១១. ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកាទសមេ សមគ្គេន សង្ឃេនាតិ សមានសំវាសកេន សមានសីមាយំ ឋិតេន សង្ឃេន សទ្ធិំ ចីវរំ ទត្វា. យថាសន្ថុតន្តិ យោ យោ មិត្តសន្ទិដ្ឋសម្ភត្តវសេន សន្ថុតោ, តស្ស តស្សាតិ អត្ថោ. បាចិត្តិយន្តិ ឯវំ សង្ឃេន សទ្ធិំ សយមេវ សេនាសនបញ្ញាបនាទិវសេន សម្មតស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយន្តស្ស វាចាយ វាចាយ បាចិត្តិយំ.

រាជគហេ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ធម្មកម្មេ តិកបាចិត្តិយំ, ចីវរំ ឋបេត្វា អញ្ញំ វិស្សជ្ជិយវេភង្គិយំ បរិក្ខារំ ទត្វា បច្ឆាខីយន្តស្ស ទុក្កដំ, វិស្សជ្ជិយវេភង្គិយោ នាម ឋបេត្វា បញ្ច គរុភណ្ឌានិ អវសេសោ. រាសិវសេន ហិ បញ្ច គរុភណ្ឌានិ វុត្តានិ, តត្ថ អារាមោ អារាមវត្ថូតិ ឯកំ, វិហារោ វិហារវត្ថូតិ ទុតិយំ, មញ្ចោ បីឋំ ភិសិ ពិម្ពោហនន្តិ តតិយំ, លោហកុម្ភី លោហភាណកំ លោហវារកោ លោហកដាហំ វាសិ បរសុ កុឋារី កុទាលោ និខាទនន្តិ ចតុត្ថំ, វល្លិ វេឡុ មុញ្ជំ បព្ពជំ តិណំ មត្តិកា ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌន្តិ បញ្ចមំ. ឯតានិ ហិ បញ្ច សង្ឃសន្តកានិ នេវ សង្ឃស្ស, ន គណបុគ្គលានំ វិស្សជ្ជេតុំ វា វិភជិតុំ វា វដ្ដន្តិ, វិស្សជ្ជិតវិភត្តានិបិ សង្ឃិកានេវ ហោន្តិ. ថាវរេន បន ថាវរំ, ឥតរេន ច អកប្បិយេន មហគ្ឃកប្បិយេន វា ឥតរំ សង្ឃស្ស ឧបការំ សល្លក្ខេត្វា កប្បិយបរិវត្តនេន បរិវត្តេតុំ វដ្ដតិ, វរសេនាសនាទីនំ សំរក្ខណត្ថំ លាមកានិ វិស្សជ្ជេតុំ វិស្សជ្ជេត្វា បរិភុញ្ជិតុញ្ច វដ្ដតិ. ឯត្ថ ច បុរិមេសុ តីសុ រាសីសុ អគរុភណ្ឌំ នាម កិញ្ចិ នត្ថិ, ចតុត្ថេ លោហកុម្ភី អរញ្ជរសណ្ឋានំ លោហភាណកំ លោហកដាហន្តិ ឥមានិ តីណិ អន្តមសោ បសតមត្តឧទកគ្គណ្ហនកានិបិ គរុភណ្ឌានិ. លោហវារកោ បន កាឡលោហតម្ពលោហកំសលោហវដ្ដលោហានំ យេន កេនចិ កតោ សីហឡទីបេ បាទគ្គណ្ហនកោ ភាជេតព្ពោ, បាទោ ច នាម មគធនាឡិយា បញ្ចនាឡិមត្តំ គណ្ហាតិ, តតោ អតិរេកំ គរុភណ្ឌំ, ឥមានិ តាវ បាឡិយំ អាគតានិ លោហភាជនានិ.

