចុទ្ធរិតព្ពា, តថា ឧត្តរាសង្គាទីនីតិ អត្ថោ. វិទូតិ បច្ចុទ្ធរេតិមស្ស កត្តុបទំ, បញ្ញវាតិ អត្ថោ. សព្ពត្ថាបិ ទូរាសន្នតាទី វុត្តនយេន វេទិតព្ពា.

៣៧-៨. ឥទានិ សង្ឃាដិអាទីនំ ឆន្នំ បមាណបរិច្ឆេទំ ទស្សេតិ ‘‘សង្ឃាដី’’តិអាទិនា. បច្ឆិមោ អន្តោ បច្ឆិមន្តោ, តេន, បច្ឆិមកោដិយាតិ អត្ថោ. ទីឃសោតិ ទីឃតោ. មុដ្ឋិយា សហិតំ បញ្ចកំ យស្សា សា មុដ្ឋិបញ្ចកា, លិង្គវិបល្លាសវសេន បន មុដ្ឋិបញ្ចកោ. មុដ្ឋិ-សទ្ទេនេត្ថ ឧបចារវសេន កតមុដ្ឋិកោ ហត្ថោវ វុត្តោ. សុគតស្ស ចីវរតោ ឩនាតិ សមាសោ. អបីតិ វុត្តសមុច្ចយេ, តេន យថាវុត្តបច្ឆិមប្បមាណា ច អយញ្ច ឧត្តមប្បមាណាតិ អត្ថោ. ‘‘បច្ឆិមន្តេនា’’តិ ឥទំ មុដ្ឋិត្តិកញ្ច តិរិយន្តិ ឯត្ថាបិ អនុវត្តេត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ច-សទ្ទោ ‘‘ឧត្តមន្តេន សុគតចីវរូនាបិ វដ្ដតី’’តិ ឥទំ សមុច្ចិនោតិ. តត្ថ ឥទានិ មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស តិស្សោ វិទត្ថិយោ ឯកា សុគតវិទត្ថិ, តាយ វិទត្ថិយា នវ វិទត្ថិយោ ទីឃតោ សុគតចីវរប្បមាណំ, តិរិយំ ឆ វិទត្ថិយោ, តំ បន វឌ្ឍកិហត្ថេន ទីឃតោ តេរស ហត្ថា ឯកា ច វិទត្ថិ, តិរិយតោ នវ ហត្ថា ហោន្តិ. តំវសេន ឧភយត្ថ ឩនតា វិញ្ញាតព្ពា.

ឧត្តរាសង្គោបិ តត្តកោវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘តថា ឯកំសិកស្សបី’’តិ អាហ. ឯកោ អំសោ ឯកំសោ, តត្ថ កាតព្ពន្តិ តទ្ធិតេ ឯកំសិកំ. ‘‘អន្តរវាសកោ’’ច្ចាទិនា និវាសនំ ទស្សេតិ. តត្ថ អន្តរំ មជ្ឈបទេសោ, អន្តរេ មជ្ឈេ កដិប្បទេសេ វាសោ វត្ថំ អន្តរវាសោ, សោយេវ អន្តរវាសកោ. ចាបីតិ សមុទាយោ, ឯកោ វា សមុច្ចយោ. អឌ្ឍេន តតិយោ ភាគោ អឌ្ឍតេយ្យោ. ឯត្ថ ទ្វិន្នំ ហត្ថកោដ្ឋាសានំ សម្បុណ្ណានំ តតិយកោដ្ឋាសសំសិជ្ឈនេ ករណភូតា អឌ្ឍ-សទ្ទនិទ្ទិដ្ឋា យា វិទត្ថិ, សាវ តតិយោតិ និទ្ទិដ្ឋោតិ ឧបឌ្ឍហត្ថសង្ខាតោ តតិយោ ភាគោ អឌ្ឍតេយ្យោ. សោ ច នានន្តរេន ទ្វិហត្ថតតិយតា លព្ភតីតិ ទ្វេ ហត្ថា, ឯកា ច វិទត្ថិ អឌ្ឍតេយ្យោ. តំសន្និយោគេន បនេត្ថ អន្តរវាសកោវ អឌ្ឍតេយ្យោតិ វេទិតព្ពោ. ទ្វេ ហត្ថា យស្សាតិ ពាហិរត្ថសមាសោ. បារុបនេនាបិ សក្កា នាភិំ បដិច្ឆាទេតុន្តិ ‘‘ទ្វិហត្ថោ’’តិ វុត្តំ. វា-សទ្ទោ អឌ្ឍតេយ្យំ វិកប្បេតិ. តិរិយស្ស អន្តោតិ ឆដ្ឋីតប្បុរិសោ, តិរិយមេវ អន្តោតិ វា កម្មធារយោ ‘‘គាមន្តោ’’តិអាទីសុ វិយ.

