បារាជិកកណ្ឌំ

នាថោ ភិក្ខុនីនំ ហិតត្ថាយ យំ បាតិមោក្ខំ បកាសយីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ បកាសយីតិ ទេសយិ, បញ្ញាបយីតិ អត្ថោ.

សាធារណបារាជិកំ

១. មេថុនធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

អភិលាបមត្តន្តិ វចនមត្តំ, ន អត្ថោតិ អធិប្បាយោ. លិង្គភេទមត្តន្តិ បុរិសលិង្គំ ឥត្ថិលិង្គន្តិ វិសេសមត្តំ. វិសេសោតិ នានាត្តំ. ឆន្ទេន ចេវាតិ បេមេន ចេវ, សិនេហេន ចេវាតិ អត្ថោ. រុចិយា ចាតិ ឥច្ឆាយ ច. បធំសិតាយាតិ ទូសិតាយ. បរិបុណ្ណា ឧបសម្បទា យស្សា សា បរិបុណ្ណូបសម្បទា, ឧភតោសង្ឃេន ឧបសម្បន្នាតិ អត្ថោ.

មេថុនធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អសាធារណបារាជិកំ

៥. ឧព្ភជាណុមណ្ឌលសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឧព្ភកប្បរន្តិ ទុតិយមហាសន្ធិតោ ឧទ្ធំ. ឥតោ ចិតោ ច សញ្ចរណន្តិ ហត្ថស្ស វា កាយស្ស វា តិរិយំ ឥតោ ចិតោ ច សញ្ចរណំ.

ឯកតោអវស្សុតេតិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៦២) ភិក្ខុនិយា អវស្សវេ, ភិក្ខុនិយា កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតភាវេ សតីតិ អត្ថោ. ភិក្ខុនិយា វសេនេវ ច ឯកតោអវស្សុតភាវោ គហេតព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ សមន្តបាសាទិកាយំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៦២) –

‘‘ឯកតោអវស្សុតេតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ‘ឯកតោ’តិ អវិសេសេន វុត្តំ, តថាបិ ភិក្ខុនិយា ឯវ អវស្សុតេ សតិ អយំ អាបត្តិភេទោ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ’’តិ.

បុរិសស្ស កាយន្តិ បុរិសស្ស យំ កញ្ចិ កាយំ. ឧភតោអវស្សុតេបីតិ ភិក្ខុនិយា ចេវ បុរិសស្ស ច កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតភាវេ សតិបិ. កាយេនាតិ យថាបរិច្ឆិន្នេន អត្តនោ កាយេន. កាយប្បដិពទ្ធន្តិ បុរិសស្ស កាយប្បដិពទ្ធំ. អវសេសកាយេន វាតិ យថាបរិច្ឆិន្នកាយតោ អវសេសេន កាយេន, ឧព្ភក្ខកអធោជាណុមណ្ឌលអធោកប្បរសង្ខាតេន កាយេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. តស្ស កាយន្តិ អវស្សុតស្ស តស្ស បុរិសស្ស យំ កញ្ចិ កាយំ. យថា ចេត្ថ សយំ អាមសន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ឯវំ តស្ស អាមសនំ សាទិយន្តិយាបីតិ ទដ្ឋព្ពំ. បុរិសស្ស កាយសំសគ្គរាគោ នត្ថីតិ បុរិសស្ស មេថុនរាគោ, គេហសិតបេមំ, សុទ្ធចិត្តំ វា. អវសេសេតិ បារាជិកខេត្តតោ អវសេសេ. កាយប្បដិពទ្ធេន កាយប្បដិពទ្ធាទិភេទេតិ ‘‘កាយប្បដិពទ្ធេន កាយប្បដិពទ្ធំ អាមសតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិអាទិកេ (បាចិ. ៦៥៩, ៦៦២) សព្ពវារេ. ‘‘អសញ្ចិច្ចា’’តិអាទីសុ វិរជ្ឈិត្វា វា អាមសន្តិយា, អញ្ញវិហិតាយ វា, ‘‘អយំ បុរិសោ’’តិ វា ‘‘ឥត្ថី’’តិ វា អជានន្តិយា វា, តេន ផុដ្ឋាយបិ តំ ផស្សំ អស្សាទយន្តិយា វា អាមសនេបិ សតិ អនាបត្តិ.