បាឡិយំ បន អនាគតានិបិ ភិង្គារបដិគ្គហឧឡុង្កទព្ពិកដច្ឆុបាតិ តដ្ដកសរកសមុគ្គអង្គារកបល្លធូមកដច្ឆុអាទីនិ ខុទ្ទកានិបិ គរុភណ្ឌានេវ, អយបត្តោ អយថាលកំ តម្ពលោហថាលកន្តិ ឥមានិ បន ភាជនីយានិ, កំសលោហវដ្ដលោហភាជនវិកតិ សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដា វា វដ្ដតិ, បុគ្គលិកបរិភោគេន ន វដ្ដតិ. ឋបេត្វា បន តំ ភាជនវិកតិំ អញ្ញស្មិម្បិ កប្បិយលោហភណ្ឌេ អញ្ជនី អញ្ជនិសលាកា នត្ថុទានំ កណ្ណមលហរណី សូចិ ខុទ្ទកោ បិប្ផលិកោ ខុទ្ទកំ អារកណ្ដកំ កុញ្ចិកា តាឡំ កត្តរយដ្ឋិ វេធកោ ភិន្ទិវាលកោ យថាតថាឃនកតលោហំវិប្បកតលោហភណ្ឌញ្ច សព្ពំ ភាជនីយំ. ធូមនេត្តផាលទីបរុក្ខទីបកបល្លិកឱលម្ពកទីបឥត្ថិបុរិសតិរច្ឆានរូបកានិ បន អញ្ញានិ វា ភិត្តិច្ឆទនកវាដាទីសុ ឧបនេតព្ពានិ, អន្តមសោ លោហខិលកំ ឧបាទាយ សព្ពានិបិ លោហភណ្ឌានិ គរុភណ្ឌានិយេវ, អត្តនា លទ្ធានិ បរិហរិត្វាបិ បុគ្គលិកបរិភោគេន ន បរិភុញ្ជិតព្ពានិ, សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដានិ វា វដ្ដន្តិ, តិបុភណ្ឌេបិ ឯសេវ នយោ. ខីរបាសាណមយានិ តដ្ដកសរកាទីនិ គរុភណ្ឌានិយេវ.

ឃដកោ បន តេលភាជនំ វា បាទគ្គណ្ហនកតោ អតិរេកមេវ គរុភណ្ឌំ, សុវណ្ណរជតអារកូដជាតិផលិកភាជនានិ គិហិវិកដានិបិ ន វដ្ដន្តិ. សេនាសនបរិភោគេ បន អាមាសម្បិ អនាមាសម្បិ សព្ពំ វដ្ដតិ.

វាសិយាទីសុ បន យាយ វាសិយា ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនឧច្ឆុតច្ឆនមត្តតោ អញ្ញំ មហាកម្មំ កាតុំ ន សក្កា, អយំ ភាជនីយា. សេសា យេន កេនចិ អាការេន កតា គរុភណ្ឌំ, បរសុ បន អន្តមសោ វេជ្ជានំ សិរាវេធកោបិ គរុភណ្ឌមេវ, តថា កុឋារី. យា បន អាវុធសង្ខេបេន កតា, អយំ អនាមាសា, កុទាលោ ទណ្ឌពន្ធនិខាទនំ វា អគរុភណ្ឌំ នាម នត្ថិ. សម្មុញ្ជនិទណ្ឌខណនកំ បន អទណ្ឌកំ ផលមត្តកមេវ, យំ សក្កា សិបាដិកាយ បក្ខិបិត្វា បរិហរិតុំ, តំ ភាជនីយំ. សិខរម្បិ និខាទនេនេវ សង្គហិតំ, យេហិ មនុស្សេហិ វិហារេ វាសិអាទីនិ ទិន្នានិ ហោន្តិ, តេ ចេ ឃរេ ទឌ្ឍេ វា វិលុត្តេ វា ‘‘ទេថ នោ, ភន្តេ, ឧបក្ខរេ, បុន អាហរិស្សាមា’’តិ វទន្តិ, ទាតព្ពា. សចេ ហរន្តិ, ន វារេតព្ពា, អនាហរន្តាបិ ន ចោទេតព្ពា.