៣៩. ‘‘និសីទនស្សា’’តិអាទិនា និសីទនចីវរំ ទស្សេតិ. ឯត្ថ និសីទនំ នាម សមេ ភូមិភាគេ ឯឡកលោមានិ ឧបរូបរិ សន្ថរិត្វា កញ្ជិកាទីហិ សិញ្ចិត្វា កតោ ទ្វីសុ ឋានេសុ ផាលិតត្តា តីហិ ទសាហិ យុត្តោ បរិក្ខារវិសេសោ. វិទត្ថី ទ្វេតិ ទ្វេ វិទត្ថី. វិសាលតោ បុថុលតោ.

៤០. ‘‘កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទី’’តិអាទិនា កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិំ ទស្សេតិ. តត្ថ កណ្ឌូតិ ហិ ន អត្ថតោ នានំ, តគ្គហណេន បនេត្ថ បិឡកស្សាវថុល្លកច្ឆាពាធំ គយ្ហតិ. កណ្ឌុំ យថាវុត្តំ បិឡកាទិំ បដិច្ឆាទេតីតិ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ. បដិច្ឆទនំ វា បដិច្ឆាទោ, យថាវុត្តកណ្ឌុយា បដិច្ឆាទោ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទោ, សោ អស្ស អត្ថីតិ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទី, តស្ស. តិរិយន្តិ តិរិយតោ.

៤១. ‘‘វស្សិកា’’តិអាទិនា វស្សិកសាដិកំ ទស្សេតិ, តំ សុវិញ្ញេយ្យំ.

៤២. ឯវំ បមាណវន្តានំ បមាណំ ទស្សេត្វា វុត្តប្បមាណាតិក្កមេ ទោសំ, កេសញ្ចិ បមាណាភាវគណនាភាវញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘ឯត្ថា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ឯត្ថាតិ វុត្តប្បមាណវន្តេសុ ចីវរេសុ. តទុត្តរិ តតោ វុត្តប្បមាណតោ ឧត្តរិ និបាតេន ឧត្តរិ-សទ្ទេន តប្បុរិសោ. ករោន្តស្ស សម្បាទេន្តស្ស. ឆេទនបាចិត្តីតិ ឆេទនេន សហិតា បាចិត្តិ, អតិរេកំ ឆិន្ទិត្វា បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. វុត្តប្បមាណតោ បន អតិរេកញ្ច ឩនកញ្ច ‘‘បរិក្ខារចោឡ’’ន្តិ អធិដ្ឋាតព្ពំ. យេន មុខំ បុញ្ឆន្តិ, តំ មុខសម្ពន្ធីតិ មុខស្ស ចោឡន្តិ សមាសេ ទ្វន្ទោ. អាកង្ខិតំ ឥច្ឆិតំ បមាណន្តិ កម្មធារយោ. តមេតេសមត្ថីតិ អាកង្ខិតប្បមាណិកា. ឯត្ថ ច តិចីវរាទីសុ អវុត្តេបិ គណនវិភាគេ បច្ចត្ថរណមុខបុញ្ឆនបរិក្ខារចោឡេ ឋបេត្វា អាទិតោ បដ្ឋាយ ឆក្កមេកេកមេវ វដ្ដតិ. មុខបុញ្ឆនចោឡានិ បច្ចត្ថរណានិ ច ពហូនិបីតិ វិញ្ញាតព្ពំ.

៤៣. គណនាតិ ឯត្ថ នបុំសកស្ស ឥត្ថិវចនេន យោគាភាវា ‘‘ន ទីបិតា’’តិ លិង្គំ វិបរិណាមេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ, អដ្ឋកថាយំ ន បកាសិតាតិ អត្ថោ. តិណ្ណំ បនេតេសំ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទវសេនេវ វុត្តំ, វិកប្បនូបគបច្ឆិមេន បច្ឆិមប្បមាណំ អត្ថិយេវ. ឥទានិ យស្មា តត្ថ តំ សព្ពំ ន ទីបិតំ, តស្មា វិកប្បនូបគថវិកាទិ សព្ពំ ឯកំ ‘‘បរិក្ខារចោឡ’’ន្តិ, ពហូនិ ឯកតោ កត្វា ‘‘បរិក្ខារចោឡានី’’តិបិ វត្វា អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘តថា’’តិអាទិមាហ. ឥមិនា បរិក្ខារចោឡំ នាម បាដេក្កំ និធានមុខន្តិ ទស្សេតិ. ថវិកាទិំ ថវិកា អាទិ យស្ស បរិស្សាវនាទិនោតិ សមាសោ. វិកប្បស្ស ឧបគំ វិកប្បិយំ, តញ្ច ឧបរិ វក្ខតិ.

