៦. កុដិការសិក្ខាបទវណ្ណនា

កិំ ភន្តេតិ ឯត្តកេបិ វុត្តេ. បុច្ឆិតោ យទត្ថាយ បវិដ្ឋោ, តំ កថេតុំ លភតិ បុច្ឆិតបញ្ញត្តា ភិក្ខាចារវត្តេតិ លិខិតំ. ហត្ថកម្មំ យាចិតោ ‘‘ឧបករណំ, មូលំ វា ទស្សតី’’តិ យាចតិ, វដ្ដតិ, ន វដ្ដតីតិ? វដ្ដតិ សេនាសនេ ឱភាសបរិកថាទីនំ លទ្ធត្តាតិ ឯកេ. តិហត្ថា វាតិ ឯត្ថ វឌ្ឍកិហត្ថេន តិហត្ថា. ‘‘បមាណយុត្តោ មញ្ចោតិ បកតិវិទត្ថិយា នវវិទត្ថិប្បមាណមញ្ចោ, សោ តត្ថ ឥតោ ច ន សញ្ចរតិ, តស្មា ចតុហត្ថវិត្ថារា ន ហោតី’’តិអាទិ លិខិតំ. អកុដិយា បន វត្ថុទេសនាកិច្ចំ នត្ថិ ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុំ វុត្តត្តា. ‘‘ឧល្លិត្តាទិភាវោ…បេ… ‘ឆទនមេវ សន្ធាយ វុត្តោ’តិ យុត្តមិទំ. កស្មាតិ ចេ? យស្មា មត្តិកាមយភិត្តិំ ឧដ្ឋាបេត្វា ឧបរិ ឧល្លិត្តំ វា អវលិត្តំ វា ឧភយំ វា ភិត្តិយា ឃដិតំ ករោន្តស្ស អាបត្តិ ឯវ វិនាបិ ភិត្តិលេបេនា’’តិ លិខិតំ. ឯវមេត្ថ ថម្ភតុលាបិដ្ឋសង្ឃាដាទិ និរត្ថកំ សិយា. តស្មា វិចារេត្វាវ គហេតព្ពំ. ‘‘ឧបោសថាគារម្បិ ភវិស្សតិ, អហម្បិ វសិស្សាមី’’តិ វា ‘‘ភិក្ខូហិ វា សាមណេរេហិ វា ឯកតោ វសិស្សាមី’’តិ វា ករោន្តស្ស វដ្ដតិ ឯវ. កស្មា? ‘‘អត្តុទ្ទេស’’ន្តិ វុត្តត្តាតិ លិខិតំ.

ឥទំ បន សិក្ខាបទំ ចតុត្ថបារាជិកំ វិយ និទានាបេក្ខំ. ន ហិ វគ្គុមុទាតីរិយា ភិក្ខូ សយមេវ អត្តនោ អសន្តំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ មុសាវាទលក្ខណំ បាបេត្វា ភាសិំសុ. អញ្ញមញ្ញញ្ហិ តេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មវណ្ណំ ភាសិំសុ. ន ច តាវតា បារាជិកវត្ថុ ហោតិ, តត្តកេន បន លេសេន ភគវា តំ វត្ថុំ និទានំ កត្វា បារាជិកំ បញ្ញបេសិ, តថា ឥធាបិ. ន ហិ និទានេ ‘‘អទេសិតវត្ថុកាយោ សារម្ភាយោ អបរិក្កមនាយោ’’តិ វុត្តំ. ‘‘អប្បមាណិកាយោ’’តិ បន វុត្តត្តា បមាណមតិក្កមន្តស្ស សង្ឃាទិសេសោវ និទានាបេក្ខោ. តត្ថ សារម្ភេ អបរិក្កមនេ សង្ឃាទិសេសប្បសង្គំ វិយ ទិស្សមានំ ‘‘វិភង្គោ តំនិយមកោ’’តិ វុត្តត្តា វិភង្គេ ន និវារេតិ. តថា មហល្លកេ.

ឯត្ថាហ – កិមត្ថំ មាតិកាយំ ទុក្កដវត្ថុ វុត្តំ, ននុ វិភង្គេ ឯវ វត្តព្ពំ សិយាតិ? ឯវមេតំ. កិំ នុ ភិក្ខូ អភិនេតព្ពា វត្ថុទេសនាយ, តេហិ ភិក្ខូហិ វត្ថុ ទេសេតព្ពំ, កីទិសំ? អនារម្ភំ សបរិក្កមនន្តិ. ឥតរញ្ហិ ‘‘សារម្ភេ ចេ ភិក្ខុ វត្ថុស្មិំ អបរិក្កមនេ’’តិ ឯវំ អនុប្បសង្គវសេន អាគតត្តា វុត្តំ. យស្មា វត្ថុ នាម អត្ថិ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ, អត្ថិ អនារម្ភំ សបរិក្កមនំ, អត្ថិ សារម្ភំ សបរិក្កមនំ, អត្ថិ អនារម្ភំ អបរិក្កមនន្តិ ពហុវិធំ, តស្មា ពហុវិធត្តា វត្ថុ ទេសេតព្ពំ អនារម្ភំ សបរិក្កមនំ, នេតរន្តិ វុត្តំ ហោតិ. កិមត្ថិកា បនេត្ថ វត្ថុទេសនាតិ ចេ? គរុកាបត្តិបញ្ញាបនហេតុបរិវជ្ជនុបាយត្តា. វត្ថុអទេសនា ហិ គរុកាបត្តិបញ្ញាបនហេតុភូតា. គរុកាបត្តិបញ្ញាបនំ អកតវិញ្ញត្តិគិហិបីឡាជននំ, អត្តទុក្ខបរទុក្ខហេតុភូតោ ច សារម្ភភាវោតិ ឯតេ វត្ថុទេសនាបទេសេន ឧបាយេន បរិវជ្ជិតា ហោន្តិ. ន ហិ ភិក្ខូ អកប្បិយកុដិករណត្ថំ គិហីនំ វា បីឡានិមិត្តំ, សារម្ភវត្ថុកុដិករណត្ថំ វា វត្ថុំ ទេសេន្តីតិ. ហោន្តិ ចេត្ថ –

‘‘ទុក្កដស្ស ហិ វត្ថូនំ, មាតិកាយ បកាសនា;

គរុកាបត្តិហេតូនំ, តេសំ ឯវំ បកាសិតា.

‘‘វត្ថុស្ស ទេសនុបាយេន, គរុកាបត្តិហេតុយោ;

វជ្ជិតា ហោន្តិ យំ តស្មា, សារម្ភាទិ ជហាបិត’’ន្តិ.

កុដិការសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.