បាចិត្តិយកណ្ឌោ

១. មុសាវាទវគ្គោ

១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

បាចិត្តិយេសុ មុសាវាទវគ្គស្ស បឋមេ សម្បជានមុសាវាទេតិ បុព្ពេបិ ជានិត្វា វចនក្ខណេបិ ជានន្តស្សេវ មុសាវាទភណនេ. ភណនញ្ច នាម ឥធ អភូតស្ស វា ភូតតំ, ភូតស្ស វា អភូតតំ កត្វា កាយេន វា វាចាយ វា វិញ្ញាបនប្បយោគោ, និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. តស្មា យោ សម្បជានមុសាវាទំ វទតិ, តស្ស តំនិមិត្តំ តំហេតុ តប្បច្ចយា បាចិត្តិយំ ហោតីតិ ឯវមេត្ថ អញ្ញេសុ ច ឦទិសេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

សាវត្ថិយំ ហត្ថកំ សក្យបុត្តំ អារព្ភ អវជានិត្វា បដិជាននាទិវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនត្ថំ មុសា ភណន្តស្ស បារាជិកំ, អមូលកេន បារាជិកេន អនុទ្ធំសនត្ថំ សង្ឃាទិសេសោ, សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសនត្ថំ បាចិត្តិយំ, អាចារវិបត្តិយា អនុទ្ធំសនត្ថំ ទុក្កដំ, ‘‘យោ តេ វិហារេ វសី’’តិអាទិនា (បារា. ២២០) បរិយាយេន ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនត្ថំ បដិវិជានន្តស្ស មុសា ភណិតេ ថុល្លច្ចយំ, អប្បដិវិជានន្តស្ស ទុក្កដំ, កេវលំ មុសា ភណន្តស្ស ឥធ បាចិត្តិយំ. អនុបធារេត្វា សហសា ភណន្តស្ស, ‘‘អញ្ញំ ភណិស្សាមី’’តិ អញ្ញំ ភណន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. វិសំវាទនបុរេក្ខារតា, វិសំវាទនចិត្តេន យមត្ថំ វត្តុកាមោ, តស្ស បុគ្គលស្ស វិញ្ញាបនបយោគោ ចាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានីតិ.

មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ឱមសវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ ឱមសវាទេតិ ឱវិជ្ឈនវចនេ, ជាតិនាមគោត្តកម្មសិប្បអាពាធលិង្គកិលេសអាបត្តិអក្កោសេសុ ភូតេន វា អភូតេន វា យេន កេនចិ បារាជិកំ អាបន្នំ វា អនាបន្នំ វា យំកិញ្ចិ ភិក្ខុំ យាយ កាយចិ វាចាយ វា ហត្ថមុទ្ទាយ វា អនញ្ញាបទេសេន អក្កោសនវចនេ បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឱមសនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តេហិយេវ ទសហិ អក្កោសវត្ថូហិ ‘‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ ចណ្ឌាលា’’តិអាទិនា (បាចិ. ២៦) នយេន អញ្ញាបទេសំ កត្វា អក្កោសន្តស្ស, ‘‘ចោរោសិ គណ្ឋិភេទកោសី’’តិអាទីហិ បាឡិមុត្តកបទេហិ អក្កោសន្តស្ស, យថា តថា វា អនុបសម្បន្នំ អក្កោសន្តស្ស ច ទុក្កដំ. ឥធ ភិក្ខុនីបិ អនុបសម្បន្នសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. អនក្កោសិតុកាមស្ស កេវលំ ទវកម្យតាយ វទតោ សព្ពត្ថ ទុព្ភាសិតំ. អត្ថធម្មអនុសាសនិបុរេក្ខារានំ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. យំ អក្កោសតិ, តស្ស ឧបសម្បន្នតា, អនញ្ញាបទេសេន ជាតិអាទីហិ អក្កោសនំ, ‘‘មំ អក្កោសតី’’តិ ជាននា, អត្ថបុរេក្ខារតាទីនំ អភាវោតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, វេទនា បន ឥធ ទុក្ខាតិ.

ឱមសវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. បេសុញ្ញសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ ភិក្ខុបេសុញ្ញេតិ ភិក្ខុស្ស បេសុញ្ញេ, ជាតិអាទីហិ អក្កោសវត្ថូហិ ភិក្ខូ អក្កោសន្តស្ស ភិក្ខុនោ សុត្វា វចនំ ភិក្ខុនោ បិយកម្យតាយ វា ភេទាធិប្បាយេន វា យោ អក្កុទ្ធោ, តស្ស ភិក្ខុស្ស កាយេន វា វាចាយ វា ឧបសំហដេ តស្មិំ បេសុញ្ញករណវចនេ បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ បេសុញ្ញឧបសំហរណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, វុត្តនយេនេវ អញ្ញាបទេសេន អក្កោសន្តស្ស វចនូបសំហារេ វា បាឡិមុត្តកអក្កោសូបសំហារេ វា អនុបសម្បន្នស្ស ច ឧបសំហារេ ទុក្កដំ. ឥធាបិ ភិក្ខុនី អនុបសម្បន្នដ្ឋានេ ឋិតា. ន បិយកម្យតាយ, ន ភេទាធិប្បាយេន កេវលំ បាបគរហិតាយ វទន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ជាតិអាទីហិ អនញ្ញាបទេសេន អក្កោសន្តស្ស ភិក្ខុនោ សុត្វា វចនំ ភិក្ខុស្ស ឧបសំហរណំ, បិយកម្យតាភេទាធិប្បាយេសុ អញ្ញតរតា, តស្ស វិជាននាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានេវាតិ.

បេសុញ្ញសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ បទសោ ធម្មំ វាចេយ្យាតិ សង្គីតិត្តយំ អនារុឡ្ហម្បិ រាជោវាទតិក្ខិន្ទ្រិយចតុបរិវត្តននន្ទោបនន្ទកុលុម្បសុត្តមគ្គកថាទិធម្មញ្ច សង្គីតិត្តយមារុឡ្ហំ តិបិដកធម្មញ្ច បទំ បទំ វាចេយ្យ, បទានុបទអន្វក្ខរអនុព្យញ្ជនេសុ ឯកេកំ កោដ្ឋាសន្តិ អត្ថោ. បាចិត្តិយន្តិ ឯតេសុ បទាទីសុ ភិក្ខុញ្ច ភិក្ខុនិញ្ច ឋបេត្វា យំកញ្ចិ កោដ្ឋាសំ អវសេសបុគ្គលេហិ សទ្ធិំ ឯកតោ ភណន្តស្ស បទាទិគណនាយ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ បទសោ ធម្មវាចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ. ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ ឯកតោ ឧទ្ទេសគ្គហណេ, សជ្ឈាយករណេ, តស្ស សន្តិកេ ឧទ្ទេសគ្គហណេ, យេភុយ្យេន បគុណគន្ថំ ភណន្តស្ស, ឱសារេន្តស្ស ច ខលិតដ្ឋានេ ‘‘ឯវំ ភណាហី’’តិ វចនេ ច ឯកតោ ភណន្តស្សាបិ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អនុបសម្បន្នតា, វុត្តលក្ខណំ ធម្មំ បទសោ វាចនតា, ឯកតោ ឱសាបនញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. បទសោធម្មសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បឋមសហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ អនុបសម្បន្នេនាតិ ភិក្ខុំ ឋបេត្វា អន្តមសោ បារាជិកវត្ថុភូតេន តិរច្ឆានគតេនាបិ. ឧត្តរិទិរត្តតិរត្តន្តិ ទ្វិន្នំ វា តិណ្ណំ វា រត្តីនំ ឧបរិ. សហសេយ្យន្តិ សព្ពច្ឆន្នបរិច្ឆន្នេ យេភុយ្យេន ឆន្នបរិច្ឆន្នេ វា សេនាសនេ បុព្ពាបរិយេន វា ឯកក្ខណេន វា ឯកតោ និបជ្ជនំ. កប្បេយ្យាតិ វិទហេយ្យ សម្បាទេយ្យ. តត្ថ ឆទនំ អនាហច្ច ទិយឌ្ឍហត្ថុព្ពេធេន បាការាទិនា បរិច្ឆិន្នម្បិ សព្ពបរិច្ឆន្នមិច្ចេវ វេទិតព្ពំ, តស្មា ឥមិនា លក្ខណេន សមន្នាគតោ សចេបិ សត្តភូមិកោ បាសាទោ ឯកូបចារោ ហោតិ, សតគព្ភំ វា ចតុសាលំ, យោ តត្ថ វា អញ្ញត្ថ វា តាទិសេ តេន វា អញ្ញេន វា អនុបសម្បន្នេន សហ តិស្សោ រត្តិយោ សយិត្វា ចតុត្ថទិវសេ អត្ថង្គតេ សូរិយេ អនុបសម្បន្នេ និបន្នេ គព្ភទ្វារំ បិធាយ វា អបិធាយ វា និបជ្ជតិ, បឋមនិបន្នោ វា តស្មិំ និបជ្ជន្តេ ន វុដ្ឋាតិ, តស្ស ឧភិន្នំ ឧដ្ឋហិត្វា និបជ្ជនប្បយោគគណនាយ អនុបសម្បន្នគណនាយ ច បាចិត្តិយំ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន សមន្តបាសាទិកាយំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥១) សព្ពប្បការតោ វុត្តោ.

អាឡវិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ អនុបសម្បន្នេន សហសេយ្យវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘ឧត្តរិទិរត្តតិរត្ត’’ន្តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ឧបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ឧបទ្ធច្ឆន្នបរិច្ឆន្នាទីសុ ច ទុក្កដំ. ឩនកទិរត្តតិរត្តំ វសន្តស្ស, តតិយាយ រត្តិយា បុរារុណា និក្ខមិត្វា បុន វសន្តស្ស, សព្ពច្ឆន្នសព្ពាបរិច្ឆន្នាទីសុ វសន្តស្ស, ឥតរស្មិំ និសិន្នេ និបជ្ជន្តស្ស, និបន្នេ វា និសីទន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. បាចិត្តិយវត្ថុកសេនាសនំ, តត្ថ អនុបសម្បន្នេន សហ និបជ្ជនំ, ចតុត្ថទិវសេ សូរិយត្ថង្គមនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានេវាតិ.

បឋមសហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ មាតុគាមេនាតិ អន្តមសោ តទហុជាតាយបិ មនុស្សិត្ថិយា. ទិស្សមានរូបា បន យក្ខិបេតិយោ បណ្ឌកោ មេថុនវត្ថុភូតា ច តិរច្ឆានិត្ថិយោ ឥធ ទុក្កដវត្ថុកា ហោន្តិ.

សាវត្ថិយំ អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធត្ថេរំ អារព្ភ មាតុគាមេន សហសេយ្យវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសំ អនន្តរសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ អញ្ញត្រ រត្តិបរិច្ឆេទា, តត្រ ហិ ចតុត្ថទិវសេ អាបត្តិ, ឥធ បន បឋមទិវសេបីតិ.

ទុតិយសហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. ធម្មទេសនាសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ ឧត្តរិឆប្បញ្ចវាចាហីតិឯត្ថ ឯកោ គាថាបាទោ ឯកា វាចាតិ ឯវំ សព្ពត្ថ វាចាបមាណំ វេទិតព្ពំ. ធម្មំ ទេសេយ្យាតិ បទសោធម្មសិក្ខាបទេ វុត្តលក្ខណំ ធម្មំ វា អដ្ឋកថាធម្មំ វា ភាសេយ្យ. អញ្ញត្រ វិញ្ញុនា បុរិសវិគ្គហេនាតិ វិនា វិញ្ញុនា បុរិសេន. មនុស្សវិគ្គហំ គហេត្វា ឋិតេន បន យក្ខេន វា បេតេន វា តិរច្ឆានេន វា សទ្ធិំ ឋិតាយបិ ធម្មំ ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ. បាចិត្តិយន្តិ ទុតិយានិយតេ វុត្តលក្ខណេន មនុស្សេន វិនា វិញ្ញុមនុស្សិត្ថិយា ឆន្នំ វាចានំ ឧបរិ បទាទិវសេន ធម្មំ ទេសេន្តស្ស បទាទិគណនាយ, ពហូនំ ទេសយតោ មាតុគាមគណនាយ ច បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឧទាយិត្ថេរំ អារព្ភ មាតុគាមស្ស ធម្មទេសនាវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ វិញ្ញុនា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អមាតុគាមេ មាតុគាមសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា យក្ខិបេតិបណ្ឌកមនុស្សវិគ្គហតិរច្ឆានិត្ថីនំ ទេសេន្តស្ស ច ទុក្កដំ. ឆហិ វាចាហិ, តតោ វា ឱរំ ទេសេន្តស្ស, វុត្តលក្ខណេ វា បុរិសេ សតិ, សយំ វា ឧដ្ឋាយ, បុន និសីទិត្វា មាតុគាមស្ស វា ឧដ្ឋហិត្វា បុន និសិន្នស្ស, អញ្ញស្ស វា មាតុគាមស្ស ទេសយតោ, ‘‘ទីឃនិកាយោ នាម ភន្តេ កិមត្ថិយោ’’តិ ឯវំ បន បុដ្ឋេ សព្ពម្បិ ទីឃនិកាយំ ទេសេន្តស្ស, អញ្ញស្សត្ថាយ វុច្ចមានំ មាតុគាមេ សុណន្តេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. វុត្តលក្ខណស្ស ធម្មស្ស ឆន្នំ វាចានំ ឧបរិ ទេសនា, វុត្តលក្ខណោ មាតុគាមោ, ឥរិយាបថបរិវត្តាភាវោ, កប្បិយការកស្សាភាវោ, អបញ្ហាវិស្សជ្ជនាតិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បទសោធម្មសទិសានេវ, កេវលំ ឥធ កិរិយាកិរិយំ ហោតីតិ.

ធម្មទេសនាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ភូតារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មន្តិ ចតុត្ថបារាជិកេ វុត្តលក្ខណំ ឧត្តរិមនុស្សានំ ឈាយីនញ្ចេវ អរិយានញ្ច ធម្មំ. ភូតស្មិំ បាចិត្តិយន្តិ អត្តនិ ឈានាទិធម្មេ សតិ តំ ភិក្ខុញ្ច ភិក្ខុនិញ្ច ឋបេត្វា អញ្ញស្ស អារោចយតោ បាចិត្តិយំ.

វេសាលិយំ វគ្គុមុទាតីរិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ តេសំ ភូតារោចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, និប្បរិយាយេន អត្តនិ វិជ្ជមានំ ឈានាទិធម្មំ អារោចេន្តស្ស សចេ យស្ស អារោចេតិ, សោ អនន្តរមេវ ‘‘អយំ ឈានលាភី’’តិ វា ‘‘អរិយោ’’តិ វា យេន កេនចិ អាការេន តមត្ថំ ជានាតិ, បាចិត្តិយំ. នោ ចេ ជានាតិ, ទុក្កដំ. បរិយាយេន អារោចិតំ បន ជានាតុ វា, មា វា, ទុក្កដមេវ. តថារូបេ ការណេ សតិ ឧបសម្បន្នស្ស អារោចយតោ, អាទិកម្មិកស្ស ច អនាបត្តិ. យស្មា បន អរិយានំ ឧម្មត្តកាទិភាវោ នត្ថិ, ឈានលាភិនោ បន តស្មិំ សតិ ឈានា បរិហាយន្តិ, តស្មា តេ ឥធ ន គហិតា. ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស ភូតតា, អនុបសម្បន្នស្ស អារោចនំ, តង្ខណវិជាននា, អនញ្ញាបទេសោតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. ភូតារោចនសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, កុសលាព្យាកតចិត្តេហិ ទ្វិចិត្តំ, សុខមជ្ឈត្តវេទនាហិ ទ្វិវេទនន្តិ.

ភូតារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ ភិក្ខុស្សាតិ បារាជិកំ អនជ្ឈាបន្នស្ស. ទុដ្ឋុល្លន្តិ កិញ្ចាបិ ទ្វិន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានមេតំ អធិវចនំ, ឥធ បន សង្ឃាទិសេសមេវ អធិប្បេតំ. អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយាតិ យំ សង្ឃោ អភិណ្ហាបត្តិកស្ស ភិក្ខុនោ អាយតិំ សំវរត្ថាយ អាបត្តីនញ្ច កុលានញ្ច បរិយន្តំ កត្វា វា អកត្វា វា តិក្ខត្តុំ អបលោកេត្វា កតិកំ ករោតិ, តំ ឋបេត្វា, អយថាកតិកាយ ‘‘អយំ អសុចិំ មោចេត្វា សង្ឃាទិសេសំ អាបន្នោ’’តិអាទិនា នយេន វត្ថុនា សទ្ធិំ អាបត្តិំ ឃដេត្វា អារោចេន្តស្ស បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ទុដ្ឋុល្លាបត្តិអារោចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អទុដ្ឋុល្លាយ ទុដ្ឋុល្លសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ, អវសេសេ ឆ អាបត្តិក្ខន្ធេ, អនុបសម្បន្នស្ស បុរិមបញ្ចសិក្ខាបទវីតិក្កមសង្ខាតំ ទុដ្ឋុល្លំ វា ឥតរំ អទុដ្ឋុល្លំ វា អជ្ឈាចារំ អារោចេន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវ. វត្ថុមត្តំ វា អាបត្តិមត្តំ វា អារោចេន្តស្ស, ភិក្ខុសម្មុតិបរិច្ឆេទំ អនតិក្កមិត្វា អារោចេន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. វុត្តលក្ខណស្ស ភិក្ខុនោ សវត្ថុកោ សង្ឃាទិសេសោ, អនុបសម្បន្នស្ស អារោចនំ, ភិក្ខុសម្មុតិយា អភាវោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, វេទនា បន ឥធ ទុក្ខាយេវាតិ.

ទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. បថវីខណនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ បថវិន្តិ ទុវិធា បថវី ជាតបថវី អជាតបថវីតិ. តត្ថ ជាតបថវី សុទ្ធមិស្សបុញ្ជវសេន តិវិធា, តត្ថ សុទ្ធបថវី នាម បកតិយា សុទ្ធបំសុ វា សុទ្ធមត្តិកា វា. មិស្សបថវី នាម យត្ថ បំសុតោ វា មត្តិកាតោ វា បាសាណសក្ខរកថលមរុម្ពវាលុកាសុ អញ្ញតរស្ស តតិយភាគោ ហោតិ. បុញ្ជបថវី នាម ‘‘អតិរេកចាតុមាសំ ឱវដ្ឋោ បំសុបុញ្ជោ វា មត្តិកាបុញ្ជោ វា’’តិ (បាចិ. ៨៦) វុត្តំ, វុត្តលក្ខណេន បន មិស្សកបុញ្ជោបិ បិដ្ឋិបាសាណេ ឋិតសុខុមរជម្បិ ច ទេវេ ផុសាយន្តេ សកិំ តិន្តំ ចតុមាសច្ចយេន តិន្តោកាសោ បុញ្ជបថវិសង្ខមេវ គច្ឆតិ. តិវិធាបិ ចេសា បថវី ឧទ្ធនបត្តបចនាទិវសេន វា យថា តថា វា អទឌ្ឍា ‘ជាតបថវី’តិ វុច្ចតិ, ទឌ្ឍា បន វុត្តប្បមាណតោ អធិកតរបាសាណាទិមិស្សា វា អជាតបថវី នាម ហោតិ, កោ បន វាទោ សុទ្ធបាសាណាទិភេទាយ. តត្ថ យា ‘ជាតបថវី’តិ វុត្តា, អយំ អកប្បិយបថវី. យោ ភិក្ខុ តំ ឯវរូបំ បថវិំ សយំ ខណតិ, ខណនភេទនវិលេខនបចនាទីហិ វិកោបេតិ, តស្ស បយោគគណនាយ បាចិត្តិយំ. យោ បន ខណាបេតិ, វុត្តនយេនេវ វិកោបាបេតិ, តស្ស ‘‘ឥមំ បទេស’’ន្តិ វា ‘‘ឥមំ បថវិ’’ន្តិ វា ឯវំ និយមេត្វា ‘‘ខណ, ភិន្ទា’’តិអាទិនា នយេន អាណាបេន្តស្ស អាណត្តិយា ទុក្កដំ, សកិំ អាណត្តេ ទិវសម្បិ ខណន្តេ អាណាបកស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ, សចេ ឥតរោ បុនប្បុនំ អាណាបេតិ, វាចាយ វាចាយ បាចិត្តិយំ.

អាឡវិយំ អាឡវកេ ភិក្ខូ អារព្ភ បថវិខណនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, បថវិយា វេមតិកស្ស, អបថវិយា បថវិសញ្ញិនោ ចេវ វេមតិកស្ស ច ទុក្កដំ. ឱកាសំ អនិយមេត្វា ‘‘បោក្ខរណិំ ខណ, អាវាដំ ខណ, កន្ទំ ខណា’’តិអាទីនិ ភណន្តស្ស, អាតបេន សុស្សិត្វា ផលិតកទ្ទមំ វា គោកណ្ដកំ វា ហេដ្ឋា បថវិយា អសម្ពទ្ធំ ភិជ្ជិត្វា បតិតនទិតដំ វា មហន្តម្បិ នង្គលច្ឆិន្នមត្តិកាបិណ្ឌន្តិឯវមាទីនិ សព្ពញ្ច អជាតបថវិំ វិកោបេន្តស្ស, ‘‘ឥមស្ស ថម្ភស្ស អាវាដំ ជាន, មត្តិកំ ទេហិ, មត្តិកំ អាហរ, បំសុនា មេ អត្ថោ, មត្តិកំ កប្បិយំ ករោហី’’តិ ភណន្តស្ស, អសញ្ចិច្ច រុក្ខាទិបវដ្ដនេន ភិន្ទន្តស្ស, អសតិយា បាទង្គុដ្ឋកាទីហិ វិលេខន្តស្ស, ជាតបថវិភាវំ វា, ‘‘ខណាមិ វា អហ’’ន្តិ អជានន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ជាតបថវី, បថវិសញ្ញិតា, ខណនខណាបនានំ អញ្ញតរន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន បណ្ណត្តិវជ្ជំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បថវីខណនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មុសាវាទវគ្គោ បឋមោ.

២. ភូតគាមវគ្គោ

១. ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា

ភូតគាមវគ្គស្ស បឋមេ ភូតគាមបាតព្យតាយាតិ ឯត្ថ ភវន្តិ អហេសុញ្ចាតិ ភូតា, ជាយន្តិ វឌ្ឍន្តិ ជាតា វឌ្ឍិតា ចាតិ អត្ថោ. គាមោតិ រាសិ, ភូតានំ គាមោ, ភូតា ឯវ វា គាមោតិ ភូតគាមោ, បតិដ្ឋិតហរិតតិណរុក្ខាទីនមេតំ អធិវចនំ. បាតព្យស្ស ភាវោ បាតព្យតា, ឆេទនភេទនាទីហិ យថារុចិ បរិភុញ្ជិតព្ពតាតិ អត្ថោ, តស្សំ ភូតគាមបាតព្យតាយ, និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ, ភូតគាមបាតព្យតាហេតុ ភូតគាមស្ស ឆេទនាទិបច្ចយា បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. តស្មា យោ ភិក្ខុ បថវិឧទកបាការាទីសុ យត្ថកត្ថចិ ជាតំ អសុក្ខំ អន្តមសោ អតិសុខុមតិណម្បិ សាសបពីជកសេវាលម្បិ ឧទ្ធរណច្ឆេទនវិជ្ឈនាទីហិ វិកោបេតិ វា បថវិខណនេ វុត្តនយេន វិកោបាបេតិ វា បាចិត្តិយំ អាបជ្ជតិ.