កម្មារតដ្ដការចុន្ទការនឡការមណិការបត្តពន្ធកានំ អធិករណិមុដ្ឋិសណ្ឌាសតុលាទីនិ សព្ពានិ លោហមយានិ ឧបករណានិ សង្ឃេ ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌានិ. តិបុកោដ្ដកសុវណ្ណការចម្មការឧបករណេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បន វិសេសោ, តិបុកោដ្ដកឧបករណេសុ តិបុច្ឆេទនកសត្ថកំ, សុវណ្ណការឧបករណេសុ សុវណ្ណច្ឆេទនកសត្ថកំ, ចម្មការឧបករណេសុ កតបរិកម្មចម្មច្ឆេទនខុទ្ទកសត្ថន្តិ ឥមានិ ភាជនីយានិ. ន្ហាបិតតុន្នការឧបករណេសុបិ ឋបេត្វា មហាកត្តរិំ មហាសណ្ឌាសំ មហាបិប្ផលិកញ្ច សព្ពំ វដ្ដតិ, ឥតរានិ គរុភណ្ឌានិ.

វល្លិអាទីសុ វេត្តវល្លិអាទិកា យា កាចិ អឌ្ឍពាហុប្បមាណា វល្លិ សង្ឃស្ស ទិន្នា វា តត្ថជាតកា វា រក្ខិតគោបិតាវ គរុភណ្ឌំ, សា សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ សចេ អតិរេកា ហោតិ, បុគ្គលិកកម្មេបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ, សុត្តមកចិវាកនាឡិកេរហីរចម្មមយា រជ្ជុកា វា យោត្តានិ វា វាកេ ច នាឡិកេរហីរេ ច វដ្ដេត្វា កតា ឯកវដ្ដា វា ទ្វិវដ្ដា វា សង្ឃស្ស សន្តកា គរុភណ្ឌំ. សុត្តំ បន អវដ្ដេត្វា ទិន្នំ មកចិវាកនាឡិកេរហីរា ច ភាជនីយា. យេហិ បនេតានិ រជ្ជុកាទីនិ ទិន្នានិ ហោន្តិ, តេ អត្តនោ ករណីយេន ហរន្តា ន វារេតព្ពា.

យោ កោចិ អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌកមត្តោបិ វេឡុ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា តត្ថជាតកោ វា រក្ខិតគោបិតោ គរុភណ្ឌំ, សោបិ សង្ឃស្ស កម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកោ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ. បាទគ្គណ្ហនកតេលនាឡិ បន កត្តរយដ្ឋិ ឧបាហនទណ្ឌកោ ឆត្តទណ្ឌោ ឆត្តសលាកាតិ ឥទមេត្ថ ភាជនីយភណ្ឌំ, ទឌ្ឍគេហមនុស្សា គណ្ហិត្វា គច្ឆន្តា ន វារេតព្ពា.

មុញ្ជញ្ច បព្ពជញ្ច អវសេសញ្ច ឆទនតិណំ មុដ្ឋិប្បមាណម្បិ ឆទនតិណសង្ខេបគតេសុ តាលបណ្ណាទីសុ យំកិញ្ចិ ឯកបណ្ណម្បិ សង្ឃស្ស ទិន្នំ វា តត្ថជាតកំ វា ពហិអារាមេ សង្ឃិកេ តិណវត្ថុស្មិំ ជាតកំ វា រក្ខិតគោបិតំ គរុភណ្ឌំ, តម្បិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកំ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ. ទឌ្ឍគេហមនុស្សា គហេត្វា គច្ឆន្តា ន វារេតព្ពា, អដ្ឋង្គុលប្បមាណោបិ រិត្តកបោត្ថកោ គរុភណ្ឌមេវ.

មត្តិកា បកតិមត្តិកា វា ហោតុ បញ្ចវណ្ណា វា សុធា វា សជ្ជុរសកង្គុដ្ឋសិលេសាទីសុ វា យំកិញ្ចិ ទុល្លភដ្ឋានេ អានេត្វា វា ទិន្នំ តត្ថជាតកំ វា រក្ខិតគោបិតំ តាលបក្កមត្តំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ, តម្បិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកំ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ. ហិង្គុហិង្គុលកហរិតាលមនោសិលញ្ជនាទីនិ បន ភាជនីយានិ.

