១. ឧស្សយវាទិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា

មានុស្សយវសេន កោធូស្សយវសេនាតិ ពាហុល្លនយេន វុត្តំ. តេនេវ វក្ខតិ ‘‘តិចិត្តំ តិវេទន’’ន្តិ. អឌ្ឌករណត្ថាយាតិ ឯត្ថ អឌ្ឌោតិ វោហារិកវិនិច្ឆយោ វុច្ចតិ. យំ បព្ពជិតា ‘‘អធិករណ’’ន្តិបិ វទន្តិ, តស្ស ករណត្ថាយ វោហារិកវិនិច្ឆយត្ថាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. វីតិក្កមក្ខណេយេវាតិ វត្ថុជ្ឈាចារក្ខណេយេវ, ន តតិយាយ សមនុភាសនាយាតិ អធិប្បាយោ. ភិក្ខុនិំ សង្ឃតោ និស្សារេតីតិ អាបន្នំ ភិក្ខុនិំ ភិក្ខុនិសង្ឃម្ហា និស្សារេតិ. ហេតុម្ហិ ចាយំ កត្តុវោហារោ ‘‘និស្សារណហេតុភូតធម្មោ ‘និស្សារណីយោ’តិ វុត្តោ’’តិ កត្វា.

យត្ថ ឋិតាយាតិ ឧបស្សយភិក្ខាចារមគ្គាទីសុ យស្មិំ ឋានេ ឋិតាយ. តតោ បដ្ឋាយ គច្ឆន្តិយាតិ តតោ បដ្ឋាយ វោហារិកានំ សន្តិកំ គច្ឆន្តិយា. ទុតិយេតិ ទុតិយារោចនេ. តេនាតិ ឧបាសកេន. ឯវំ វុត្តាយាតិ ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វំយេវ អារោចេហី’’តិ វុត្តាយ. អញ្ញេន កថាបេតីតិ កប្បិយការកេន កថាបេតិ. យថា វា តថា វា ហិ អារោចិយមានេតិ កប្បិយការកោ វា ភិក្ខុនិយា កថំ បឋមំ អារោចេតុ, ឥតរោ វា អត្តនោ កថំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៧៩). កប្បិយការកោ វា ឧភិន្នម្បិ កថំ, ឥតរោ វា ឧភិន្នម្បិ កថំ អារោចេតូតិ ឯវំ យថា តថា អារោចិយមានេ. ឧភិន្នម្បិ បន កថំ សុត្វាតិ យថា តថា វា អារោចិតំ បន ឧភិន្នម្បិ កថំ សុត្វា.

អាកឌ្ឍិយមានា គច្ឆតីតិ វុច្ចមានា វោហារិកានំ សន្តិកំ គច្ឆតិ, ឥមស្ស ‘‘តស្សា អនាបត្តី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. ឯវំ សេសេសុបិ. រក្ខំ យាចតីតិ ធម្មិកំ រក្ខំ យាចតិ. ឥទានិ យថា យាចិតា រក្ខា ធម្មិកា ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧបស្សយេ អញ្ញេហិ កតំ អនាចារំ អនោទិស្ស អាចិក្ខន្តី’’តិ វុត្តំ. តត្ថ អតីតំ អារព្ភ អត្ថិ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៧៩), អត្ថិ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា, អនាគតំ អារព្ភាបិ អត្ថិ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា.

កថំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ? ភិក្ខុនុបស្សយេ គាមទារកា, ធុត្តាទយោ វា យេ កេចិ អនាចារំ វា អាចរន្តិ, រុក្ខំ វា ឆិន្ទន្តិ, ផលាផលំ វា ហរន្តិ, បរិក្ខារេ វា អច្ឆិន្ទន្តិ. ភិក្ខុនី វោហារិកេ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឧបស្សយេ ឥទំ នាម កត’’ន្តិ វទតិ. ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘អសុកេន ច អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សា ន វដ្ដតិ. តញ្ចេ សុត្វា តេ វោហារិកា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា ហោតិ. ‘‘ទណ្ឌំ គណ្ហិស្សន្តី’’តិ អធិប្បាយេបិ សតិ គីវាយេវ ហោតិ. សចេ បន តស្ស ‘‘ទណ្ឌំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, បញ្ចមាសកមត្តេ គហិតេ បារាជិកំ ហោតិ.

តេហិ ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘អសុកេនា’តិ វត្តុំ អម្ហាកំ ន វដ្ដតិ, តុម្ហេយេវ ជានិស្សថ. កេវលញ្ហិ មយំ រក្ខំ យាចាម, តំ នោ ទេថ, អវហដភណ្ឌម្បិ អាហរាបេថា’’តិ វត្តព្ពំ. ឯវំ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សា វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេ សចេបិ តេ វោហារិកា តេ ការកេ គវេសិត្វា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ សាបតេយ្យម្បិ គហិតំ, ភិក្ខុនិយា នេវ គីវា, ន អាបត្តិ.

បរិក្ខារំ ហរន្តេ ទិស្វា តេសំ អនត្ថកាមតាយ ‘‘ចោរោ ចោរោ’’តិ វត្តុម្បិ ន វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេបិ ហិ យំ តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា ហោតិ. អត្តនោ វចនករំ បន ‘‘ឥមិនា មេ បរិក្ខារោ គហិតោ, តំ អាហរាបេហិ, មា ចស្ស ទណ្ឌំ ករោថា’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ទាសទាសិវាបិអាទីនំ អត្ថាយ អឌ្ឌំ ករោន្តិ, អយំ អកប្បិយអឌ្ឌោ នាម, ន វដ្ដតិ.

កថំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ? វុត្តនយេនេវ បរេហិ អនាចារាទីសុ កតេសុ ភិក្ខុនី វោហារិកេ ឯវំ វទតិ ‘‘អម្ហាកំ ឧបស្សយេ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តិ, រក្ខំ នោ ទេថ អាយតិំ អករណត្ថាយា’’តិ. ‘‘កេន ឯវំ កត’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘អសុកេន ច អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សាបិ ន វដ្ដតិ. តេសញ្ហិ ទណ្ឌេ កតេ បុរិមនយេនេវ សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា. សេសំ បុរិមសទិសមេវ.

សចេ បន វោហារិកា ភិក្ខុនុបស្សយេ ឯវរូបំ អនាចារំ ករោន្តានំ ‘‘ឥមំ នាម ទណ្ឌំ ករោមា’’តិ ភេរិំ ចរាបេត្វា អាណាយ អតិដ្ឋមានេ បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិ, ភិក្ខុនិយា នេវ គីវា, ន អាបត្តិ.

យោ ចាយំ ភិក្ខុនីនំ វុត្តោ, ភិក្ខូនម្បិ ឯសេវ នយោ. ភិក្ខុនោបិ ហិ ឱទិស្ស អាចិក្ខនា ន វដ្ដតិ, យំ តថា អាចិក្ខិតេ តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, តំ សព្ពំ គីវា ហោតិ. វុត្តនយេនេវ ទណ្ឌំ គណ្ហាបេន្តស្ស បារាជិកំ. យោ បន ‘‘ទណ្ឌំ ករិស្សន្តី’’តិ ជានន្តោបិ អនោទិស្ស កថេតិ, តេ ច បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិយេវ, ន ទោសោ. វិហារសីមាយ រុក្ខាទីនិ ឆិន្ទន្តានំ វាសិផរសុអាទីនិ គហេត្វា បាសាណេ កោដ្ដេន្តិ, ន វដ្ដតិ. សចេ ធារា ភិជ្ជតិ, ការាបេត្វា ទាតព្ពា. ឧបធាវិត្វា តេសំ បរិក្ខារេ គណ្ហន្តិ, តម្បិ ន កាតព្ពំ. លហុបរិវត្តញ្ហិ ចិត្តំ, ថេយ្យចេតនាយ ឧប្បន្នាយ មូលច្ឆេជ្ជម្បិ គច្ឆេយ្យ.

ឧស្សយវាទិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.