អាឡវិយំ អាឡវកេ ភិក្ខូ អារព្ភ រុក្ខឆិន្ទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, ភូតគាមតោ វិយោជិតមូលពីជខន្ធពីជផលុពីជអគ្គពីជពីជពីជានំ អញ្ញតរំ ភាជនគតំ វា រាសិកតំ វា ភូមិយំ រោបិតម្បិ និក្ខន្តមូលមត្តំ វា និក្ខន្តអង្កុរមត្តំ វា សចេបិស្ស វិទត្ថិមត្តា បត្តវដ្ដិ និគ្គច្ឆតិ, អនិក្ខន្តេ វា មូលេ និក្ខន្តេ វា មូលេ យាវ អង្កុរោ ហរិតោ ន ហោតិ, តាវ តំ វិកោបេន្តស្ស ទុក្កដំ, តថា ភូតគាមពីជគាមេ វេមតិកស្ស, អភូតគាមពីជគាមេ ភូតគាមពីជគាមសញ្ញិនោ ចេវ វេមតិកស្ស ច. ឧភយត្ថ បន អតថាសញ្ញិស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ, អសញ្ចិច្ច អសតិយា អជានិត្វា វា វិកោបេន្តស្ស, ‘ឥមំ រុក្ខ’ន្តិ ឯវំ អនិយមេត្វា ‘‘រុក្ខំ ឆិន្ទ, វល្លិំ ឆិន្ទា’’តិអាទីនិ ភណន្តស្ស, ‘‘ឥមំ បុប្ផំ វា ផលំ វា ជាន, ឥមំ ទេហិ, ឥមំ អាហរ, ឥមិនា មេ អត្ថោ, ឥមំ កប្បិយំ ករោហី’’តិ ភណន្តស្ស ច អនាបត្តិ. ឯវំ កប្បិយវចនេន ភូតគាមតោ វិយោជិតំ បន ពីជជាតំ បុន បិ ‘‘កប្បិយំ ករោហី’’តិ ការេត្វាវ បរិភុញ្ជិតព្ពំ. ឯវញ្ហិស្ស ពីជគាមបរិមោចនម្បិ កតំ ហោតិ.

កប្បិយំ ករោន្តេន បន អគ្គិនា វា នខេន វា សត្ថេន វា កត្តព្ពំ, អគ្គិនា ករោន្តេន ច យេន កេនចិ អគ្គិនា ឯកទេសេ ផុសន្តេន ‘កប្បិយ’ន្តិ វត្វាវ កាតព្ពំ. សត្ថេន ករោន្តេន យស្ស កស្សចិ តិខិណសត្ថស្ស អន្តមសោ សូចិនខច្ឆេទនាទីនម្បិ តុណ្ឌេន វា ធារាយ វា វេធំ វា ឆេទំ វា ទស្សេន្តេន តថេវ កាតព្ពំ. នខេន ករោន្តេន ឋបេត្វា គោមហិំសាទីនំ ខុរេ យេន កេនចិ អបូតិនា មនុស្សានំ វា តិរច្ឆានានំ វា នខេន អន្តមសោ ឆិន្ទិត្វា អាហដេនាបិ សត្ថេ វុត្តនយេនេវ កាតព្ពំ. តត្ថ សចេបិ ពីជានំ បព្ពតមត្តោ រាសិ, រុក្ខសហស្សំ វា ឆិន្ទិត្វា ឯកាពទ្ធំ, ឧច្ឆូនំ វា មហាភារោ ពន្ធិត្វា ឋបិតោ ហោតិ, ឯកស្មិំ ពីជេ វា រុក្ខសាខាយ វា ឧច្ឆុម្ហិ វា កប្បិយេ កតេ សព្ពំ កតំ ហោតិ. ឧច្ឆុំ ‘‘កប្បិយំ ករិស្សាមី’’តិ តេហិ សទ្ធិំ ពទ្ធំ ទារុកំ វិជ្ឈតិ, វដ្ដតិយេវ. សចេ បន យាយ វល្លិយា ភារោ ពទ្ធោ, តំ វិជ្ឈតិ, ន វដ្ដតិ. មរិចបក្កាទីហិ មិស្សេត្វា ភត្តំ អាហរន្តិ, ‘‘កប្បិយំ ករោហី’’តិ វុត្តេ សចេបិ ភត្តសិត្ថេ វិជ្ឈតិ, វដ្ដតិយេវ, តិលតណ្ឌុលេសុបិ ឯសេវ នយោ. យាគុយា បក្ខិត្តានិ បន ឯកាពទ្ធានិ ហុត្វា ន សន្តិដ្ឋន្តិ, តត្ថ ឯកេកំ វិជ្ឈិត្វាវ កាតព្ពំ. កបិដ្ឋផលាទីនំ អន្តោ មិញ្ជំ កដាហំ មុញ្ចិត្វា សញ្ចរតិ, ភិន្ទាបេត្វា កប្បិយំ ការេតព្ពំ. ឯកាពទ្ធា ចេ, កដាហេបិ កាតុំ វដ្ដតិ. យំ បន ផលំ តរុណំ ហោតិ អពីជំ យញ្ច និព្ពត្តពីជំ ពីជំ អបនេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ, តត្ថ កប្បិយករណកិច្ចំ នត្ថិ. ភូតគាមោ, ភូតគាមសញ្ញិតា, វិកោបនំ វា វិកោបាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បថវិខណនសទិសានេវាតិ.

ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អញ្ញវាទកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ យមត្ថំ សង្ឃមជ្ឈេ វិនយធរោ បុច្ឆតិ, តតោ អញ្ញំ វទតីតិ អញ្ញវាទកោ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណស្សេតំ នាមំ. វិហេសតីតិ វិហេសកោ, តុណ្ហីភាវស្សេតំ នាមំ, តស្មិំ អញ្ញវាទកេ វិហេសកេ. បាចិត្តិយន្តិ វត្ថុទ្វយេ បាចិត្តិយទ្វយំ វុត្តំ. តស្មា យោ ភិក្ខុ សាវសេសំ អាបត្តិំ អាបន្នោ សង្ឃមជ្ឈេ អនុយុញ្ជិយមានោ តំ ន កថេតុកាមោ អញ្ញេន វចនេន អញ្ញំ ឆាទេន្តោ តថា តថា វិក្ខិបតិ, យោ ច តុណ្ហីភាវេន វិហេសេតិ, តេសំ យំ ភគវតា អញ្ញវាទកកម្មញ្ចេវ វិហេសកកម្មញ្ច អនុញ្ញាតំ, តស្មិំ សង្ឃេន កតេ បុន តថា ករោន្តានំ បាចិត្តិយំ.

កោសម្ពិយំ ឆន្នត្ថេរំ អារព្ភ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ធម្មកម្មេ តិកបាចិត្តិយំ, អធម្មកម្មេ តិកទុក្កដំ, អនារោបិតេ បន អញ្ញវាទកេ វា វិហេសកេ វា តថា ករោន្តស្ស ទុក្កដមេវ. អាបត្តិំ អាបន្នភាវំ វា អជានន្តស្ស ‘‘កិំ តុម្ហេ ភណថា’’តិ បុច្ឆតោ, គេលញ្ញេន វា, ‘‘សង្ឃស្ស ភណ្ឌនាទីនិ វា ភវិស្សន្តិ, អធម្មេន វា វគ្គេន វា នកម្មារហស្ស វា កម្មំ ករិស្សន្តី’’តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន ន កថេន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ធម្មកម្មេន អារោបិតតា, អាបត្តិយា វា វត្ថុនា វា អនុយុញ្ជិយមានតា, ឆាទេតុកាមតាយ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណំ វា តុណ្ហីភាវោ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន សិយា កិរិយំ, សិយា អកិរិយំ, ទុក្ខវេទនញ្ច ហោតីតិ.

អញ្ញវាទកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ យេន វចនេន ឧជ្ឈាបេន្តិ ‘‘ឆន្ទាយ ឥត្ថន្នាមោ ឥទំ នាម ករោតី’’តិអាទីនិ វទន្តា ឧបសម្បន្នំ សង្ឃេន សម្មតំ សេនាសនបញ្ញាបកាទិភេទំ តស្ស អយសកាមា ហុត្វា ភិក្ខូហិ អវជានាបេន្តិ, អវញ្ញាយ ឱលោកាបេន្តិ, លាមកតោ វា ចិន្តាបេន្តិ, តំ វចនំ ឧជ្ឈាបនកំ. យេន ច តថេវ វទន្តា ខិយ្យន្តិ, សព្ពត្ថ តស្ស អវណ្ណំ បកាសេន្តិ, តំ ខិយ្យនកំ, តស្មិំ ឧជ្ឈាបនកេ ខិយ្យនកេ. បាចិត្តិយន្តិ វត្ថុទ្វយេ បាចិត្តិយទ្វយំ វុត្តំ. តស្មា យោ សម្មតស្ស ភិក្ខុនោ អយសកាមតាយ ឧបសម្បន្នស្ស វទន្តោ ឧជ្ឈាបេតិ វា ខិយ្យតិ វា, តស្ស បាចិត្តិយំ ហោតិ.

រាជគហេ មេត្តិយភូមជកេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឧជ្ឈាបនខិយ្យនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, យំ តស្ស ឧបសម្បន្នស្ស សម្មុតិកម្មំ កតំ, តស្មិំ ធម្មកម្មេ តិកបាចិត្តិយំ, អធម្មកម្មេ តិកទុក្កដំ, អនុបសម្បន្នស្ស បន សន្តិកេ តថា ភណន្តស្ស, អសម្មតស្ស ច អវណ្ណំ យស្ស កស្សចិ សន្តិកេ ភណន្តស្ស, អនុបសម្បន្នស្ស បន សម្មតស្ស វា អសម្មតស្ស វា អវណ្ណំ យស្ស កស្សចិទេវ សន្តិកេ ភណន្តស្ស ច ទុក្កដមេវ. បកតិយាវ ឆន្ទាទិវសេន ករោន្តំ ឧជ្ឈាបេន្តស្ស វា ខិយ្យន្តស្ស វា, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ធម្មកម្មេន សម្មតតា, ឧបសម្បន្នតា, អគតិគមនាភាវោ, តស្ស អវណ្ណកាមតា, យស្ស សន្តិកេ វទតិ, តស្ស ឧបសម្បន្នតា, ឧជ្ឈាបនំ វា ខិយ្យនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ឆ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនមេវាតិ.

ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ សង្ឃិកន្តិ សង្ឃស្ស សន្តកំ. មញ្ចាទីសុ យោកោចិ មញ្ចសង្ខេបេន កតោ សព្ពោបិ មញ្ចោយេវ, បីឋេបិ ឯសេវ នយោ. យេន កេនចិ បន ចោឡេន វា កប្បិយចម្មេន វា ឆវិំ កត្វា ឋបេត្វា មនុស្សលោមំ តាលីសបត្តញ្ច យេហិ កេហិចិ លោមបណ្ណតិណវាកចោឡេហិ បូរេត្វា កតសេនាសនំ ភិសីតិ វុច្ចតិ. តត្ថ និសីទិតុម្បិ និបជ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ, បមាណបរិច្ឆេទោបិ ចេត្ថ នត្ថិ. កោច្ឆំ បន វាកឧសីរមុញ្ជបព្ពជាទីនំ អញ្ញតរមយំ អន្តោ សំវេល្លិត្វា ពទ្ធំ ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច វិត្ថតំ បណវសណ្ឋានំ មជ្ឈេ សីហចម្មាទិបរិក្ខិត្តំ ហោតិ, អកប្បិយចម្មំ នាមេត្ថ នត្ថិ. សេនាសនញ្ហិ សោវណ្ណមយម្បិ វដ្ដតិ. អជ្ឈោកាសេតិ ឯត្ថ យេ អវស្សិកសង្កេតា វស្សានមាសាតិ ឯវំ អសញ្ញិតា អដ្ឋ មាសា, តេ ឋបេត្វា ឥតរេសុ ចតូសុ មាសេសុ សចេបិ ទេវោ ន វស្សតិ. តថាបិ បកតិអជ្ឈោកាសេ ច ឱវស្សកមណ្ឌបេ ច សន្ថរិតុំ ន វដ្ដតិ. យត្ថ បន ហេមន្តេ វស្សតិ, តត្ថ អបរេបិ ចត្តារោ មាសេ ន វដ្ដតិ. គិម្ហេ បន សព្ពត្ថ វិគតវលាហកំ វិសុទ្ធំ នភំ ហោតិ, តស្មា តទា កេនចិទេវ ករណីយេន គច្ឆតិ, វដ្ដតិ. កាកាទីនំ និពទ្ធវាសរុក្ខមូលេ បន កទាចិបិ ន វដ្ដតិ. ឥតិ យត្ថ ច យទា ច សន្ថរិតុំ ន វដ្ដតិ, តំ សព្ពមិធ អជ្ឈោកាសសង្ខមេវ គតន្តិ វេទិតព្ពំ.