ទារុភណ្ឌេ យោ កោចិ វេឡុម្ហិ វុត្តប្បមាណោ ទារុភណ្ឌកោ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា តត្ថជាតកោ វា រក្ខិតគោបិតោ គរុភណ្ឌំ, អបិ ច សព្ពាបិ ទារុវេឡុចម្មបាសាណាទិវិកតិ ទារុភណ្ឌេន សង្គហិតា, តត្ថ មញ្ចបីឋេហិ អសង្គហិតានិ អាសន្ទិកាទីនិ អន្តមសោ ចោឡេន វា បលាលេហិ វា បណ្ណេហិ វា កតបីឋំ ឧបាទាយ សព្ពានិ អាសនានិ.

វង្កផលកំ ទីឃផលកំ ចីវរធោវនផលកំ ឃដ្ដនផលកំ ឃដ្ដនមុគ្គរោ ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនគណ្ឋិកា ទណ្ឌមុគ្គរោ នាវា អម្ពណំ រជនទោណិ ឧទកបដិច្ឆកោ ទារុមយោ វា ទន្តមយោ វា វេឡុមយោ វា សបាទកោបិ អបាទកោបិ សមុគ្គោ មញ្ជូសា បាទគ្គណ្ហនកតោ អតិរេកប្បមាណោ ករណ្ឌោ ឧទកទោណិ ឧទកកដាហំ ឧឡុង្កោ កដច្ឆុបានីយសរាវំ បានីយសង្ខោតិ ឯតេសុ យំកិញ្ចិ សង្ឃេ ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ. សង្ខថាលកំ បន ភាជនីយំ, តថា ទារុមយោ ឧទកតុម្ពោ.

បាទកថលិកមណ្ឌលំ ទារុមយំ វា ហោតុ ចោឡបណ្ណាទិមយំ វា សព្ពំ គរុភណ្ឌំ. អាធារកោ បត្តបិធានំ តាលវណ្ដំ ពីជនី ចង្កោដកំ បច្ឆិ យដ្ឋិសម្មុញ្ជនី មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនីតិ ឯតេសុបិ យំកិញ្ចិ ខុទ្ទកំ វា មហន្តំ វា ទារុវេឡុបណ្ណចម្មាទីសុ យេន កេនចិ កតំ គរុភណ្ឌមេវ.

ថម្ភតុលាសោបានផលកាទីសុ យំកិញ្ចិ ទារុមយំ វា បាសាណមយំ វា គេហសម្ភារូបគំ យោ កោចិ កដសារកោ យំកិញ្ចិ ភូមត្ថរណំ យំកិញ្ចិ អកប្បិយចម្មំ, សព្ពំ សង្ឃិកំ គរុភណ្ឌំ, ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឯឡកចម្មំ បន បច្ចត្ថរណគតិកំ ហោតិ, តម្បិ គរុភណ្ឌមេវ, កប្បិយចម្មានិ ភាជនីយានិ, កុរុន្ទិយំ បន សព្ពំ មញ្ចប្បមាណំ ចម្មំ គរុភណ្ឌន្តិ វុត្តំ.

ឧទុក្ខលំ មុសលំ សុប្បំ និសទំ និសទបោតោ បាសាណទោណិ បាសាណកដាហំ សព្ពំ កសិភណ្ឌម្បិ គរុភណ្ឌំ, សព្ពំ ចក្កយុត្តយានំ គរុភណ្ឌមេវ. មញ្ចបីឋានំ បាទា ច អដនិយោ ច វាសិបរសុអាទីនំ ទណ្ឌា ចាតិ ឯតេសុ យំកិញ្ចិ អនិដ្ឋិតំ ភាជនីយំ, តច្ឆិតមដ្ឋំ បន គរុភណ្ឌំ ហោតិ, អនុញ្ញាតវាសិយា ទណ្ឌោ ឆត្តំ មុដ្ឋិបណ្ណំ កត្តរយដ្ឋិ ឧបាហនា អរណិសហិតំ ធម្មករណោ បាទគ្គណ្ហនកតោ អនតិរិត្តំ អាមលកតុម្ពំ អាមលកឃដោ លាពុកតុម្ពំ លាពុកឃដោ វិសាណតុម្ពន្តិ សព្ពមេតំ ភាជនីយំ, តតោ បរំ គរុភណ្ឌំ.

