៣. ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុដ្ឋុល្លវាចស្សាទរាគវសេនាតិ ទុដ្ឋុល្លា វាចា ទុដ្ឋុល្លវាចា, តាយ អស្សាទចេតនា ទុដ្ឋុល្លវាចស្សាទោ, តេន សម្បយុត្តរាគវសេន. ឯត្ថាធិប្បេតំ មាតុគាមំ ទស្សេតុំ ‘‘មាតុគាម’’ន្តិអាទិមាហ. ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លសំលក្ខណសមត្ថន្តិ អសទ្ធម្មសទ្ធម្មប្បដិសំយុត្តំ កថំ ជានិតុំ សមត្ថំ. យា បន មហល្លិកាបិ ពាលា ឯឡមូគា, អយំ ឥធានធិប្បេតា. វណ្ណោ នាម ទ្វេ មគ្គេ ឧទ្ទិស្ស ‘‘ឥត្ថិលក្ខណេន សុភលក្ខណេន សមន្នាគតាសី’’តិអាទិនា (បារា. អដ្ឋ. ២.២៨៥) ថោមនា. អវណ្ណោ នាម ទ្វេ មគ្គេ ឧទ្ទិស្ស វុត្តវិបរិយាយេន គរហនា, ‘‘ឥត្ថិលក្ខណេន សុភលក្ខណេន អសមន្នាគតាសី’’តិអាទីហិ ខុំសនាតិ វុត្តំ ហោតិ. យាចនា នាម ‘‘ទេហិ មេ, អរហសិ មេ ទាតុ’’ន្តិ (បារា. ២៨៥) វចនំ. អាយាចនា នាម ‘‘កទា តេ មាតា បសីទិស្សតិ, កទា តេ បិតា បសីទិស្សតិ, កទា តេ ទេវតាយោ បសីទិស្សន្តិ, កទា តេ សុខណោ សុលយោ សុមុហុត្តោ ភវិស្សតិ, កទា តេ មេថុនំ ធម្មំ លភិស្សាមី’’តិ (បារា. ២៨៥) វចនំ. បុច្ឆនំ នាម ‘‘កថំ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសិ, កថំ ជារស្ស ទេសី’’តិ (បារា. ២៨៥) វចនំ. បដិបុច្ឆនំ នាម ‘‘ឯវំ កិរ ត្វំ សាមិកស្ស ទេតិ, ឯវំ ជារស្ស ទេសី’’តិ (បារា. ២៨៥) វចនំ. អាចិក្ខនំ នាម បុដ្ឋស្ស ‘‘ឯវំ ទេហិ, ឯវំ ទេន្តា សាមិកស្ស បិយា ភវិស្សសិ, មនាបា ចា’’តិ (បារា. ២៨៥) ភណនំ. អនុសាសនំ នាម អបុដ្ឋស្ស ‘‘ឯវំ ទេហិ, ឯវំ ទេន្តា សាមិកស្ស បិយា ភវិស្សសិ, មនាបា ចា’’តិ (បារា. ២៨៥) ភវនំ. អក្កោសនំ (បារា. ២៨៥) នាម ‘‘អនិមិត្តាសិ, និមិត្តមត្តាសិ, អលោហិតាសិ, ធុវលោហិតាសិ, ធុវចោឡាសិ, បគ្ឃរន្តីសិ, សិខរណីសិ, ឥត្ថិបណ្ឌកាសិ, វេបុរិសិកាសិ, សម្ភិន្នាសិ, ឧភតោព្យញ្ជនកាសី’’តិ (បារា. ២៨៥) វចនំ. យស្មា មេថុនុបសំហិតាយ វាចាយ អធិកំ ទុដ្ឋុល្លំ នាម នត្ថិ, តស្មា ‘‘មេថុនុបសំហិតាហី’’តិ ឥទំ ទុដ្ឋុល្លវាចាយ សិខាបត្តលក្ខណទស្សនន្តិ វុត្តំ, ន បន មេថុនុបសំហិតាយេវ ទុដ្ឋុល្លវាចត្តា. សិខរណីសីតិ (បារា. អដ្ឋ. ២.២៨៥) ពហិនិក្ខន្តអាណិមំសា. សម្ភិន្នាសីតិ សម្ភិន្នវច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គា. ឧភតោព្យញ្ជនកាសីតិ បុរិសនិមិត្តេន, ឥត្ថិនិមិត្តេន ចាតិ ឧភតោព្យញ្ជនេហិ សមន្នាគតា.

ឯត្ថ ច វណ្ណភណនេ តាវ ‘‘ឥត្ថិលក្ខណេន សុភលក្ខណេន សមន្នាគតាសី’’តិ វទតិ, ន តាវ សីសំ ឯតិ. ‘‘តវ វច្ចមគ្គោ ច បស្សាវមគ្គោ ច សុភោ សុភសណ្ឋានោ ទស្សនីយោ, ឦទិសេន នាម ឥត្ថិលក្ខណេន សុភលក្ខណេន សមន្នាគតាសី’’តិ វទតិ, សីសំ ឯតិ, សង្ឃាទិសេសោ ហោតីតិ អត្ថោ.

អវណ្ណភណនេ បន ‘‘អនិមិត្តាសី’’តិអាទីហិ ឯកាទសហិ បទេហិ អវណ្ណេ អឃដិតេ សីសំ ន ឯតិ, ឃដិតេបិ តេសុ ‘‘សិខរណីសិ សម្ភិន្នាសិ ឧភតោព្យញ្ជនកាសី’’តិ ឥមេហិ តីហិ ឃដិតេយេវ សង្ឃាទិសេសោ.

យាចនាយបិ ‘‘ទេហិ មេ’’តិ ឯត្តកេនេវ សីសំ ន ឯតិ, ‘‘មេថុនំ ធម្មំ ទេហី’’តិ ឯវំ មេថុនធម្មេន ឃដិតេ ឯវ សង្ឃាទិសេសោ.

‘‘កទា តេ មាតា បសីទិស្សតី’’តិអាទីសុ អាយាចនវចនេសុបិ ឯត្តកេនេវ សីសំ ន ឯតិ, ‘‘កទា តេ មាតា បសីទិស្សតិ, កទា តេ មេថុនំ ធម្មំ លភិស្សាមី’’តិ វា ‘‘តវ មាតរិ បសន្នាយ វា មេថុនំ ធម្មំ លភិស្សាមី’’តិអាទិនា បន នយេន មេថុនធម្មេន ឃដិតេយេវ សង្ឃាទិសេសោ.

‘‘កថំ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសី’’តិអាទីសុ (បារា. ២៨៥) បុច្ឆាវចនេសុបិ ‘‘មេថុនំ ធម្ម’’ន្តិ វុត្តេយេវ សង្ឃាទិសេសោ. ‘‘ឯវំ កិរ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសី’’តិ (បារា. ២៨៥) បដិបុច្ឆាវចនេសុបិ ឯសេវ នយោ.

អាចិក្ខនាយ ច ‘‘ឯវំ ទេហី’’តិ, ‘‘ឯវំ ទទមានា’’តិ វុត្តេបិ សីសំ ន ឯតិ, ‘‘មេថុនំ ធម្មំ ឯវំ ទេហិ, ឯវំ ឧបនេហិ, ឯវំ មេថុនំ ធម្មំ ទទមានា ឧបនយមានា សាមិកស្ស បិយា ហោតី’’តិអាទិនា បន នយេន មេថុនធម្មេន ឃដិតេយេវ សង្ឃាទិសេសោ. អនុសាសនិវចនេសុបិ ឯសេវ នយោ.

អក្កោសវចនេសុ បន ឯកាទសសុ ‘‘សិខរណីសិ សម្ភិន្នាសិ ឧភតោព្យញ្ជនកាសី’’តិ ឥមានិ តីណិយេវ បទានិ សុទ្ធានិ សីសំ ឯន្តិ, ឥតិ ឥមានិ ច តីណិ, បុរិមានិ ច វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គមេថុនធម្មបទានិ តីណីតិ ឆ បទានិ សុទ្ធានិ អាបត្តិករានិ, សេសានិ ‘‘អនិមិត្តាសី’’តិអាទីនិ អនិមិត្តេ ‘‘មេថុនំ ធម្មំ មេ ទេហី’’តិ វា ‘‘អនិមិត្តាសិ, មេថុនំ ធម្មំ មេ ទេហី’’តិ វា អាទិនា នយេន មេថុនធម្មេន ឃដិតានេវ អាបត្តិករានិ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពានិ.

អធក្ខកន្តិ អក្ខកតោ បដ្ឋាយ អធោ. ឧព្ភជាណុមណ្ឌលន្តិ ជាណុមណ្ឌលតោ បដ្ឋាយ ឧទ្ធំ. ឧព្ភក្ខកន្តិ អក្ខកតោ បដ្ឋាយ ឧទ្ធំ. អធោជាណុមណ្ឌលន្តិ ជាណុមណ្ឌលតោ បដ្ឋាយ អធោ. អក្ខកំ, បន ជាណុមណ្ឌលញ្ច ឯត្ថេវ ទុក្កដខេត្តេ សង្គហំ គច្ឆតិ ភិក្ខុនិយា កាយសំសគ្គេ វិយ. ន ហិ ពុទ្ធា គរុកាបត្តិំ សាវសេសំ បញ្ញាបេន្តីតិ. កាយប្បដិពទ្ធន្តិ វត្ថំ វា បុប្ផំ វា អាភរណំ វា.

អត្ថធម្មអនុសាសនិបុរេក្ខារានន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.២៨៧) ឯត្ថ ‘‘អនិមិត្តា’’តិអាទីនំ បទានំ អត្ថំ កថេន្តោ, អដ្ឋកថំ វា សជ្ឈាយំ ករោន្តោ អត្ថបុរេក្ខារោ នាម, បាឡិំ វាចេន្តោ, សជ្ឈាយំ វា ករោន្តោ ធម្មបុរេក្ខារោ នាម, ‘‘ឥទានិបិ អនិមិត្តាសិ, ឧភតោព្យញ្ជនកាសិ, អប្បមាទំ ទានិ ករេយ្យាសិ, យថា អាយតិម្បិ ឯវរូបា មា ហោហិសី’’តិ ភណន្តោ អនុសាសនិបុរេក្ខារោ នាម. ឥតិ អត្ថញ្ច ធម្មញ្ច អនុសាសនិញ្ច បុរក្ខិត្វា ភណន្តានំ អនាបត្តិ. យោ បន ភិក្ខុនីនំ បាឡិំ វាចេន្តោ បកតិវាចនាមគ្គំ បហាយ ហសន្តោ ហសន្តោ ‘‘សិខរណីសិ, សម្ភិន្នាសិ, ឧភតោព្យញ្ជនកាសី’’តិ បុនប្បុនំ ភណតិ, តស្ស អាបត្តិយេវ. ឥធ អាទិកម្មិកោ ឧទាយិត្ថេរោ, តស្ស អនាបត្តិ អាទិកម្មិកស្ស. ននុ ‘‘សិខរណី’’តិអាទីហិ អក្កោសន្តស្ស បដិឃចិត្តំ ឧប្បជ្ជតីតិ ទុក្ខវេទនាយបិ ភវិតព្ពំ, អថ កស្មា ទ្វិវេទនន្តិ? នាយំ ទោសោ. រាគវសេន ហិ អយំ អាបត្តិ, ន បដិឃវសេន, តស្មា រាគវសេនេវ បវត្តោ អក្កោសោ ឥធាធិប្បេតោ, ន បដិឃវសេនាបីតិ.

ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.