ឧព្ភជាណុមណ្ឌលសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. វជ្ជប្បដិច្ឆាទិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា

បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នន្តិ ភិក្ខូហិ សាធារណានំ ចតុន្នំ, អសាធារណានំ ចតុន្នញ្ចាតិ អដ្ឋន្នមញ្ញតរំ អជ្ឈាបន្នំ. ឥទញ្ច បារាជិកំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៦៦) បច្ឆា បញ្ញត្តំ, សង្គីតិការកាចរិយេហិ បន បុរិមេន សទ្ធិំ យុគឡំ កត្វា ឥមស្មិំ ឱកាសេ ឋបិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘អដ្ឋន្នំ បារាជិកានំ អញ្ញតរ’’ន្តិ (បាចិ. ៦៦៦) វចនតោ បន វជ្ជប្បដិច្ឆាទិកំ យា បដិច្ឆាទេតិ, សាបិ វជ្ជប្បដិច្ឆាទិកា ឯវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. កិញ្ចាបិ វជ្ជប្បដិច្ឆាទនំ បេមវសេន ហោតិ, តថាបិ សិក្ខាបទវីតិក្កមចិត្តំ ទោមនស្សមេវ ហោតីតិ កត្វា ទុក្ខវេទនំ ហោតីតិ ‘‘តត្រ ហិ បាចិត្តិយំ…បេ… សេសំ តាទិសមេវា’’តិ វុត្តំ.

វជ្ជប្បដិច្ឆាទិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. ឧក្ខិត្តានុវត្តិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្ថុសាសនេនាតិ ញត្តិសម្បទាយ ចេវ អនុស្សាវនសម្បទាយ ច. ឥធ បន ចោទនាសារណាបុព្ពកមេវ ញត្តិអនុស្សាវនំ សត្ថុសាសនន្តិ អាហ ‘‘ឥធាបី’’តិអាទិ. ករណន្តិ ញត្តិដ្ឋបនញ្ចេវ អនុស្សាវនាវចនញ្ច. អនាទរន្តិ បុគ្គលេ ចេវ ធម្មេ ច អាទរវិរហិតំ. តេនាហ ‘‘យេនា’’តិអាទិ. តត្ថ បរិយាបន្នគណេ វាតិ តស្មិំ សង្ឃេ បរិយាបន្នេ សម្ពហុលបុគ្គលសង្ខាតេ គណេ វា. ‘‘សម្មាវត្តនាយ អវត្តមានន្តិ អត្ថោ’’តិ ឥមិនា អធិប្បាយត្ថោ វុត្តោ. ឯកកម្មាទិកេតិ ឯកកម្មឯកុទ្ទេសសមសិក្ខាតាយ. សហ អយនភាវេនាតិ សហ វត្តនភាវេន. សមានោ សំវាសោ ឯតេសន្តិ សមានសំវាសកា.

ឥទានិ យេន សំវាសេន តេ ‘‘សមានសំវាសកា’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៦៦៩) វុត្តា, សោ សំវាសោ តស្ស ឧក្ខិត្តកស្ស តេហិ សទ្ធិំ នត្ថិ, យេហិ ច សទ្ធិំ តស្ស សោ សំវាសោ នត្ថិ, ន តេន តេ ភិក្ខូ អត្តនោ សហាយា កតា ហោន្តិ, តស្មា សោ អកតសហាយោ នាមាតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘យស្ស បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯវំ បទវណ្ណនំ កត្វា ឥទានិ អត្ថមត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘សមានសំវាសកភាវំ អនុបគតន្តិ អត្ថោ’’តិ វុត្តំ. កិំ តំ អនុវត្តនន្តិ កស្សចិ អាសង្កា សិយាតិ តំ សរូបតោ ទស្សេន្តោ ‘‘យំទិដ្ឋិកោ សោ ហោតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សោតិ យោ ឧក្ខិត្តកោ, សោ.

ឧក្ខិត្តានុវត្តិកាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. អដ្ឋវត្ថុកាសិក្ខាបទវណ្ណនា

លោកស្សាទមិត្តសន្ថវវសេនាតិ (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.៦៧៥) លោកស្សាទសង្ខាតស្ស មិត្តសន្ថវស្ស វសេន. កិំ តន្តិ អាហ ‘‘កាយសំសគ្គរាគេនា’’តិ. កាយសំសគ្គរាគេនេវ តិន្តា ឥធ អវស្សុតា នាម, ន មេថុនរាគេនាតិ. កថមេតំ វិញ្ញាយតីតិ អាហ ‘‘អយមេវ ហី’’តិអាទិ. កិំ បនេត្ថ ការណន្តិ អាហ ‘‘សមន្តបាសាទិកាយំ បនស្ស វិចារណា កតា’’តិ. តត្ថាយំ វិចារណា – ឯត្ថ ច អសទ្ធម្មោតិ កាយសំសគ្គោវ វេទិតព្ពោ, ន មេថុនធម្មោ. ន ហិ មេថុនស្ស សាមន្តា ថុល្លច្ចយំ ហោតិ. ‘‘វិញ្ញូ បដិពលោ កាយសំសគ្គំ សមាបជ្ជិតុ’’ន្តិ (បាចិ. ៦៧៦) វចនម្បិ ចេត្ថ សាធកន្តិ. យំ យេន កតំ, តំ តស្សេវ ហោតីតិ. បុរិសបុគ្គលស្សាតិ សាមិវចនន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘យំ បុរិសបុគ្គលេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ហត្ថោតិ អត្តនោ ហត្ថោ. ន កេវលញ្ចេត្ថ ហត្ថគ្គហណន្តិ ‘‘ហត្ថោ នាម កប្បរំ ឧបាទាយ យាវ អគ្គនខា’’តិ (បាចិ. ៦៧៦) វុត្តស្ស ហត្ថស្សេវ គហណំ, អថ ខោ តស្ស ច អញ្ញស្សបិ អបារាជិកខេត្តស្ស គហណំ ឯកជ្ឈំ កត្វា ‘‘ហត្ថគ្គហណ’’ន្តិ វុត្តំ. តថា សង្ឃាដិកណ្ណគ្គហណន្តិ ន កេវលំ សង្ឃាដិកណ្ណស្សេវ គហណំ, អថ ខោ តស្ស ច អញ្ញស្សបិ យស្ស កស្សចិ ចីវរប្បទេសស្ស គហណំ វុត្តន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘ឯត្ថ ច យស្ស កស្សចី’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥត្ថន្នាមំ ឋានន្តិ ឯវំនាមកំ ឋានំ. ‘‘បដិបាដិយា វា ឧប្បដិបាដិយា វា បូរេត្វា’’តិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ. តស្មា បដិបាដិយា វា ឧប្បដិបាដិយា វា ឯកន្តរិកាយ វា យេន តេន នយេន បូរេត្វាតិ អត្ថោ.

តា អាបត្តិយោតិ តា អាបន្នា អាបត្តិយោ. យថា ចេកេកស្មិំ វត្ថុស្មិំ ឯវំ វិសុំ វិសុំ សត្តសុ វត្ថូសុ សតក្ខត្តុម្បិ វីតិក្កន្តេសុ តា អាបត្តិយោ ទេសេត្វា មុច្ចតិ. គណនូបិកាតិ ទេសិតគណនំ ឧបគច្ឆតិ. ធុរនិក្ខេបំ កត្វាតិ ‘‘អញ្ញំ វត្ថុំ អាបជ្ជិស្សាមី’’តិ ឧស្សាហំ ឋបេត្វា.

អដ្ឋវត្ថុកាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

វិនយត្ថមញ្ជូសាយំ លីនត្ថប្បកាសនិយំ

ភិក្ខុនិបាតិមោក្ខេ បារាជិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.