ហត្ថិទន្តោ វា យំកិញ្ចិ វិសាណំ វា អតច្ឆិតំ យថាគតមេវ ភាជនីយំ, តេហិ កតមញ្ចបីឋបាទាទីសុ បុរិមសទិសោវ វិនិច្ឆយោ. តច្ឆិតនិដ្ឋិតោបិ ហិង្គុករណ្ឌកោ អញ្ជនិករណ្ឌកោ គណ្ឋិកា វិធោ អញ្ជនី អញ្ជនិសលាកា ឧទកបុញ្ឆនីតិ ឥទំ សព្ពំ ភាជនីយមេវ.

មត្តិកាភណ្ឌេ សព្ពំ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ ឃដបិឋរាទិកុលាលភាជនំ, បត្តកដាហំ អង្គារកដាហំ ធូមទានកំ ទីបរុក្ខកោ ទីបកបល្លិកា ចយនិដ្ឋកា ឆទនិដ្ឋកា ថុបិកាតិ សព្ពំ គរុភណ្ឌំ, ឯតេសុ បន វុត្តនយេសុ គរុភណ្ឌេសុ យំកិញ្ចិ វេឡុអាទិំ អត្តនោ អត្ថាយ គណ្ហន្តេន សមកំ វា អតិរេកំ វា ផាតិកម្មំ កត្វា គហេតព្ពំ. បាទគ្គណ្ហនកតោ អនតិរិត្តប្បមាណោ បន ឃដកោ បត្តោ ថាលកំ កញ្ចនកោ កុណ្ឌិកាតិ ឥទមេត្ថ ភាជនីយំ, យថា ច មត្តិកាភណ្ឌេ ឯវំ លោហភណ្ឌេបិ កុណ្ឌិកា ភាជនីយកោដ្ឋាសមេវ ភជតិ. ឥតិ យំ ភាជនីយំ វិស្សជ្ជនីយម្បិ តំ ឯវំ វិស្សជ្ជិយវេភង្គិយសង្ខាតំ អញ្ញំ បរិក្ខារំ ទត្វា ខីយន្តស្ស ទុក្កដំ, ឥតរំ បន ទាតុមេវ ន វដ្ដតិ. ឥស្សរវតាយ ទេន្តោ ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជតិ, ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហន្តោ ភណ្ឌំ អគ្ឃាបេត្វា ការេតព្ពោ. យថា ច អញ្ញំ បរិក្ខារំ ទត្វា ខីយន្តស្ស ទុក្កដំ, តថា សង្ឃេន អសម្មតស្ស ចីវរំ វា អញ្ញំ វា បរិក្ខារំ ទត្វា ខីយន្តស្ស ទុក្កដមេវ, អនុបសម្បន្នេ សព្ពត្ថ តិកទុក្កដំ. បកតិយា បន ឆន្ទាទិវសេន (បាចិ. ៤៨៨) ករោន្តំ ទិស្វា ‘‘កោ អត្ថោ តស្ស ទិន្នេន, លទ្ធាបិ វិនិបាតេស្សតិ, ន សម្មា ឧបនេស្សតី’’តិ ខីយន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឧបសម្បន្នតា, ធម្មេន លទ្ធសម្មុតិតា, សង្ឃេន សទ្ធិំ វិកប្បនុបគចីវរទានំ, បច្ឆា ខីយិតុកាមតាយ ខីយនាតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនន្តិ.

ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.