៤៤. ឥទានិ តិណ្ណំ ចីវរានំ បដិភាគំ ទស្សេតុំ ‘‘អហតា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ អហតេន នវេន អធោតេន កប្បំ សទិសំ អហតកប្បំ, ឯកវារធោតំ. អហតញ្ច អហតកប្បញ្ច អហតាហតកប្បានិ, វត្ថានិ, តេសំ. ទ្វេ គុណា បដលានិ យស្ស សាតិ ទុគុណា. ‘‘គុណោ បដលរាសីសូ’’តិ ហិ អភិធានប្បទីបិកា. ទុគុណា ទុបដ្ដា, ឧត្តរស្មិំ ទេហភាគេ អាសញ្ជីយតីតិ ឧក្ករាសង្គោ. ឯកច្ចំ ឯកបដ្ដំ អស្ស អត្ថីតិ ឯកច្ចី, ឯកបដ្ដោតិ អត្ថោ. និបាតោ វា ឯកច្ចីតិ. តថាតិ សមុច្ចយេ, អន្តរវាសកោ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឧបមាយំ វា, យថា ឧត្តរាសង្គោ ឯកច្ចិយោ, ឯវំ អន្តរវាសកោតិ អត្ថោ.

៤៥. ‘‘ឧតូ’’តិ អនេកឧតុ គហិតាតិ ឧតុតោ ទីឃកាលតោ ឧទ្ធដា ឧតុទ្ធដា, តេសំ បិលោតិកានន្តិ អត្ថោ. សេសាតិ ឧត្តរាសង្គអន្តរវាសកា. បំសុ វិយ កុច្ឆិតំ ឧលតិ បវត្តតីតិ បំសុកូលំ, រថិកាសុសានសង្ការកូដាទីនំ យត្ថ កត្ថចិ ឋិតំ ចោឡខណ្ឌំ, តស្មិំ. យា យា រុចីតិ អព្យយីភាវេ យថារុចិ, យាវទត្ថំ សតបដ្ដម្បិ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ.

៤៦. ឥទានិ តីសុ ឆិន្ទិត្វា កាតុំ អប្បហោន្តេសុ កាតព្ពវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘តីសូ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ តិចីវរសមុទាយតោ ឯកទេសភូតានំ ទ្វិន្នមេកស្ស ច សង្ខាគុណេន និទ្ធារិយមានត្តា តីសូតិ និទ្ធារណេ ភុម្មំ. ឯកវចនស្ស ពហ្វត្ថេន យោគាភាវតោ ទ្វិចីវរសង្ខាតពហ្វត្ថវសេន វចនំ វិបរិណាមេត្វា យានិ បហោន្តិ, តានិ ទ្វេ វាបិ ឆិន្ទិតព្ពានិ, យំ បហោតិ, តំ ឯកំ វា ឆិន្ទិតព្ពន្តិ យោជេតព្ពំ. បហោន្តីតិ បច្ឆិមចីវរប្បមាណឆិន្នកានិ បហោន្តិ. អបីតិ សម្ភាវនេ, តីសុ កា កថាតិ អត្ថោ. អន្វាធិន្តិ អាគន្តុកបត្តំ. អនុ បច្ឆា អាធីយតីតិ អន្វាធិ, យំ ចីវរស្សោបរិ សង្ឃាដិអាការេន អារោបេតព្ពំ. អនាទិណ្ណន្តិ អនារោបិតំ អន្វាធិកំ. ន ធារេយ្យាតិ ឥមិនា យទិ ធារេយ្យ, ទុក្កដន្តិ ទីបេតិ.

៤៧-៨. ឥទានិ ‘‘តិចីវរំ ន វសេយ្យ វិនេកាហ’’ន្តិ វុត្តានំ តិណ្ណំ អវិប្បវាសលក្ខណំ ទស្សេតុំ ‘‘គាមេ’’តិអាទិនា ឧទោសិតសិក្ខាបទេ (បារា. ៤៧១ អាទយោ) វុត្តបរិហារមាហ. តត្ថ គាមេ វា…បេ… វិហារេ វា តិចីវរំ និក្ខិបិត្វាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ ‘‘បដោ ទឌ្ឍោ’’តិអាទីសុ វិយ អវយវេបិ សមុទាយវោហារវសេន តីសុ ឯកម្បិ ‘‘តិចីវរ’’ន្តិ វុត្តំ. ភិក្ខុសម្មុតិយញ្ញត្រាតិ សង្ឃេន គិលានស្ស ភិក្ខុនោ ទីយមានំ ចីវរេន វិប្បវាសសម្មុតិំ វិនា. វិប្បវត្ថុន្តិ ឯកូបចារនានូបចារគាមាទិតោ ពហិ, អថ វា និវេសនាទីនំ, តត្ថ ច គព្ភោវរកានំ ចីវរស្ស វា ហត្ថបាសំ អតិក្កម្ម ចីវរេន វិប្បយុត្តោ ហុត្វា វសិតុំ. ឯត្ថ ច គាមាទីនំ ឯកូបចារនានូបចារតា ឯកកុលនានាកុលសន្តកស្ស គាមាទិនោ បរិក្ខេបស្ស, បរិក្ខេបោកាសស្ស ច វសេន សត្ថអព្ភោកាសានំ សត្តព្ភន្តរវសេន ច វេទិតព្ពា. តត្ថ ឯកោ អព្ភន្តរោ អដ្ឋវីសតិហត្ថោ ហោតិ. ឯត្ថ ច និវេសនាទីនិ គាមតោ ពហិ សន្និវិដ្ឋានីតិ ទដ្ឋព្ពំ វិសុំ គាមស្ស គហិតត្តា, តថា ឧទោសិតាទីហិ អញ្ញំ និវេសនំ.