សន្ថរិត្វាតិ តថារូបេ ឋានេ អត្តនោ វា បរស្ស វា អត្ថាយ សន្ថរិត្វា. អញ្ញស្សត្ថាយ សន្ថតម្បិ ហិ យាវ សោ តត្ថ ន និសីទតិ, ‘គច្ឆ ត្វ’ន្តិ វា ន ភណតិ, តាវ សន្ថារកស្សេវ ភារោ. សន្ថរាបេត្វាតិ អនុបសម្បន្នេន សន្ថរាបេត្វា. ឯតទេវ ហិ តស្ស បលិពោធោ ហោតិ, ឧបសម្បន្នេន សន្ថតំ សន្ថារកស្សេវ ភារោ, តញ្ច ខោ យាវ អាណាបកោ តត្ថ ន និសីទតិ, ‘គច្ឆ ត្វ’ន្តិ វា ន ភណតិ. យស្មិញ្ហិ អត្តនា សន្ថរាបិតេ វា បកតិសន្ថតេ វា ឧបសម្បន្នោ និសីទតិ, សព្ពំ តំ និសិន្នស្សេវ ភារោ, តស្មា សន្ថរាបិតន្ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យ, ន ឧទ្ធរាបេយ្យាតិ អត្តនា វា ឧទ្ធរិត្វា បតិរូបេ ឋានេ ន ឋបេយ្យ, បរេន វា តថា ន ការាបេយ្យ. អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យាតិ យោ ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា អារាមិកោ វា លជ្ជី ហោតិ, អត្តនោ បលិពោធំ វិយ មញ្ញតិ, តថារូបំ អនាបុច្ឆិត្វា តំ សេនាសនំ តស្ស អនិយ្យាតេត្វា និរបេក្ខោ គច្ឆតិ, ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតំ អតិក្កមេយ្យ, តស្ស ឯកេន បាទេន លេឌ្ឌុបាតាតិក្កមេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទាតិក្កមេ បាចិត្តិយំ. ភោជនសាលាយ ឋិតោ បន ‘‘អសុកស្មិំ នាម ទិវាវិហារដ្ឋានេ បញ្ញបេត្វា គច្ឆាហី’’តិ បេសេត្វា តតោ និក្ខមិត្វា អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តោ បាទុទ្ធារេន ការេតព្ពោ.

សាវត្ថិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ សន្ថតំ អនុទ្ធរិត្វា អនាបុច្ឆំ បក្កមនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, បុគ្គលិកេ តិកទុក្កដំ, ចិមិលិកំ វា ឧត្តរត្ថរណំ វា ភូមត្ថរណំ វា តដ្ដិកំ វា ចម្មក្ខណ្ឌំ វា បាទបុញ្ឆនំ វា ផលកបីឋំ វា យំ វា បនញ្ញំ កញ្ចិ ទារុភណ្ឌំ មត្តិកាភណ្ឌំ អន្តមសោ បត្តាធារកម្បិ វុត្តលក្ខណេ អជ្ឈោកាសេ ឋបេត្វា គច្ឆន្តស្ស ទុក្កដមេវ. អារញ្ញកេន បន អសតិ អនោវស្សកេ សព្ពំ រុក្ខេ លគ្គេត្វាបិ យថា វា ឧបចិកាហិ ន ខជ្ជតិ, ឯវំ កត្វាបិ គន្តុំ វដ្ដតិ. អព្ភោកាសិកេន បន ចីវរកុដិកំ កត្វាបិ រក្ខិតព្ពំ. អត្តនោ សន្តកេ, វិស្សាសិកបុគ្គលិកេ, ឧទ្ធរណាទីនិ កត្វា គមនេ, ឱតាបេន្តស្ស, ‘‘អាគន្ត្វា ឧទ្ធរិស្សាមី’’តិ គច្ឆតោ, វុឌ្ឍតរា ឧដ្ឋាបេន្តិ, អមនុស្សោ តត្ថ និសីទតិ, កោចិ ឥស្សរោ គណ្ហាតិ, សីហាទយោ តំ ឋានំ អាគន្ត្វា តិដ្ឋន្តិ, ឯវំ សេនាសនំ បលិពុទ្ធំ ហោតិ, តថា បលិពុទ្ធេ វា សេនាសនេ, ជីវិតព្រហ្មចរិយន្តរាយករាសុ អាបទាសុ វា គច្ឆន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. មញ្ចាទីនំ សង្ឃិកតា, វុត្តលក្ខណេ ទេសេ សន្ថរណំ វា សន្ថរាបនំ វា, អបលិពុទ្ធតា, អាបទាយ អភាវោ, និរបេក្ខតា, លេឌ្ឌុបាតាតិក្កមោតិ ឥមានេត្ថ ឆ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានេវ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ.

បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ វិហារេតិ គព្ភេ វា អញ្ញតរស្មិំ វា សព្ពបរិច្ឆន្នេ វុត្តសេនាសនេ. សេយ្យន្តិ សេយ្យា នាម ភិសី ចិមិលិកា ឧត្តរត្ថរណំ ភូមត្ថរណំ តដ្ដិកា ចម្មក្ខណ្ឌោ និសីទនំ បច្ចត្ថរណំ តិណសន្ថារោ បណ្ណសន្ថារោតិ វុត្តំ. តត្ថ ចិមិលិកា នាម បរិកម្មកតាយ ភូមិយា វណ្ណានុរក្ខណត្ថំ កតា. ឧត្តរត្ថរណំ នាម មញ្ចបីឋាទីនំ ឧបរិ អត្ថរិតព្ពយុត្តកំ បច្ចត្ថរណំ. ភូមត្ថរណំ នាម ចិមិលិកាយ សតិ តស្សា ឧបរិ, អសតិ សុទ្ធភូមិយំ អត្ថរិតព្ពា កដសារកាទិ វិកតិ. តដ្ដិកា នាម តាលបណ្ណាទីហិ កតតដ្ដិកា. ចម្មក្ខណ្ឌោ នាម យំកិញ្ចិ ចម្មំ, សីហចម្មាទីនញ្ហិ បរិហរណេយេវ បរិក្ខេបោ, សេនាសនបរិភោគេ បន អកប្បិយចម្មំ នាម នត្ថិ. បច្ចត្ថរណំ នាម បាវារោ កោជវោតិ ឯត្តកមេវ, សេសំ បាកដមេវ. ឥតិ ឥមាសុ ទសសុ សេយ្យាសុ ឯកម្បិ សេយ្យំ អត្តនោ វស្សគ្គេន គហេត្វា វុត្តលក្ខណេ វិហារេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា យោ ភិក្ខុ ទិសំគមិកោ យថា ឋបិតំ ឧបចិកាហិ ន ខជ្ជតិ, តថា ឋបនវសេន នេវ ឧទ្ធរេយ្យ, ន ឧទ្ធរាបេយ្យ, បុរិមសិក្ខាបទេ វុត្តនយេន អនាបុច្ឆំ វា គច្ឆេយ្យ, តស្ស បរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស បរិក្ខេបំ, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារំ អតិក្កមន្តស្ស បឋមបាទេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទេ បាចិត្តិយំ. យត្ថ បន ឧបចិកាសង្កា នត្ថិ, តតោ អនាបុច្ឆាបិ គន្តុំ វដ្ដតិ, អាបុច្ឆនំ បន វត្តំ.

សាវត្ថិយំ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ សង្ឃិកេ វិហារេ សេយ្យំ សន្ថរិត្វា អនុទ្ធរិត្វា អនាបុច្ឆា បក្កមនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, បុគ្គលិកេ តិកទុក្កដំ, វុត្តលក្ខណស្ស បន វិហារស្ស ឧបចារេ ពហិ អាសន្នេ ឧបដ្ឋានសាលាយ វា អបរិច្ឆន្នមណ្ឌបេ វា បរិច្ឆន្នេ វាបិ ពហូនំ សន្និបាតភូតេ រុក្ខមូលេ វា សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា, មញ្ចបីឋញ្ច វិហារេ វា វុត្តប្បការេ វិហារូបចារេ វា សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា ឧទ្ធរណាទីនិ អកត្វា គច្ឆន្តស្ស ទុក្កដមេវ. អត្តនោ សន្តកេ, វិស្សាសិកបុគ្គលិកេ, ឧទ្ធរណាទីនិ កត្វា, បុរិមនយេនេវ បលិពុទ្ធំ ឆឌ្ឌេត្វា គមនេ, យោ ច ‘‘អជ្ជេវ អាគន្ត្វា បដិជគ្គិស្សាមី’’តិ ឯវំ សាបេក្ខោ នទិបារំ វា គាមន្តរំ វា គន្ត្វា យត្ថស្ស គមនចិត្តំ ឧប្បន្នំ, តត្ថេវ ឋិតោ កញ្ចិ បេសេត្វា វា អាបុច្ឆតិ, នទិបូររាជចោរាទីសុ វា កេនចិ បលិពុទ្ធោ ន សក្កោតិ បច្ចាគន្តុំ, តស្ស ច, អាបទាសុ ច, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. វុត្តលក្ខណសេយ្យា, តស្សា សង្ឃិកតា, វុត្តលក្ខណេ វិហារេ សន្ថរណំ វា សន្ថរាបនំ វា, អបលិពុទ្ធតា, អាបទាយ អភាវោ, អនបេក្ខស្ស ទិសាបក្កមនំ, ឧបចារសីមាតិក្កមោតិ ឥមានេត្ថ សត្ត អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អនន្តរសិក្ខាបទេ វុត្តនយានេវាតិ.

ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. អនុបខជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ ជានន្តិ ‘‘អនុដ្ឋាបនីយោ អយ’’ន្តិ ជានន្តោ, តេនេវស្ស បទភាជនេ ‘‘វុឌ្ឍោ’តិ ជានាតិ, ‘គិលានោ’តិ ជានាតិ, ‘សង្ឃេន ទិន្នោ’តិ ជានាតី’’តិ (បាចិ. ១២១) វុត្តំ. វុឌ្ឍោ ហិ អត្តនោ វុឌ្ឍតាយ អនុដ្ឋាបនីយោ, គិលានោ គិលានតាយ, សង្ឃោ បន ភណ្ឌាគារិកស្ស វា ធម្មកថិកវិនយធរគណវាចកាចរិយានំ វា ពហូបការតំ គុណវិសិដ្ឋតញ្ច សល្លក្ខេត្វា ធុវវាសត្ថាយ វិហារំ សល្លក្ខេត្វា សម្មន្និត្វា ទេតិ, តស្មា យស្ស សង្ឃេន ទិន្នោ, សោបិ អនុដ្ឋាបនីយោ. បុព្ពុបគតន្តិ បុព្ពំ ឧបគតំ. អនុបខជ្ជាតិ មញ្ចបីឋានំ វា តស្ស វា ភិក្ខុនោ បវិសន្តស្ស វា និក្ខមន្តស្ស វា ឧបចារំ អនុបវិសិត្វា. តត្ថ មញ្ចបីឋានំ តាវ មហល្លកេ វិហារេ សមន្តា ទិយឌ្ឍោ ហត្ថោ ឧបចារោ, ខុទ្ទកេ យតោ បហោតិ, តតោ ទិយឌ្ឍោ ហត្ថោ, តស្ស បន បវិសន្តស្ស បាទធោវនបាសាណតោ យាវ មញ្ចបីឋំ, និក្ខមន្តស្ស មញ្ចបីឋតោ យាវ បស្សាវដ្ឋានំ, តាវ ឧបចារោ. សេយ្យំ កប្បេយ្យាតិ តស្ស សម្ពាធំ កត្តុកាមតាយ តស្មិំ ឧបចារេ ទសសុ សេយ្យាសុ ឯកម្បិ សន្ថរន្តស្ស វា សន្ថរាបេន្តស្ស វា ទុក្កដំ, តត្ថ និសីទន្តស្ស វា និបជ្ជន្តស្ស វា បាចិត្តិយំ, ទ្វេបិ ករោន្តស្ស ទ្វេ បាចិត្តិយានិ, បុនប្បុនំ ករោន្តស្ស បយោគគណនាយ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ អនុបខជ្ជ សេយ្យកប្បនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, បុគ្គលិកេ តិកទុក្កដំ, វុត្តូបចារតោ វា ពហិ, ឧបដ្ឋានសាលាទិកេ វា, វិហារស្ស ឧបចារេ វា, សន្ថរណសន្ថរាបនេសុបិ និសជ្ជសយនេសុបិ ទុក្កដមេវ. អត្តនោ វា, វិស្សាសិកស្ស វា សន្តកេ បន វិហារេ សន្ថរន្តស្ស, យោ ច គិលានោ វា សីតុណ្ហបីឡិតោ វា បវិសតិ, តស្ស ច, អាបទាសុ ច, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សង្ឃិកវិហារតា, អនុដ្ឋាបនីយភាវជាននំ, សម្ពាធេតុកាមតា, ឧបចារេ និសីទនំ វា និបជ្ជនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានេវ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនមេវាតិ.

អនុបខជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ កុបិតោតិ កុទ្ធោ. អនត្តមនោតិ អតុដ្ឋចិត្តោ. និក្កឌ្ឍេយ្យ វា និក្កឌ្ឍាបេយ្យ វា បាចិត្តិយន្តិ ឯត្ថ យេ អនេកភូមកា បាសាទា, អនេកកោដ្ឋកានិ វា ចតុស្សាលានិ, តាទិសេសុ សេនាសនេសុ គហេត្វា អន្តរា អដ្ឋបេត្វា ឯកេនេវ បយោគេន អតិក្កាមេន្តស្ស ឯកំ បាចិត្តិយំ, ឋបេត្វា ឋបេត្វា នានាបយោគេហិ អតិក្កាមេន្តស្ស ទ្វារគណនាយ បាចិត្តិយានិ, ហត្ថេន អនាមសិត្វា ‘និក្ខមា’តិ វត្វា វាចាយ និក្កឌ្ឍន្តស្សាបិ ឯសេវ នយោ. និក្កឌ្ឍាបេន្តស្ស បន ‘និក្កឌ្ឍា’តិ អាណត្តមត្តេ ទុក្កដំ, សកិំ អាណត្តេ បន តស្មិំ ពហុកេបិ ទ្វារេ និក្ខមន្តេ ឥតរស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ. សចេ បន ‘‘ឯត្តកានិ ទ្វារានិ និក្កឌ្ឍាហី’’តិ វា, ‘‘យាវ មហាទ្វារំ, តាវ និក្កឌ្ឍាហី’’តិ វា ឯវំ និយមេត្វា អាណត្តោ ហោតិ, ទ្វារគណនាយ បាចិត្តិយានិ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ភិក្ខុំ សង្ឃិកា វិហារា និក្កឌ្ឍនវត្ថុស្មិំ

បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, បុគ្គលិកេ តិកទុក្កដំ, តស្ស បរិក្ខារនិក្កឌ្ឍនេ, ឧបដ្ឋានសាលាទិកា វិហារូបចារា តស្ស វា តស្ស បរិក្ខារស្ស វា និក្កឌ្ឍនេ, អនុបសម្បន្នស្ស បន អនុបសម្បន្នបរិក្ខារស្ស វា វិហារា វា វិហារូបចារា វា និក្កឌ្ឍនេ និក្កឌ្ឍាបនេ ច ទុក្កដមេវ. តញ្ច ខោ អសម្ពទ្ធេសុ បរិក្ខារេសុ បរិក្ខារគណនាយ វេទិតព្ពំ. អត្តនោ វា, វិស្សាសិកស្ស វា សន្តកា វិហារា និក្កឌ្ឍនេ, សកលសង្ឃារាមតោបិ ភណ្ឌនការកស្ស វា តស្ស បរិក្ខារស្ស វា និក្កឌ្ឍនេ និក្កឌ្ឍាបនេ វា, អត្តនោ វសនដ្ឋានតោ អលជ្ជិស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, ន សម្មាវត្តន្តានំ អន្តេវាសិកសអវិហារិកានំ, តេសំ បរិក្ខារស្ស វា និក្កឌ្ឍនេ ច, សយំ ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សង្ឃិកវិហារោ, ឧបសម្បន្នស្ស ភណ្ឌនការកភាវាទិវិនិមុត្តតា, កោបេន និក្កឌ្ឍនំ វា និក្កឌ្ឍាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនន្តិ.

និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. វេហាសកុដិសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ ឧបរិវេហាសកុដិយាតិ ឧបរិ អច្ឆន្នតលាយ ទ្វិភូមិកកុដិយា វា តិភូមិកកុដិយា វា, បទភាជនេ បន ឥធ អធិប្បេតំ កុដិំ ទស្សេតុំ ‘‘មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស អសីសឃដ្ដា’’តិ (បាចិ. ១៣១) វុត្តំ. អាហច្ចបាទកន្តិ អង្គេ វិជ្ឈិត្វា បវេសិតបាទកំ. អភិនិសីទេយ្យាតិ អភិភវិត្វា អជ្ឈោត្ថរិត្វា និសីទេយ្យ, ភុម្មត្ថេ វា ឯតំ ឧបយោគវចនំ, មញ្ចេ វា បីឋេ វា និសីទេយ្យ វា និបជ្ជេយ្យ វាតិ អត្ថោ. អភីតិ ឥទំ បន បទសោភណត្ថេ ឧបសគ្គមត្តមេវ, តស្មា យោ ភិក្ខុ វុត្តលក្ខណាយ វេហាសកុដិយា សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន យាវ បមាណមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស សព្ពសោ ហេដ្ឋិមាហិ តុលាហិ សីសំ ន ឃដ្ដេតិ, ឯត្តកំ ឧច្ចាយ តុលានំ ឧបរិ ឋបិតេ អាហច្ចបាទកេ មញ្ចេ វា បីឋេ វា និសីទតិ វា និបជ្ជតិ វា, តស្ស អនុបខជ្ជសិក្ខាបទេ វុត្តនយេន បយោគគណនាយ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អារព្ភ ឧបរិវេហាសកុដិយា អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ បីឋំ សហសា អភិនិសីទនអភិនិបជ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, បុគ្គលិកេ តិកទុក្កដំ, អត្តនោ វា, វិស្សាសិកស្ស វា សន្តកេ វិហារេ, អវេហាសកុដិយា, សីសឃដ្ដាយ, យស្ស វា ហេដ្ឋា ទព្ពសម្ភារាទីនំ និក្ខិត្តត្តា អបរិភោគំ ហោតិ, ឧបរិតលំ វា បទរសញ្ចិតំ សុធាទិបរិកម្មកតំ វា, តត្ថ អាហច្ចបាទកេ និសីទន្តស្ស, យោ ចេ តស្មិំ វេហាសដ្ឋេបិ អាហច្ចបាទកេ ឋិតោ កិញ្ចិ គណ្ហាតិ វា លគ្គតិ វា, យស្ស ច បដាណី ទិន្នា ហោតិ, បាទសីសានំ ឧបរិ អាណី បវេសិតា, តត្ថ និសីទន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សង្ឃិកោ វិហារោ, អសីសឃដ្ដា វេហាសកុដិ, ហេដ្ឋា សបរិភោគំ, អបដាណិទិន្នេ អាហច្ចបាទកេ និសីទនំ វា និបជ្ជនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានីតិ.

វេហាសកុដិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. មហល្លកវិហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ មហល្លកន្តិ សស្សាមិកំ. វិហារន្តិ ឧល្លិត្តាវល្លិត្តំ. យាវ ទ្វារកោសាតិឯត្ថ ទ្វារកោសោ នាម ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន បិដ្ឋសង្ឃាដស្ស សាមន្តា អឌ្ឍតេយ្យហត្ថោ បទេសោ. អគ្គឡដ្ឋបនាយាតិ សកវាដកស្ស ទ្វារពន្ធស្ស និច្ចលភាវត្ថាយ. កវាដញ្ហិ លហុបរិវត្តកំ វិវរណកាលេ ភិត្តិំ អាហនតិ, បិទហនកាលេ ទ្វារពន្ធំ. តេន អាហនេន ភិត្តិ កម្បតិ, តតោ មត្តិកា ចលតិ, ចលិត្វា សិថិលា វា ហោតិ បតតិ វា, តេនាហ ភគវា ‘‘យាវ ទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិ. តត្ថ កិញ្ចាបិ ‘‘ឥទំ នាម កត្តព្ព’’ន្តិ នេវ មាតិកាយំ, ន បទភាជនេ វុត្តំ, អដ្ឋុប្បត្តិយំ បន ‘‘បុនប្បុនំ ឆាទាបេសិ, បុនប្បុនំ លេបាបេសី’’តិ (បាចិ. ១៣៤) អធិការតោ យាវ ទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយ បុនប្បុនំ លិម្បិតព្ពោ វា លេបាបេតព្ពោ វាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អាលោកសន្ធិបរិកម្មាយាតិឯត្ថ អាលោកសន្ធីតិ វាតបានកវាដកា វុច្ចន្តិ. តេ វិវរណកាលេ វិទត្ថិមត្តម្បិ អតិរេកម្បិ ភិត្តិប្បទេសំ បហរន្តិ, ឧបចារោ បនេត្ថ សព្ពទិសាសុ លព្ភតិ, តស្មា សព្ពទិសាសុ កវាដវិត្ថារប្បមាណោ ឱកាសោ អាលោកសន្ធិបរិកម្មត្ថាយ លិម្បិតព្ពោ វា លេបាបេតព្ពោ វាតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ.

ឯវំ លេបកម្មេ យំ កត្តព្ពំ, តំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ឆទនេ កត្តព្ពំ ទស្សេតុំ ទ្វត្តិច្ឆទនស្សាតិអាទិមាហ. តត្ថ ទ្វត្តិច្ឆទនស្ស បរិយាយន្តិ ឆទនស្ស ទ្វត្តិបរិយាយំ, បរិយាយំ វុច្ចតិ បរិក្ខេបោ, បរិក្ខេបទ្វយំ វា បរិក្ខេបត្តយំ វា អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ អត្ថោ. អប្បហរិតេ ឋិតេនាតិ អហរិតេ ឋិតេន. ហរិតន្តិ ចេត្ថ សត្តធញ្ញាទិភេទំ បុព្ពណ្ណំ, មុគ្គមាសតិលកុលត្ថអលាពុកុម្ភណ្ឌាទិភេទញ្ច អបរណ្ណំ អធិប្បេតំ. យំ តស្មិំ ខេត្តេ វុត្តំ ន តាវ សម្បជ្ជតិ, វស្សេ បន បតិតេ សម្បជ្ជិស្សតិ, តម្បិ ហរិតសង្ខមេវ គច្ឆតិ. តស្មា តស្មិំ ឋត្វា អធិដ្ឋហន្តោ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ. អប្បហរិតេ ឋត្វា អធិដ្ឋហន្តស្សាបិ អយំ បរិច្ឆេទោ, បិដ្ឋិវំសស្ស វា កូដាគារថូបិកាយ វា បស្សេ និសិន្នោ បុរិសោ ឆទនមុខវដ្ដិអន្តេន ឱលោកេន្តោ យស្មិំ ភូមិភាគេ ឋិតំ ភិក្ខុំ បស្សតិ, យស្មិញ្ច ឋិតោ តំ ឧបរិ និសិន្នកំ តថេវ ឧល្លោកេន្តោ បស្សតិ, តស្មិំ ឋាតព្ពំ, តស្ស អន្តោ អហរិតេបិ ឋាតុំ ន លភតិ. តតោ ចេ ឧត្តរីតិ មគ្គេន ឆាទិយមានេ តិណ្ណំ មគ្គានំ, បរិយាយេន ឆាទិយមានេ តិណ្ណំ បរិយាយានំ ឧបរិ ឥដ្ឋកសិលាសុធាហិ ឆាទិយមានេ ឥដ្ឋកសិលាសុធាបិណ្ឌគណនាយ, តិណបណ្ណេហិ ឆាទិយមានេ បណ្ណគណនាយ ចេវ តិណមុដ្ឋិគណនាយ ច បាចិត្តិយំ.

កោសម្ពិយំ ឆន្នត្ថេរំ អារព្ភ បុនប្បុនំ ឆាទាបនលេបាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ឩនទ្វត្តិបរិយាយេ អតិរេកសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. សេតវណ្ណាទិករណេ, ទ្វត្តិបរិយាយេ វា ឩនកទ្វត្តិបរិយាយេ វា, លេណគុហាតិណកុដិកាទីសុ, អញ្ញស្សត្ថាយ, អត្តនោ ធនេន ការេន្តស្ស, វាសាគារំ ឋបេត្វា សេសានិ អធិដ្ឋហន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. មហល្លកវិហារតា, អត្តនោ វាសាគារតា, ឧត្តរិ អធិដ្ឋានន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តេ វុត្តនយានេវាតិ.

