៧. តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា

តំ-សទ្ទោ ចេត្ថ បកតត្ថវចនោ. ចេតិ និបាតមត្តំ. ចេតិ វា យទីតិ អត្ថោ, តស្ស ‘‘បវារេយ្យា’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. បវារេយ្យ ចេតិ យទិ បវារេយ្យាតិ អត្ថោ. ‘‘អភីតិ ឧបសគ្គោ’’តិ (សារត្ថ. ដី. ២.៥២៣-៥២៤) ឥមិនា តស្ស អត្ថវិសេសាភាវំ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘ហរិតុន្តិ អត្ថោ’’តិ. បវារសទ្ទស្ស ឥច្ឆាយំ វត្តមានត្តា ‘‘ឥច្ឆាបេយ្យា’’តិ វុត្តំ. ឥច្ឆំ ឧប្បាទេយ្យាតិ បច្ចយេ ឥច្ឆំ ឧប្បាទេយ្យ. ឧបនិមន្តនាយេតំ អធិវចនំ. តេនាហ ‘‘យាវត្តក’’ន្តិអាទិ. នេក្ខម្មន្តិ បព្ពជ្ជំ. ទដ្ឋូតិ ទដ្ឋុំ. ឆន្ទានុរក្ខណត្ថញ្ហេត្ថ អនុនាសិកលោបោ. ខេមតោតិ និព្ភយតោ. កាយេន វា វាចាយ វា អភិហរិត្វា និមន្តេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. យថា ច កាយេន អភិហរេយ្យ, វាចាយ ច, តំ វិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧបនេត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ សអន្តរន្តិ អន្តរវាសកសហិតំ. ឧត្តរន្តិ ឧត្តរាសង្គំ. បរមន្តិ អវសានំ. អស្ស ចីវរស្សាតិ អស្ស សមុទាយភូតស្ស ហរិតព្ពស្ស ចីវរស្ស. តគ្គុណសំវិញ្ញាណោ ហិ អយំ ពាហិរត្ថសមាសោ យថា ‘‘លម្ពកណ្ណោ’’តិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ ‘‘និវាសនេនា’’តិអាទិ. ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន ហិ សព្ពេ តំបរមំយេវ គហេតុំ លភន្តិ.

យស្មា អច្ឆិន្នសព្ពចីវរេន តិចីវរមត្តកេនេវ ភិក្ខុនា ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ, អញ្ញេន បន អញ្ញថាបិ, តស្មា តំ វិភាគំ ទស្សេតុំ ‘‘តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អធិដ្ឋិតចីវរស្សាតិ តិចីវរាធិដ្ឋាននយេន វា បរិក្ខារចោឡវសេន វា យេន កេនចិ អធិដ្ឋិតចីវរស្ស, ឥទញ្ច យេភុយ្យេន អធិដ្ឋហិត្វា ចីវរំ បរិភុញ្ជតោ វុត្តំ, ន បន អនធិដ្ឋិតចីវរស្ស ចីវរេ អច្ឆិន្នេ អយំ វិធិ ន សម្ភវតីតិ. យស្ស វា តិចីវរតោ អធិកម្បិ ចីវរំ អញ្ញត្ថ អត្ថិ, តត្ថ នត្ថិ, តេនាបិ តទា តត្ថ អភាវតោ ទ្វេ សាទិតុំ វដ្ដតិ. បកតិយាវ សន្តរុត្តរេន ចរតីតិ (សារត្ថ. ដី. ២.៥២៣-៥២៤) អត្ថតកថិនត្តា វា សាសង្កសិក្ខាបទវសេន វា អវិប្បវាសសម្មុតិវសេន វា តតិយស្ស អលាភេន វា ចរតិ. ‘‘ទ្វេ នដ្ឋានី’’តិ អធិការត្តា វុត្តំ ‘‘ទ្វេ សាទិតព្ពានី’’តិ. ឯកំ សាទិយន្តេនេវ សមោ ភវិស្សតីតិ តិណ្ណំ ចីវរានំ ទ្វីសុ នដ្ឋេន ឯកំ សាទិយន្តេន សមោ ភវិស្សតិ ឧភិន្នម្បិ សន្តរុត្តរបរមតាយ អវដ្ឋានតោ. យស្ស ឯកំយេវ ហោតិ អញ្ញេន កេនចិ ការណេន វិនដ្ឋសេសចីវរត្តា.

បញ្ចសុ នដ្ឋេសូតិ តិចីវរំ ឧទកសាដិកា សំកច្ចិកាតិ ឥមេសុ បញ្ចសុ ចីវរេសុ នដ្ឋេសុ. ‘‘ឯកស្មិំ វា នដ្ឋេ’’តិ វចនវិបរិណាមំ កត្វា យោជេតព្ពំ. តតោ ឧត្តរីតិ សន្តរុត្តរបរមតោ ឧត្តរិ.

សេសកំ អាហរិស្សាមីតិ ទ្វេ ចីវរានិ កត្វា ‘‘សេសកំ បុន អាហរិស្សាមី’’តិ អត្ថោ. សេសកំ តុយ្ហំយេវ ហោតូតិ វុត្តស្សាតិ ទានសមយេ ឯវំ វុត្តស្ស. សចេ បន ‘‘សេសកំ អាហរិស្សាមី’’តិ វត្វា គហេត្វា គមនសមយេបិ ‘‘សេសកំ តុយ្ហំយេវ ហោតូ’’តិ វទន្តិ, លទ្ធកប្បិយមេវ. ន អច្ឆិន្ននដ្ឋការណា ទិន្នន្តិ ពាហុសច្ចាទិគុណវសេន ទិន្នំ. វុត្តនយេនាតិ ‘‘ញាតកប្បវារិតេ វា វិញ្ញាបេន្តស្ស, សមយេ ច អញ្ញស្ស វា ញាតកប្បវារិតេ តស្សេវត្ថាយ វិញ្ញាបេន្តស្ស’’តិ វុត្តនយេន.

តតុត្តរិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.