តត្ថ ឧទោសិតោ នាម យានាទីនំ ភណ្ឌានំ សាលា. បាសាទោ ទីឃបាសាទោ. ហម្មិយំ មុណ្ឌច្ឆទនបាសាទោ. នាវា ច អដ្ដោ ច មាឡោ ច អារាមោ ច នាវា…បេ… អារាមំ, តស្មិំ. អដ្ដោ នាម បដិរាជាទីនំ បដិពាហនត្ថំ ឥដ្ឋកាហិ កតោ ពហលភិត្តិកោ ចតុបញ្ចភូមិកោ បតិស្សយវិសេសោ. មាឡោ ឯកកូដសង្គហិតោ ចតុរស្សបាសាទោ. អារាមោ បុប្ផារាមោ វា ផលារាមោ វា. សត្ថោ ច ខេត្តញ្ច ខលញ្ចាតិ ទ្វន្ទោ. សត្ថោ នាម ជង្ឃសត្ថោ វា សកដសត្ថោ វា. ខលំ វុច្ចតិ ធញ្ញករណំ. ទុមោ នាម ទុមមូលំ ឆាយាយ ផុដ្ឋោកាសោ ឧបចារវសេន. អព្ភោកាសោ បន អគាមកេ អរញ្ញេវ អធិប្បេតោ.

៤៩. ឥទានិ ‘‘ឯតំ…បេ… សង្ឃាដិ’’ន្តិអាទិនា នវន្នមេវ បច្ចុទ្ធារោ វុត្តោ, ន បន តេសំ កាលបរិច្ឆេទោតិ តំ ទស្សេតុំ ‘‘រោគា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ ទេវទត្តោ ទត្តោតិ នាមេកទេសេនាបិ នាមវោហារតោ វស្សិកសាដិកាវ ‘‘សាដិកា’’តិ បករណវសេន គម្មមានត្ថត្តា វុត្តា. កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិកា ច រោគវស្សានបរិយន្តា. រោគា ច វស្សានា ច មាសា រោគវស្សានា, តេ តទតិក្កមេន បច្ចុទ្ធរិតព្ពតាយ បរិយន្តា យាសន្តិ វិគ្គហោ.

កិំ វុត្តំ ហោតិ? វស្សិកសាដិកា វស្សានមាសាតិក្កមេ កត្តិកបុណ្ណមាយ ឯវ បច្ចុទ្ធរិតព្ពា. តថា កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិកា អាពាធេសុ វូបសន្តេសូតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘បច្ចុទ្ធរិត្វា វិកប្បេតព្ពា’’តិ ហិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) វុត្តំ. ឯត្ថ បន កេចិ អាចរិយា ‘‘បច្ចុទ្ធរិត្វាតិ វស្សិកសាដិកភាវតោ អបនេត្វា’’តិ វទិំសុ, តំ ន យុជ្ជតិ. បច្ចុទ្ធារវិនយកម្មវិសយេយេវ បច្ចុទ្ធារ-សទ្ទស្ស ទិដ្ឋត្តា, ‘‘ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុំ តតោ បរំ វិកប្បេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៥៨) បាឡិវចនតោ ច. ‘‘ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុ’’ន្តិ ច ចតុន្នំ មាសានំ អធិដ្ឋានេន សហ អច្ចន្តសំយោគោ ទស្សិតោតិ ន តេន អធិដ្ឋានភេទោ វិញ្ញាយតិ. តេនេវ កុរុន្ទដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘វស្សានំ ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុំ, តតោ បរំ វិកប្បេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៥៨) វចនតោ កត្តិកបុណ្ណមាយ ឯវ បច្ចុទ្ធរិត្វា ហេមន្តេ វិកប្បេតព្ពាតិ វុត្តំ. តស្មា ‘‘វស្សិកសាដិកា វស្សានមាសាតិក្កមេនាបិ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ អាពាធវូបសមេនាបិ អធិដ្ឋានំ វិជហតី’’តិ (កង្កា. អដ្ឋ. កថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា) វុត្តំ. មាតិកាដ្ឋកថាយម្បិ បច្ចុទ្ធារវសេនាបិ អធិដ្ឋានំ វិជហតីតិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ. ឯវញ្ហិ សតិ សព្ពដ្ឋកថាយោ សមេន្តិ, យុត្តិ ច អវិរុទ្ធា ហោន្តីតិ. តតោ បរន្តិ បច្ចុទ្ធារតោ ឧបរិ. វិកប្បេយ្យាតិ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិំ បច្ចុទ្ធរិត្វា វិកប្បេយ្យ. វស្សិកសាដិកំ កត្តិកបុណ្ណមាយំ បច្ចុទ្ធរិត្វា ហេមន្តស្ស បឋមទិវសេ វិកប្បេយ្យ, ឯវំ អសតិ ទុក្កដន្តិ អធិប្បាយោ. សេសាតិ អបរេ សត្ត ចីវរានិ សេសា. នត្ថិ បរិយន្តំ វុត្តសទិសោ កាលបរិច្ឆេទោ ឯតេសន្តិ អបរិយន្តិកា.

៥០. ឥទានិ បច្ចត្ថរណាទិកំ ចីវរចតុក្កំ សទសាទិកំ វដ្ដតិ, នាបរន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘បច្ចត្ថរណា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ បរិក្ខារោ ច មុខបុញ្ឆនញ្ចាតិ ទ្វន្ទោ. បរិក្ខារមុខបុញ្ឆនមេវ ចោឡកន្តិ កម្មធារយោ. ទ្វន្ទសមាសន្តេ សុយ្យមានត្តា បន ចោឡក-សទ្ទោ បរិក្ខារ-សទ្ទតោ ច បរំ ទដ្ឋព្ពោ ‘‘បរិក្ខារចោឡក’’ន្តិ. តំ បន សាមញ្ញជោតនាយ វិសេសេបិ អវដ្ឋានតោ ឋបេត្វា បញ្ច ចីវរានិ បរិក្ខារចោឡនាមេនាធិដ្ឋិតានិ អវសេសំ ទដ្ឋព្ពំ. បច្ចត្ថរណញ្ច បរិក្ខារមុខបុញ្ឆនចោឡកញ្ច បច្ចត្ថរណ…បេ… ចោឡកញ្ច និសីទនញ្ចាតិ ឯតំ ចីវរចតុក្កំ សទសម្បិ អរត្តម្បិ អនាទិណ្ណកប្បម្បិ លព្ភន្តិ សម្ពន្ធោ. សទសន្តិ សហ យាហិ កាហិចិ ទសាហីតិ សទសំ. សទសកេ លព្ភមានេ អទសម្បិ លព្ភតេវាតិ សទសម្បិ អទសម្បិ បុប្ផទសម្បីតិ ឯត្ថ អត្ថោ. បិ-សទ្ទោ វុត្តាវុត្តសម្បិណ្ឌនត្ថោ. អរត្តន្តិ នីលបីតាទិរជនេន អរញ្ជិតម្បិ. បិ-សទ្ទេន រញ្ជិតនីលបីតាទិកម្បិ អនាទិណ្ណកប្បម្បីតិ. អាទិណ្ណោ កប្បោ យស្ស នត្ថីតិ តំ អនាទិណ្ណកប្បម្បិ. បិ-សទ្ទេន អាទិណ្ណកប្បម្បិ.

ននុ ច ‘‘ន ភិក្ខវេ សព្ពនីលកានិ ចីវរានិ ធារេតព្ពានី’’តិអាទិនា (មហាវ. ៣៧២) សព្ពនីលកសព្ពបីតកសព្ពលោហិតកចីវរានិ សាមញ្ញេន បដិក្ខិត្តានីតិ កថមិទំ ចីវរចតុក្កំ សទសាទិកំ វដ្ដតិ, កថញ្ច អនាទិណ្ណកប្បម្បិ វដ្ដតីតិ? វុច្ចតេ – ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ កុសចីរំ និវាសេត្វា’’តិអាទិនា ឧប្បន្នវត្ថូសុ (មហាវ. ៣៧១) ‘‘ន ភិក្ខវេ កុសចីរំ…បេ… តិត្ថិយទ្ធជោ ធារេតព្ពោ. យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិអាទិនា (មហាវ. ៣៧១) ឧប្បន្នវត្ថុវសេនេវ និវាសនបារុបនសង្ខាតធារណស្ស បដិក្ខិត្តត្តា ច តត្ថេវ អដ្ឋកថាយញ្ច (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧២) ‘‘សព្ពនីលកាទីនិ រជនំ ធោវិត្វា បុន រជិត្វា ធារេតព្ពានិ, ន សក្កា ចេ ហោន្តិ ធោវិតុំ, បច្ចត្ថរណានិ វា កាតព្ពានិ, ទុបដ្ដចីវរស្ស វា មជ្ឈេ ទាតព្ពានិ, អច្ឆិន្នទសទីឃទសានិ ទសា ឆិន្ទិត្វា ធារេតព្ពានិ, កញ្ចុកំ លភិត្វា ផាលេត្វា រជិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, វេឋនេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ និវាសនបារុបនវសេនេវ ធារណបរិភោគានំ វុត្តត្តា ច ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទេ (បាចិ. អដ្ឋ. ៣៦៨) ‘‘យំ និវាសេតុំ វា បារុបិតុំ វា សក្កា ហោតិ, តទេវ ចីវរន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ បញ្ចន្នំយេវ កប្បពិន្ទុនោ អនុញ្ញាតត្តា ច តិចីវរកណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិវស្សិកសាដិកសង្ខាតានិ បញ្ច ចីវរានិ កាយបរិហារិយានេវ អទសានិ អសព្ពនីលកាទីនិ កប្បិយរជនរជិតានិ អាទិណ្ណកប្បានិយេវ ហោន្តិ, ន និយមេន និវត្តិតានិ បរានិ ចត្តារីតិ ចីវរចតុក្កមេវ សទសាទិកំ អនាទិណ្ណកប្បម្បិ វដ្ដតីតិ.

៥១. សេសចីវរបញ្ចកំ អទសំយេវ រជិតំយេវ អាទិណ្ណកប្បំវ កប្បតីតិ យោជនា. រជិតន្តិ កប្បិយរជនេន រជិតំ. និសីទនស្ស យថាវុត្តេនត្ថេន សព្ពត្ថ អទសត្ថំ និសេធេតុំ ‘‘សទសំវ និសីទន’’ន្តិ វុត្តំ. សតិ ហិ សម្ភវេ ព្យភិចារេ ច វិសេសនំ សាត្ថកំ ហោតិ.

៥២. ឥទានិ អនធិដ្ឋិតេ អនិស្សដ្ឋេ ច កា បវត្តីតិ តំ ទស្សេតុំ ‘‘អនធិដ្ឋិត’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អនធិដ្ឋិតន្តិ តិចីវរាទិវសេន អនធិដ្ឋិតំ. អនិស្សដ្ឋន្តិ យស្ស កស្សចិ ទានលក្ខណេន អទិន្នំ. វិកប្បេត្វា បរិភុញ្ជយេតិ វក្ខមាននយេន ឯកពហុភាវំ, សន្និហិតាសន្និហិតភាវញ្ច សល្លក្ខេត្វា វិកប្បេត្វា បច្ចុទ្ធរិត្វា បរិភុញ្ជេយ្យ. វក្ខមាននយេន បន វិញ្ញាយតីតិ ‘‘បច្ចុទ្ធរិត្វា’’តិ ន វុត្តំ.

ឥទានិ ‘‘វិកប្បេត្វា’’តិ វុត្តំ កីទិសំ តំ ហេដ្ឋិមន្តេន វិកប្បិយន្តិ អាហ ‘‘ហត្ថា’’តិអាទិ. តត្ថ ហត្ថោ ទីឃេន យស្ស តំ ហត្ថទីឃំ. តតោតិ តស្មា ហត្ថតោ. ឧបឌ្ឍោ ហត្ថស្ស ទុតិយោ ភាគោ វិទត្ថិសង្ខាតោ វិត្ថារេន យស្ស តំ ឧបឌ្ឍវិត្ថារំ.

៥៣. ឥទានិ យថាវុត្តវិធានំ តេចីវរិកស្សេវ វសេន, អបរោ បន អញ្ញថា បដិបជ្ជតីតិ តំ ទស្សេតុំ ‘‘តិចីវរស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ នាមេនាធិដ្ឋិតានិ តីណិ ចីវរានិ ឯតស្សាតិ តិចីវរោ. តស្ស វិនយតេចីវរិកស្សាតិ អត្ថោ, ន បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋិតចីវរស្ស. វិនយតេចីវរិកស្ស បន ឧទោសិតសិក្ខាបទេ វុត្តបរិហារោ នត្ថិ. បរិក្ខារចោឡិយោតិ បរិក្ខារចោឡមស្ស អត្ថីតិ ណិកេន យ-ការោ. សព្ពន្តិ សកលំ នវវិធម្បិ ចីវរំ. តថា វត្វាតិ ឯកពហុភាវំ, សន្និហិតាសន្និហិតភាវញ្ច ញត្វា ‘‘ឥមំ បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាមី’’តិអាទិនា វត្វា. អធិដ្ឋតីតិ អធិដ្ឋាតិ.

៥៤. អធិដ្ឋិតចីវរំ បន បរិភុញ្ជតោ កថំ អធិដ្ឋានំ វិជហតីតិ តំ ទស្សេន្តោ ‘‘អច្ឆេទា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អច្ឆេទោ ច វិស្សជ្ជនញ្ច គាហោ ច វិព្ភមោ ចាតិ ទ្វន្ទោ. អច្ឆេទោ នាម ចោរាទីហិ អច្ឆិន្ទិត្វា គហណំ. វិស្សជ្ជនំ បរេសំ ទានំ. គាហោ វិស្សាសេន គហណំ. វិព្ភមោ សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ គិហិភាវូបគមនំ. តទាបិ តស្ស អញ្ញស្ស ទានេ វិយ ចីវរស្ស និរាលយភាវេន បន បរិច្ចាគោតិ. ដីកាយំ បន ភាទិសោ ភិក្ខុយេវាតិ អធិដ្ឋានំ ន វិជហតីតិ អត្ថំ វិកប្បេត្វា ភិក្ខុនិយា គិហិភាវូបគមនំ វុត្តំ, តំ ន គហេតព្ពំ, ការណំ បនេត្ថ អម្ហាកំ គរូហិយេវ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ២.៤៦៩) ‘‘ភិក្ខុនិយា ‘ហីនាយាវត្តនេនា’តិ វិសេសេត្វា អវុត្តត្តា ភិក្ខុនិយា ហិ គិហិភាវូបគមនេ អធិដ្ឋានវិជហនំ វិសុំ វត្តព្ពំ នត្ថិ តស្សា វិព្ភមនេនេវ អស្សមណីភាវតោ’’តិ វុត្តំ. ននុ ច ភិក្ខុនោ អប្បច្ចក្ខាតសិក្ខស្ស គិហិភាវូបគមនេន អធិដ្ឋានវិជហនេន និរាលយភាវោ ការណភាវេន វុត្តោ, ឯវំ សតិ បរិវត្តលិង្គស្ស នត្ថិ និរាលយភាវោតិ កថមស្ស អធិដ្ឋានំ វិជហតីតិ? សច្ចមេតំ, តថាបិ ពុទ្ធមតញ្ញូហិ អដ្ឋកថាចរិយេហិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ១.៦៩) ‘‘យំ បនស្ស ភិក្ខុភាវេ អធិដ្ឋិតំ តិចីវរញ្ច បត្តោ ច, តំ អធិដ្ឋានំ វិជហតិ, បុន អធិដ្ឋាតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា នត្ថេត្ថ ទោសោតិ.

មារណលិង្គសិក្ខាតិ ឧត្តរបទលោបេន ឧបចារេន វា លិង្គបរិវត្តនំ សិក្ខាបច្ចក្ខានញ្ច ‘‘លិង្គសិក្ខា’’តិ ច វុត្តំ. ឥតិ ឯតេ អដ្ឋ សព្ពេសុ នវសុ ចីវរេសុ អធិដ្ឋានស្ស វិយោគោ វិប្បវាសោ, តស្ស ការណា ហោន្តីតិ បាឋសេសោ. តិចីវរស្ស បន ន កេវលំ ឥមេយេវ អដ្ឋ, វិនិវិទ្ធឆិទ្ទញ្ច អធិដ្ឋានវិយោគការណន្តិ លិង្គវចនញ្ច បរិវត្តេត្វា យោជេតព្ពំ. តត្ថ អព្ភន្តរេ ឯកស្សបិ តន្តុនោ អភាវេន វិនិវិទ្ធំ វិនិវិជ្ឈិត្វា គតឆិទ្ទំកនិដ្ឋង្គុលិនខបិដ្ឋិប្បមាណំ វិនិវិទ្ធឆិទ្ទំ. តត្ថ សង្ឃាដិយា ច ឧត្តរាសង្គស្ស ច ទីឃន្តតោ វិទត្ថិប្បមាណស្ស, តិរិយន្តតោ អដ្ឋង្គុលប្បមាណស្ស, អន្តរវាសកស្ស បន ទីឃន្តតោ វិទត្ថិប្បមាណស្សេវ តិរិយន្តតោ ចតុរង្គុលប្បមាណស្ស បទេសស្ស ឱរតោ ឆិទ្ទំ អធិដ្ឋានំ ភិន្ទតិ, សូចិកម្មំ កត្វា បុន អធិដ្ឋាតព្ពំ. សូចិកម្មំ ករោន្តេន ច ឆិន្ទិត្វា ទុព្ពលដ្ឋានាបនយនេន ឆិទ្ទំ អទស្សេត្វា កាតព្ពំ.

៥៥. ឥទានិ អកប្បិយានិ ទស្សេតុំ ‘‘កុសា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ កុសា ច វាកា ច ផលកានិ ច, តេសំ ចីរានិ កុស…បេ… ចីរានិ. តត្ថ កុសេន គន្ថេត្វា កតំ កុសចីរំ. តថា វាកេន គន្ថេត្វា កតំ វាកចីរំ, តាបសានំ វក្កលំ. ផលកសណ្ឋានានិ ផលកានិ សិព្ពិត្វា កតំ ផលកចីរំ. កេសវាលជន្តិ កេសេហិ ច វាលេហិ ច ជាតំ វាយិតំ កម្ពលន្តិ សម្ពន្ធោ. ឧលូកបក្ខាជិនក្ខិបេតិ ឧលូកានំ កោសិយសកុណានំ បក្ខំ បក្ខេន កតំ និវាសនញ្ច អជិនក្ខិបំ សលោមំ សខុរំ អជិនមិគានំ ចម្មញ្ច ធារយតោ ថុល្លច្ចយន្តិ សម្ពន្ធោ.

៥៦. កទលេរកក្កទុស្សេសូតិ កទលិយោ ច ឯរកោ ច អក្កោ ច, តេសំ ទុស្សានិ វត្ថានិ, តេសុ ចេវ មកចិវាកេហិ កតេ បោត្ថកេ ចាបិ ទុក្កដំ. និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មំ. កទលិទុស្សាទិសទ្ទេន តំធារណមធិប្បេតំ, តស្មា តំធារណនិមិត្តំ ទុក្កដំ ហោតីតិ អត្ថោ. ឯវំ សព្ពត្ថ. ‘‘នីលកោ ចា’’តិអាទិនា ទ្វន្ទោ. សព្ពា នីលក…បេ… កណ្ហកាតិ កម្មធារយោ. នីលាទិវណ្ណយោគេន វត្ថំ នីលាទិ. នីលកំ ឧមាបុប្ផវណ្ណំ. មញ្ជេដ្ឋំ មញ្ជេដ្ឋិកវណ្ណំ. បីតំ កណិការបុប្ផវណ្ណំ. លោហិតំ ជយសុមនបុប្ផវណ្ណំ. កណ្ហកំ អទ្ទារិដ្ឋកវណ្ណំ. សព្ព-សទ្ទោ បនេត្ថ បច្ចេកំ យោជេតព្ពោ.

៥៧. មហា…បេ… រត្តេតិ មហារង្គោ ច មហានាមរង្គោ ច, តេហិ រត្តេ. ឯត្ថាបិ បុន សុយ្យមានំ សព្ពសទ្ទមនុវត្តិយំ, ‘‘សព្ពមហារង្គរត្តេ’’តិអាទិនា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមិនា ច អសព្ពនីលកាទិ កប្បិយរជនរជិតំ បរិភុញ្ជន្តស្ស នត្ថិ ទោសោតិ ទីបេតិ. តត្ថ មហារង្គោ សតបទិបិដ្ឋិវណ្ណោ. មហានាមរង្គោ សម្ភិន្នវណ្ណោ, សោ បន បណ្ឌុបលាសវណ្ណោ ហោតិ, បទុមវណ្ណោតិបិ វទន្តិ. តិរីដកេតិ តំ នាមក រុក្ខតចេ. អច្ឆិន្នទីឃទសកេតិ សព្ពសោ អច្ឆិន្នត្តា អច្ឆិន្នា ច មជ្ឈេ ឆិន្នត្តា ទីឃា ច សា ទសា ច វត្ថកោដិ យស្សាតិ អញ្ញបទត្ថសមាសោ. ផលបុប្ផទសេតិ អញ្ញមញ្ញំ សំសិព្ពិត្វា កតា ផលសទិសា ទសា ‘‘ផលា’’តិ វុច្ចន្តិ, កេតកាទិ បុប្ផសទិសានិ ‘‘បុប្ផានី’’តិ ច, ផលា ច បុប្ផា ច ទសា យស្ស, ផលសទិសេ ទសេ, បុប្ផសទិសេ ទសេ ចាតិ អត្ថោ. វេឋនេតិ សីសវេឋនេ. តថាតិ ឥមិនា សព្ពនីលកាទីសុ ទុក្កដំ អតិទិសតិ. សព្ពន្តិ កុសចីរាទិកំ សកលំ. អច្ឆិន្នំ ចីវរំ យស្ស សោ លភតីតិ សម្ពន្ធោ.

ចីវរនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.