មហល្លកវិហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ ជានំ សប្បាណកន្តិ ‘‘សប្បាណកំ ឯត’’ន្តិ ទិស្វា វា សុត្វា វា យេន កេនចិ អាការេន ជានន្តោ. សិញ្ចេយ្យ វា សិញ្ចាបេយ្យ វាតិ តេន ឧទកេន សយំ វា សិញ្ចេយ្យ, អញ្ញំ វា អាណាបេត្វា សិញ្ចាបេយ្យ. តត្ថ ធារំ អវិច្ឆិន្ទិត្វា សិញ្ចន្តស្ស ឯកស្មិំ ឃដេ ឯកាវ អាបត្តិ, វិច្ឆិន្ទន្តស្ស បយោគគណនាយ អាបត្តិយោ. មាតិកំ បមុខំ ករោតិ, ទិវសម្បិ សន្ទតុ, ឯកាវ អាបត្តិ. តត្ថ តត្ថ ពន្ធិត្វា អញ្ញតោ នេន្តស្ស បយោគគណនាយ អាបត្តិយោ. ពហុកម្បិ តិណបណ្ណសាខាទិំ ឯកប្បយោគេន ឧទកេ បក្ខិបន្តស្ស ឯកាវ អាបត្តិ, ឯកេកំ បក្ខិបន្តស្ស បយោគគណនាយ អាបត្តិយោ. ឥទញ្ច យំ ឯវំ បក្ខិបិយមានេ បរិយាទានំ គច្ឆតិ, អាវិលំ វា ហោតិ, យថា បាណកា មរន្តិ, តាទិសំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន មហាឧទកំ. សិញ្ចាបនេ អាណត្តិយា ទុក្កដំ, ឯកាណត្តិយា ពហុកម្បិ សិញ្ចតុ, អាណាបកស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ.

អាឡវិយំ អាឡវកេ ភិក្ខូ អារព្ភ សិញ្ចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, អប្បាណកេ សប្បាណកសញ្ញិនោ, ឧភោសុ វេមតិកស្ស ទុក្កដំ. អប្បាណកសញ្ញិនោ, អសញ្ចិច្ច អស្សតិយា វា សិញ្ចន្តស្ស, អជានន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឧទកស្ស សប្បាណកតា, ‘‘សិញ្ចនេន បាណកា មរិស្សន្តី’’តិ ជាននំ, តញ្ច ឧទកំ តាទិសមេវ, វិនា វធកចេតនាយ យេន កេនចិ ករណីយេន តិណាទីនំ សិញ្ចនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន បណ្ណត្តិវជ្ជំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ភូតគាមវគ្គោ ទុតិយោ.

៣. ឱវាទវគ្គោ

១. ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឱវាទវគ្គស្ស បឋមេ អសម្មតោតិ យា អដ្ឋង្គសមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ ភគវតា ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន (បាចិ. ១៤៦) ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិ អនុញ្ញាតា, តាយ អសម្មតោ. ឱវទេយ្យាតិ ភិក្ខុនិសង្ឃំ វា សម្ពហុលា វា ឯកំ ភិក្ខុនិំ វា ‘‘វស្សសតូបសម្បន្នាយ ភិក្ខុនិយា តទហុបសម្បន្នស្ស ភិក្ខុនោ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ អាទិកេ (ចូឡវ. ៤០៣) អដ្ឋ គរុធម្មេ ឱវាទវសេន ឱសារេន្តោ ឱវទេយ្យ. បាចិត្តិយន្តិ ឱវាទបរិយោសានេ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឱវទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, អញ្ញេន វា ធម្មេន ភិក្ខុនីសុ ឧបសម្បន្នមត្តំ វា ឱវទតោ ទុក្កដំ. សម្មតស្សាបិ តញ្ចេ សម្មុតិកម្មំ អធម្មកម្មំ ហោតិ, តស្មិំ អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញិនោ វគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ តិកបាចិត្តិយំ, តថា វេមតិកស្ស ធម្មកម្មសញ្ញិនោ ចាតិ នវ បាចិត្តិយានិ, សមគ្គេបិ ភិក្ខុនិសង្ឃេន វាតិ អធម្មកម្មវសេន អដ្ឋារស. សចេ បន តំ ធម្មកម្មំ ហោតិ, ‘‘ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី សមគ្គំ ភិក្ខុនិសង្ឃំ សមគ្គសញ្ញី ឱវទតី’’តិ (បាចិ. ១៥១) ឥទំ អវសានបទំ ឋបេត្វា តេនេវ នយេន សត្តរស ទុក្កដានិ, ‘‘សមគ្គម្ហាយ្យា’’តិ ច វុត្តេ អញ្ញំ ធម្មំ, ‘‘វគ្គម្ហាយ្យា’’តិ ច វុត្តេ អដ្ឋ គរុធម្មេ ភណន្តស្ស, ឱវាទញ្ច អនិយ្យាតេត្វា អញ្ញំ ធម្មំ ភណន្តស្ស ទុក្កដមេវ. យោ បន ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី សមគ្គំ ភិក្ខុនិសង្ឃំ សមគ្គសញ្ញី ឱវទតិ, គរុធម្មបាឡិំ ឧទ្ទេសំ ទេតិ, បរិបុច្ឆំ ទេតិ, ‘‘ឱសារេហិ អយ្យា’’តិ វុច្ចមានោ ឱសារេតិ, បញ្ហំ បុដ្ឋោ កថេតិ, ភិក្ខុនីនំ សុណមានានំ អញ្ញស្សត្ថាយ ភណតិ, សិក្ខមានាយ វា សាមណេរិយា វា ភណតិ, តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អសម្មតតា, ភិក្ខុនិយា បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, ឱវាទវសេន អដ្ឋគរុធម្មភណនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បទសោធម្មសទិសានេវាតិ.

ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ ឱវទេយ្យាតិ អដ្ឋគរុធម្មេហិ វា អញ្ញេន វា ធម្មេន ឱវទន្តស្ស សម្មតស្សាបិ បាចិត្តិយមេវ.

សាវត្ថិយំ អាយស្មន្តំ ចូឡបន្ថកំ អារព្ភ អត្ថង្គតេ សូរិយេ ឱវទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, សូរិយេ អត្ថង្គតេ អត្ថង្គតសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, ឯកតោឧបសម្បន្នំ ឱវទន្តស្ស ច ទុក្កដំ. បុរិមសិក្ខាបទេ វិយ ឧទ្ទេសាទិនយេន អនាបត្តិ. អត្ថង្គតសូរិយតា, បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, ឱវទនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បទសោធម្មសទិសានេវាតិ.

អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ ភិក្ខុនុបស្សយន្តិ ភិក្ខុនិយា ឯករត្តំ វសនដ្ឋានម្បិ. ឱវទេយ្យាតិ ឥធ គរុធម្មេហិ ឱវទន្តស្សេវ បាចិត្តិយំ. សចេ បន អសម្មតោ ហោតិ, ទ្វេ បាចិត្តិយានិ. សចេ បន សូរិយេបិ អត្ថង្គតេ ឱវទតិ, តីណិ ហោន្តិ. សម្មតស្ស បន រត្តិំ ឱវទន្តស្សបិ ទ្វេ ឯវ ហោន្តិ. សម្មតត្តា ហិ ភិក្ខុស្ស គរុធម្មោវាទមូលកំ បាចិត្តិយំ នត្ថិ. គិលានាតិ ន សក្កោតិ ឱវាទាយ វា សំវាសាយ វា គន្តុំ.

សក្កេសុ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ភិក្ខុនុបស្សយំ ឧបសង្កមិត្វា ឱវទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នាយ ឧបសម្បន្នសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, ឯកតោឧបសម្បន្នំ យេន កេនចិ, ឥតរំ អញ្ញេន ធម្មេន ឱវទន្តស្ស ច ទុក្កដំ. សមយេ, អនុបសម្បន្នាយ, បុរិមសិក្ខាបទេ វិយ ឧទ្ទេសាទិនយេន ច អនាបត្តិ. ឧបស្សយូបគមនំ, បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, សមយាភាវោ, គរុធម្មេហិ ឱវទនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយំ ហោតីតិ.

ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ អាមិសហេតូតិ ចីវរាទីនំ អញ្ញតរហេតុ. ភិក្ខូតិ សម្មតា ភិក្ខូ ឥធាធិប្បេតា. បាចិត្តិយន្តិ ឯវរូបេ ភិក្ខូ អវណ្ណកាមតាយ ឯវំ ភណន្តស្ស បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ‘‘អាមិសហេតុ ឱវទន្តី’’តិ ភណនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ធម្មកម្មេ តិកបាចិត្តិយំ, អធម្មកម្មេ តិកទុក្កដំ, អសម្មតំ ឧបសម្បន្នញ្ច, អនុបសម្បន្នញ្ច សម្មតំ វា អសម្មតំ វា ឯវំ ភណន្តស្ស ទុក្កដមេវ. តត្ថ យោ ភិក្ខុ កាលេ សម្មុតិំ លភិត្វា សាមណេរភូមិយំ សណ្ឋិតោ, អយំ សម្មតោ នាម អនុបសម្បន្នោ. បកតិយា ចីវរាទិហេតុ ឱវទន្តំ បន ឯវំ ភណន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឧបសម្បន្នតា, ធម្មេន លទ្ធសម្មុតិតា, អនាមិសន្តរតា, អវណ្ណកាមតាយ ឯវំ ភណនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនមេវាតិ.

អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អារព្ភ ចីវរទានវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសកថាមគ្គោ បនេត្ថ ចីវរប្បដិគ្គហណសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. តត្រ ហិ ភិក្ខុ បដិគ្គាហកោ, ឥធ ភិក្ខុនី, អយំ វិសេសោ, សេសំ តាទិសមេវាតិ.

ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ ចីវរន្តិ និវាសនបារុបនុបគំ. សិព្ពេយ្យ វា សិព្ពាបេយ្យា វាតិ ឯត្ថ សយំ សិព្ពន្តស្ស សូចិំ បវេសេត្វា បវេសេត្វា នីហរណេ បាចិត្តិយំ, សតក្ខត្តុម្បិ វិជ្ឈិត្វា សកិំ នីហរន្តស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ. ‘សិព្ពា’តិ វុត្តោ បន សចេបិ សព្ពំ សូចិកម្មំ និដ្ឋាបេតិ, អាណាបកស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ. អថ ‘‘យំ ឯត្ថ ចីវរេ កត្តព្ពំ, សព្ពំ តំ តវ ភារោ’’តិ វុត្តោ និដ្ឋាបេតិ, តស្ស អារាបថេ អារាបថេ បាចិត្តិយំ. អាណាបកស្ស ឯកវាចាយ សម្ពហុលានិបិ, បុនប្បុនំ អាណត្តិយំ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ.

សាវត្ថិយំ ឧទាយិត្ថេរំ អារព្ភ ចីវរសិព្ពនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ញាតិកាយ អញ្ញាតិកសញ្ញិនោ វា វេមតិកស្ស វា, ឯកតោឧបសម្បន្នាយ សិព្ពន្តស្ស ច ទុក្កដំ. អញ្ញំ ថវិកាទិបរិក្ខារំ សិព្ពន្តស្ស, ញាតិកាយ, សិក្ខមានសាមណេរីនញ្ច ចីវរម្បិ សិព្ពន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា សន្តកតា, និវាសនបារុបនុបគតា, វុត្តលក្ខណំ សិព្ពនំ វា សិព្ពាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តសទិសានេវាតិ.

ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ សំវិធាយាតិ សំវិទហិត្វា, គមនកាលេ សង្កេតំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឯកទ្ធានមគ្គន្តិ ឯកំ អទ្ធានសង្ខាតំ មគ្គំ, ឯកតោ វា អទ្ធានមគ្គំ. សត្ថគមនីយោតិ សត្ថេន សទ្ធិំ គន្តព្ពោ, សេសំ ឧត្តានបទត្ថមេវ. អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – អកប្បិយភូមិយំ សំវិទហន្តស្ស សំវិទហនបច្ចយា តាវ ទុក្កដំ. តត្ថ ឋបេត្វា ភិក្ខុនុបស្សយំ អន្តរារាមំ អាសនសាលំ តិត្ថិយសេយ្យញ្ច សេសា អកប្បិយភូមិ, តត្ថ ឋត្វា សំវិទហន្តស្សាតិ អត្ថោ. សំវិទហិត្វា បន ‘‘អជ្ជ វា ស្វេ វា’’តិ និយមិតំ កាលំ វិសង្កេតំ អកត្វា, ទ្វារវិសង្កេតំ បន មគ្គវិសង្កេតំ វា កត្វាបិ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ គច្ឆន្តស្ស យាវ អាសន្នស្សាបិ អញ្ញស្ស គាមស្ស ‘‘អយំ ឥមស្ស ឧបចារោ’’តិ មនុស្សេហិ ឋបិតំ ឧបចារំ ន ឱក្កមតិ, តាវ អនាបត្តិ. តំ ឱក្កមន្តស្ស បន បឋមបាទេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទេ បាចិត្តិយំ, ឥតិ គាមូបចារោក្កមនគណនាយ បាចិត្តិយានិ. អទ្ធយោជនាតិក្កមេ បន គាមេ អសតិ អទ្ធយោជនគណនាយ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឯកទ្ធានមគ្គប្បដិបជ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អសំវិទហិតេ សំវិទហិតសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, យោ ច ភិក្ខុនិយា អសំវិទហន្តិយា កេវលំ អត្តនាវ សំវិទហតិ, តស្ស ទុក្កដំ. សមយេ សំវិទហិត្វាបិ គច្ឆន្តស្ស, អត្តនា អសំវិទហន្តស្ស, វិសង្កេតេន វា, អាបទាសុ គច្ឆន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ទ្វិន្នម្បិ សំវិទហិត្វា មគ្គប្បដិបត្តិ, អវិសង្កេតតា, សមយាភាវោ, អនាបទា, គាមន្តរោក្កមនំ វា អទ្ធយោជនាតិក្កមោ វាតិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. ឯកតោឧបសម្បន្នាទីហិ បន សទ្ធិំ មាតុគាមសិក្ខាបទេន អាបត្តិ, អទ្ធានសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ សំវិធាយាតិ កីឡាបុរេក្ខារោ សំវិទហិត្វា, អភិរុហនកាលេ សង្កេតំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឧទ្ធំគាមិនិន្តិ កីឡាវសេន ឧទ្ធំ នទិយា បដិសោតំ គច្ឆន្តិំ. អធោគាមិនិន្តិ តថេវ អធោ អនុសោតំ គច្ឆន្តិំ. យំ បន តិត្ថប្បដិបាទនត្ថំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា ហរន្តិ, ឯត្ថ អនាបត្តិ. អញ្ញត្រ តិរិយំ តរណាយាតិ ឧបយោគត្ថេ និស្សក្កវចនំ, យា តិរិយំ តរណា, តំ ឋបេត្វាតិ អត្ថោ. បាចិត្តិយន្តិ សគាមកតីរបស្សេន គមនកាលេ គាមន្តរគណនាយ, អគាមកតីរបស្សេន វា យោជនវិត្ថតាយ នទិយា មជ្ឈេន វា គមនកាលេ អទ្ធយោជនគណនាយ បាចិត្តិយំ, សមុទ្ទេ បន យថាសុខំ គន្តុំ វដ្ដតិ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ នាវាភិរុហនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ តិរិយំ តរណាយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សេសំ អនន្តរសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ ភិក្ខុនិបរិបាចិតន្តិ ភិក្ខុនិយា បរិបាចិតំ, នេវ តស្ស នាត្តនោ ញាតកប្បវារិតានំ គិហីនំ សន្តិកេ ភិក្ខុស្ស គុណំ បកាសេត្វា ‘‘ទេថ អយ្យស្ស, ករោថ អយ្យស្សា’’តិ ឯវំ និប្ផាទិតំ លទ្ធព្ពំ កតន្តិ អត្ថោ. បុព្ពេ គិហិសមារម្ភាតិ ឯត្ថ សមារម្ភោតិ សមារទ្ធំ, បដិយាទិតស្សេតំ នាមំ. គិហីនំ សមារម្ភោ គិហិសមារម្ភោ, ភិក្ខុនិយា បរិបាចនតោ បុព្ពេ បឋមតរំយេវ យំ ភិក្ខូនំ អត្ថាយ គិហីនំ បដិយាទិតភត្តំ, ញាតកប្បវារិតានំ វា សន្តកំ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ជានំ ភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. តញ្ច ខោ អជ្ឈោហរណគណនាយ, បដិគ្គហណេ បនស្ស ទុក្កដំ.

រាជគហេ ទេវទត្តំ អារព្ភ ភិក្ខុនិបរិបាចិតបិណ្ឌបាតភុញ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ បុព្ពេ គិហិសមារម្ភា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ឯកតោឧបសម្បន្នាយ បរិបាចិតំ ភុញ្ជន្តស្ស, អបរិបាចិតេ បរិបាចិតសញ្ញិនោ, ឧភយត្ថ វេមតិកស្ស ច ទុក្កដំ. ឧភយត្ថ អបរិបាចិតសញ្ញិនោ, គិហិសមារម្ភេ, សិក្ខមានសាមណេរាទីហិ បរិបាចិតេ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា អវសេសេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ភិក្ខុនិយា បរិបាចិតតា, បរិបាចិតភាវជាននំ, គិហិសមារម្ភាភាវោ, ឱទនាទីនំ អញ្ញតរតា, តស្ស អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសអសានិ, ឥទំ បន បណ្ណត្តិវជ្ជំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ សព្ពោបិ កថាមគ្គោ ទុតិយអនិយតេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. ឥទញ្ហិ សិក្ខាបទំ ទុតិយអនិយតេន ច ឧបរិ ឧបនន្ទស្ស ចតុត្ថសិក្ខាបទេន ច ឯកបរិច្ឆេទំ, អដ្ឋុប្បត្តិវសេន បន វិសុំ បញ្ញត្តន្តិ.

រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឱវាទវគ្គោ តតិយោ.

៤. ភោជនវគ្គោ

១. អាវសថសិក្ខាបទវណ្ណនា

ភោជនវគ្គស្ស បឋមេ អគិលានេនាតិ អទ្ធយោជនម្បិ គន្តុំ សមត្ថេន. ឯកោតិ ឯកទិវសិកោ. អាវសថបិណ្ឌោតិ ‘‘ឥមេសំ វា ឯត្តកានំ វា’’តិ ឯកំ បាសណ្ឌំ វា, ‘‘ឯត្តកមេវា’’តិ ឯវំ ភត្តំ វា អនោទិស្ស សាលាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ បុញ្ញកាមេហិ បញ្ញត្តំ ភោជនំ. ភុញ្ជិតព្ពោតិ ឯកកុលេន វា នានាកុលេហិ វា ឯកតោ ហុត្វា ឯកស្មិំ វា ឋានេ, នានាឋានេសុ វា ‘‘អជ្ជ ឯកស្មិំ, ស្វេ ឯកស្មិ’’ន្តិ ឯវំ អនិយតដ្ឋានេ វា បញ្ញត្តោ ឯកស្មិំ ឋានេ ឯកទិវសមេវ ភុញ្ជិតព្ពោ. តតោ ចេ ឧត្តរីតិ ទុតិយទិវសតោ បដ្ឋាយ តស្មិំ វា ឋានេ អញ្ញស្មិំ វា ឋានេ តេសំ សន្តកស្ស បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ អនុវសិត្វា អាវសថបិណ្ឌភុញ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អគិលានេនា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, គិលានស្ស អគិលានសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. គិលានស្ស គិលានសញ្ញិនោ, យោ ច សកិំ ភុញ្ជតិ, គច្ឆន្តោ វា អន្តរាមគ្គេ ឯកទិវសំ, គតដ្ឋានេ ឯកទិវសំ, បច្ចាគន្តោបិ អន្តរាមគ្គេ ឯកទិវសំ, អាគតដ្ឋានេ ឯកទិវសំ, គមិស្សាមី’តិ ច ភុញ្ជិត្វា និក្ខន្តោ កេនចិ ឧបទ្ទវេន និវត្តិត្វា ខេមភាវំ ញត្វា គច្ឆន្តោ បុន ឯកទិវសំ ភុញ្ជតិ, យស្ស វា សាមិកា និមន្តេត្វា ទេន្តិ, យោ វា ភិក្ខូនំយេវ ឧទ្ទិស្ស បញ្ញត្តំ, ន យាវទត្ថំ បញ្ញត្តំ, ឋបេត្វា វា បញ្ច ភោជនានិ អញ្ញំ ភុញ្ជតិ, តស្ស ច, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អាវសថបិណ្ឌតា, អគិលានតា, អនុវសិត្វា បរិភោជនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសិក្ខាបទសទិសានីតិ.

អាវសថសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ គណភោជនេតិ គណស្ស ភោជនេ. ឥធ ច គណោតិ ចត្តារោ វា តតុត្តរិ វា ភិក្ខូ, តេសំ និមន្តនតោ វា វិញ្ញត្តិតោ វា លទ្ធេ ឱទនាទីនំ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរភោជនេតិ អត្ថោ. តត្ថាយំ វិនិច្ឆយោ – សចេ ហិ កោចិ ចត្តារោ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា យេន កេនចិ វេវចនេន វា ភាសន្តរេន វា បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វា ‘‘ឱទនេន និមន្តេមិ, ឱទនំ មេ គណ្ហថា’’តិអាទិនា នយេន និមន្តេតិ, តេ ចេ ឯវំ ឯកតោ វា នានាតោ វា និមន្តិតា ឯកតោ វា នានាតោ វា គន្ត្វា ឯកតោ គណ្ហន្តិ, បច្ឆា ឯកតោ វា នានាតោ វា ភុញ្ជន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ. បដិគ្គហណមេវ ហេត្ថ បមាណំ. សចេ ឱទនាទីនំ នាមំ គហេត្វា ឯកតោ វា នានាតោ វា វិញ្ញាបេត្វា ច គន្ត្វា ច ឯកតោ គណ្ហន្តិ, ឯវម្បិ គណភោជនមេវ. តស្ស ទុវិធស្សាបិ ឯវំ បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ បាចិត្តិយំ. គិលានសមយាទីសុ យទា បាទានម្បិ ផលិតត្តា ន សក្កា បិណ្ឌាយ ចរិតុំ, អយំ គិលានសមយោ. អត្ថតកថិនានំ បញ្ច មាសា, ឥតរេសំ កត្តិកមាសោតិ អយំ ចីវរទានសមយោ. យទា យោ ចីវរេ ករិយមានេ កិញ្ចិទេវ ចីវរេ កត្តព្ពំ កម្មំ ករោតិ, អយំ ចីវរការសមយោ. យទា អទ្ធយោជនម្បិ គន្តុកាមោ វា ហោតិ គច្ឆតិ វា គតោ វា, អយំ អទ្ធានគមនសមយោ. នាវាភិរុហនសមយេបិ ឯសេវ នយោ. យទា គោចរគាមេ ចត្តារោ ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ន យាបេន្តិ, អយំ មហាសមយោ. យទា យោកោចិ បព្ពជិតោ ភត្តេន និមន្តេតិ, អយំ សមណភត្តសមយោ, ឯតេសុ សមយេសុ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

រាជគហេ ទេវទត្តំ អារព្ភ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ សត្តវិធា អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, នគណភោជនេ គណភោជនសញ្ញិស្ស វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. នគណភោជនសញ្ញិស្ស បន, យេ ច ទ្វេ តយោ ឯកតោ គណ្ហន្តិ, ពហូនំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ឯកតោ ភុញ្ជន្តានំ, និច្ចភត្តិកាទីសុ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. គណភោជនតា, សមយាភាវោ, អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានេវាតិ.

គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ បរម្បរភោជនេតិ គណភោជនេ វុត្តនយេនេវ បញ្ចហិ ភោជនេហិ និមន្តិតស្ស យេន យេន បឋមំ និមន្តិតោ, តស្ស តស្ស ភោជនតោ ឧប្បដិបាដិយា វា អវិកប្បេត្វា វា បរស្ស បរស្ស ភោជនេ. តស្មា យោ ភិក្ខុ បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ អញ្ញតរស្ស ‘‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិ វា ‘‘វិកប្បេមី’’តិ វា ឯវំ សម្មុខា វា ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’តិ (បាចិ. ២២៦) វា ‘‘វិកប្បេមី’’តិ វា ឯវំ បរម្មុខាវា បឋមនិមន្តនំ អវិកប្បេត្វា បច្ឆា និមន្តិតកុលេ លទ្ធភិក្ខតោ ឯកសិត្ថម្បិ អជ្ឈោហរតិ, បាចិត្តិយំ. សមយា វុត្តនយា ឯវ.

វេសាលិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ អញ្ញត្រ និមន្តិតភោជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ តិវិធា អនុបញ្ញត្តិ, បរិវារេ បន វិកប្បនម្បិ គហេត្វា ‘‘ចតស្សោ អនុបញ្ញត្តិយោ’’តិ (បរិ. ៨៦) វុត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, នបរម្បរភោជនេ បរម្បរភោជនសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. នបរម្បរភោជនសញ្ញិស្ស បន, យោ ច សមយេ វា វិកប្បេត្វា វា ឯកសំសដ្ឋានិ វា ទ្វេ តីណិ និមន្តនានិ ឯកតោ វា កត្វា ភុញ្ជតិ, និមន្តនប្បដិបាដិយា ភុញ្ជតិ, សកលេន គាមេន វា បូគេន វា និមន្តិតោ តេសុ យត្ថកត្ថចិ ភុញ្ជតិ, និមន្តិយមានោ វា ‘‘ភិក្ខំ គហេស្សាមី’’តិ វទតិ, តស្ស, និច្ចភត្តិកាទីសុ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. បរម្បរភោជនតា, សមយាភាវោ, អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានេវ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ.

បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ បូវេហីតិ បហេណកត្ថាយ បដិយត្តេហិ អតិរសកមោទកសក្ខលិកាទីហិ យេហិ កេហិចិ ខជ្ជកេហិ. មន្ថេហីតិ បាថេយ្យត្ថាយ បដិយត្តេហិ យេហិ កេហិចិ សត្តុតិលតណ្ឌុលាទីហិ. ទ្វត្តិបត្តបូរាតិ មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមលេខំ អនតិក្កន្តា ទ្វេ វា តយោ វា បត្តបូរា. តតោ ចេ ឧត្តរីតិ សចេបិ តតិយំ បត្តំ ថូបីកតំ គណ្ហាតិ, មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមលេខតោ ឧបរិដ្ឋិតបូវគណនាយ បាចិត្តិយំ. ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គហេត្វាតិ ឯត្ថ យេន ទ្វេ គហិតា ហោន្តិ, តេន ពហិ ភិក្ខុំ ទិស្វា ‘‘ឯត្ថ មយា ទ្វេ បត្តបូរា គហិតា, ត្វំ ឯកំ គណ្ហេយ្យាសី’’តិ វត្តព្ពំ, តេនាបិ អញ្ញំ បស្សិត្វា ‘‘បឋមំ អាគតេន ទ្វេ បត្តបូរា គហិតា, មយា ឯកោ គហិតោ, ត្វំ មា គណ្ហី’’តិ វត្តព្ពំ. យេន បឋមំ ឯកោ គហិតោ, តស្សាបិ បរម្បរារោចនេ ឯសេវ នយោ. យេន បន សយមេវ តយោ គហិតា, តេន អញ្ញំ ទិស្វា ‘‘មា ខោ ត្វំ ឯត្ថ បដិគ្គណ្ហីតិ វត្តព្ពំ, អវទន្តស្ស ទុក្កដំ, តំ សុត្វា គណ្ហន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវ. តតោ នីហរិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវិភជិតព្ពន្តិ លទ្ធដ្ឋានតោ សព្ពាសន្នំ អាសនសាលំ វា វិហារំ វា យត្ថ វា បន និពទ្ធំ បដិក្កមតិ, តត្ថ គន្ត្វា ឯកំ បត្តបូរំ អត្តនោ ឋបេត្វា សេសំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទាតព្ពំ. យថាមិត្តំ បន ទាតុំ ន លព្ភតិ. យេន ឯកោ គហិតោ, ន តេន កិញ្ចិ អកាមា ទាតព្ពំ, យថារុចិ កាតព្ពំ.

សាវត្ថិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ ន មត្តំ ជានិត្វា បដិគ្គហណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ឩនកទ្វត្តិបត្តបូរេ អតិរេកសញ្ញិស្ស វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. ឩនកសញ្ញិស្ស បន, ន បហេណកត្ថាយ ន បាថេយ្យត្ថាយ វា បដិយត្តំ, តទត្ថាយ បដិយត្តសេសកំ វា, គមនេ វា បដិប្បស្សទ្ធេ, ញាតកប្បវារិតានំ វា ទេន្តានំ, អត្តនោ ធនេន គណ្ហន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. វុត្តលក្ខណបូវមន្ថតា, អសេសកតា, អប្បដិប្បស្សទ្ធគមនតា, អនញ្ញាតកាទិតា, អតិរេកប្បដិគ្គហណន្តិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ, សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តសទិសានេវាតិ.

កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ ភុត្តាវីតិ ភុត្តវា, យេន បញ្ចន្នំ ភោជនានំ សាសបមត្តម្បិ អជ្ឈោហរិតំ, សោ ឯវំ វុច្ចតិ. បវារិតោតិ ‘‘អសនំ បញ្ញាយតិ, ភោជនំ បញ្ញាយតិ, ហត្ថបាសេ ឋិតោ អភិហរតិ, បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតី’’តិ (បាចិ. ២៣៩) ឯវំ បាឡិយំ វុត្តបញ្ចង្គវសេន កតប្បវារណោ, កតប្បដិក្ខេបោតិ អត្ថោ. តត្ថ យស្មា ‘‘អសនំ បញ្ញាយតី’’តិ ឥមិនា វិប្បកតភោជនោ ‘បវារិតោ’តិ វុត្តោ. យោ ច វិប្បកតភោជនោ, តេន កិញ្ចិ ភុត្តំ, កិញ្ចិ អភុត្តំ, យញ្ច ភុត្តំ, តំ សន្ធាយ ‘ភុត្តាវី’តិបិ សង្ខំ គច្ឆតិ. តស្មា ‘ភុត្តាវី’តិវចនេន វិសុំ កិញ្ចិ អត្ថសិទ្ធិំ ន បស្សាម, ‘‘ទិរត្តតិរត្ត’’ន្តិអាទីសុ (បាចិ. ៥២) បន ទិរត្តាទិវចនំ វិយ បវារិតបទស្ស បរិវារភាវេន ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតាយ ចេតំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

បវារណង្គេសុ បន អសនំ បញ្ញាយតីតិ វិប្បកតភោជនំ ទិស្សតិ, តំ ភុញ្ជមានោ ចេស បុគ្គលោ ហោតីតិ អត្ថោ. ភោជនំ បញ្ញាយតីតិ បវារណប្បហោនកំ ភោជនំ ទិស្សតិ, ឱទនាទីនំ ចេ អញ្ញតរំ បដិក្ខិបិតព្ពំ ភោជនំ ហោតីតិ អត្ថោ. ហត្ថបាសេ ឋិតោតិ បវារណប្បហោនកំ ចេ ភោជនំ គណ្ហិត្វា ទាយកោ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថប្បមាណេ ឱកាសេ ឋិតោ ហោតីតិ អត្ថោ. អភិហរតីតិ សោ ចេ ទាយកោ តស្ស តំ ភោជនំ កាយេន អភិសំហរតីតិ អត្ថោ. បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតីតិ បដិក្ខេបោ ទិស្សតិ, តំ ចេ អភិហដំ សោ ភិក្ខុ កាយេន វា វាចាយ វា បដិក្ខិបតីតិ អត្ថោ. ឯវំ បញ្ចន្នំ អង្គានំ វសេន បវារិតោ ហោតិ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ‘អសន’ន្តិអាទីសុ តាវ យញ្ច អស្នាតិ, យញ្ច ភោជនំ ហត្ថបាសេ ឋិតេន អភិហដំ បដិក្ខិបតិ, តំ ឱទនោ កុម្មាសោ សត្តុ មច្ឆោ មំសន្តិ ឥមេសំ អញ្ញតរមេវ វេទិតព្ពំ. តត្ថ ឱទនោ នាម សាលិ វីហិ យវោ គោធុមោ កង្គុ វរកោ កុទ្រូសកោតិ ឥមេសំ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ តណ្ឌុលេ គហេត្វា ‘‘ភត្តំ បចាមា’’តិ វា ‘‘យាគុំ បចាមា’’តិ វា យំកិញ្ចិ សន្ធាយ បចន្តុ, សចេ ឧណ្ហំ វា សីតលំ វា ភុញ្ជន្តានំ ភោជនកាលេ គហិតគហិតដ្ឋានេ ឱធិ បញ្ញាយតិ, ឱទនោ ហោតិ, បវារណំ ជនេតិ. យោ បន បាយាសោ វា អម្ពិលយាគុ វា ឧទ្ធនតោ ឱតារិតមត្តា អព្ភុណ្ហា សក្កា ហោតិ អាវិជ្ឈិត្វា បិវិតុំ, សា យស្ស ហត្ថេន គហិតោកាសេបិ ឱធិ ន បញ្ញាយតិ, បវារណំ ន ជនេតិ. សចេ បន ឧសុមាយ វិគតាយ ឃនភាវំ គច្ឆតិ, ឱធិំ ទស្សេតិ, បុន បវារណំ ជនេតិ, បុព្ពេ តនុកភាវោ ន រក្ខតិ. សចេបិ ពហូ បណ្ណផលកឡីរេ បក្ខិបិត្វា មុដ្ឋិមត្តាបិ តណ្ឌុលា បក្ខិត្តា ហោន្តិ, ភោជនកាលេ ចេ ឱធិ បញ្ញាយតិ, បវារណំ ជនេតិ. អយាគុកេ និមន្តនេ ‘‘យាគុំ ទស្សាមា’’តិ ភត្តេ ឧទកកញ្ជិកខីរាទីនិ អាកិរិត្វា ‘‘យាគុំ គណ្ហថា’’តិ ទេន្តិ, កិញ្ចាបិ តនុកា ហោតិ, បវារណំ ជនេតិយេវ. សចេ បន បក្កុថិតេសុ ឧទកាទីសុ បក្ខិបិត្វា បចិត្វា ទេន្តិ, យាគុសង្គហមេវ គច្ឆតិ. សចេ យាគុយាបិ សាសបមត្តម្បិ មច្ឆមំសក្ខណ្ឌំ វា ន្ហារុ វា បក្ខិត្តំ ហោតិ, បវារណំ ជនេតិ. ឋបេត្វា សានុលោមានំ វុត្តធញ្ញានំ តណ្ឌុលេ អញ្ញេហិ វេឡុតណ្ឌុលាទីហិ វា កន្ទមូលផលេហិ វា យេហិ កេហិចិ កតភត្តំ បវារណំ ន ជនេតិ. កុម្មាសោ នាម យវេហិ កតោ. អញ្ញេហិ បន មុគ្គាទីហិ កតកុម្មាសោ បវារណំ ន ជនេតិ. សត្តុ នាម សត្ត ធញ្ញានិ ភជ្ជិត្វា កតោ. អន្តមសោ ខរបាកភជ្ជិតានំ វីហីនំ តណ្ឌុលេ កោដ្ដេត្វា កតចុណ្ណម្បិ កុណ្ឌកម្បិ សត្តុសង្គហមេវ គច្ឆតិ. សមបាកភជ្ជិតានំ បន អាតបសុក្ខានំ កុណ្ឌកំ វា, យេ កេចិ តណ្ឌុលា វា លាជា វា, លាជេហិ កតភត្តសត្តុអាទីនិ វា ន បវារេន្តិ. មច្ឆមំសេសុ សចេ យាគុំ បិវន្តស្ស យាគុសិត្ថមត្តានេវ ទ្វេ មច្ឆក្ខណ្ឌានិ វា មំសក្ខណ្ឌានិ វា ឯកភាជនេ វា នានាភាជនេ វា ទេន្តិ, តានិ ចេ អខាទន្តោ អញ្ញំ បវារណប្បហោនកំ យំកិញ្ចិ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. តតោ ឯកំ ខាទិតំ, ឯកំ ហត្ថេ វា បត្តេ វា ហោតិ, សចេ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ បវារេតិ. ទ្វេបិ ខាទិតានិ ហោន្តិ, មុខេ សាសបមត្តម្បិ អវសិដ្ឋំ នត្ថិ, សចេបិ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. យោ បន អកប្បិយមំសំ កុលទូសនវេជ្ជកម្មឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនសាទិតរូបិយាទីហិ និព្ពត្តំ អកប្បិយភោជនញ្ច អញ្ញំ កប្បិយំ វា អកប្បិយំ វា ខាទន្តោ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ.