៣. ឱវាទវគ្គោ

១. ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឱវាទវគ្គស្ស បឋមេ អសម្មតោតិ យា អដ្ឋង្គសមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ ភគវតា ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន (បាចិ. ១៤៦) ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិ អនុញ្ញាតា, តាយ អសម្មតោ. ឱវទេយ្យាតិ ភិក្ខុនិសង្ឃំ វា សម្ពហុលា វា ឯកំ ភិក្ខុនិំ វា ‘‘វស្សសតូបសម្បន្នាយ ភិក្ខុនិយា តទហុបសម្បន្នស្ស ភិក្ខុនោ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ អាទិកេ (ចូឡវ. ៤០៣) អដ្ឋ គរុធម្មេ ឱវាទវសេន ឱសារេន្តោ ឱវទេយ្យ. បាចិត្តិយន្តិ ឱវាទបរិយោសានេ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឱវទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, អញ្ញេន វា ធម្មេន ភិក្ខុនីសុ ឧបសម្បន្នមត្តំ វា ឱវទតោ ទុក្កដំ. សម្មតស្សាបិ តញ្ចេ សម្មុតិកម្មំ អធម្មកម្មំ ហោតិ, តស្មិំ អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញិនោ វគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ តិកបាចិត្តិយំ, តថា វេមតិកស្ស ធម្មកម្មសញ្ញិនោ ចាតិ នវ បាចិត្តិយានិ, សមគ្គេបិ ភិក្ខុនិសង្ឃេន វាតិ អធម្មកម្មវសេន អដ្ឋារស. សចេ បន តំ ធម្មកម្មំ ហោតិ, ‘‘ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី សមគ្គំ ភិក្ខុនិសង្ឃំ សមគ្គសញ្ញី ឱវទតី’’តិ (បាចិ. ១៥១) ឥទំ អវសានបទំ ឋបេត្វា តេនេវ នយេន សត្តរស ទុក្កដានិ, ‘‘សមគ្គម្ហាយ្យា’’តិ ច វុត្តេ អញ្ញំ ធម្មំ, ‘‘វគ្គម្ហាយ្យា’’តិ ច វុត្តេ អដ្ឋ គរុធម្មេ ភណន្តស្ស, ឱវាទញ្ច អនិយ្យាតេត្វា អញ្ញំ ធម្មំ ភណន្តស្ស ទុក្កដមេវ. យោ បន ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញី សមគ្គំ ភិក្ខុនិសង្ឃំ សមគ្គសញ្ញី ឱវទតិ, គរុធម្មបាឡិំ ឧទ្ទេសំ ទេតិ, បរិបុច្ឆំ ទេតិ, ‘‘ឱសារេហិ អយ្យា’’តិ វុច្ចមានោ ឱសារេតិ, បញ្ហំ បុដ្ឋោ កថេតិ, ភិក្ខុនីនំ សុណមានានំ អញ្ញស្សត្ថាយ ភណតិ, សិក្ខមានាយ វា សាមណេរិយា វា ភណតិ, តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អសម្មតតា, ភិក្ខុនិយា បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, ឱវាទវសេន អដ្ឋគរុធម្មភណនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បទសោធម្មសទិសានេវាតិ.

ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ ឱវទេយ្យាតិ អដ្ឋគរុធម្មេហិ វា អញ្ញេន វា ធម្មេន ឱវទន្តស្ស សម្មតស្សាបិ បាចិត្តិយមេវ.

សាវត្ថិយំ អាយស្មន្តំ ចូឡបន្ថកំ អារព្ភ អត្ថង្គតេ សូរិយេ ឱវទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, សូរិយេ អត្ថង្គតេ អត្ថង្គតសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, ឯកតោឧបសម្បន្នំ ឱវទន្តស្ស ច ទុក្កដំ. បុរិមសិក្ខាបទេ វិយ ឧទ្ទេសាទិនយេន អនាបត្តិ. អត្ថង្គតសូរិយតា, បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, ឱវទនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បទសោធម្មសទិសានេវាតិ.

អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ ភិក្ខុនុបស្សយន្តិ ភិក្ខុនិយា ឯករត្តំ វសនដ្ឋានម្បិ. ឱវទេយ្យាតិ ឥធ គរុធម្មេហិ ឱវទន្តស្សេវ បាចិត្តិយំ. សចេ បន អសម្មតោ ហោតិ, ទ្វេ បាចិត្តិយានិ. សចេ បន សូរិយេបិ អត្ថង្គតេ ឱវទតិ, តីណិ ហោន្តិ. សម្មតស្ស បន រត្តិំ ឱវទន្តស្សបិ ទ្វេ ឯវ ហោន្តិ. សម្មតត្តា ហិ ភិក្ខុស្ស គរុធម្មោវាទមូលកំ បាចិត្តិយំ នត្ថិ. គិលានាតិ ន សក្កោតិ ឱវាទាយ វា សំវាសាយ វា គន្តុំ.

សក្កេសុ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ភិក្ខុនុបស្សយំ ឧបសង្កមិត្វា ឱវទនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នាយ ឧបសម្បន្នសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, ឯកតោឧបសម្បន្នំ យេន កេនចិ, ឥតរំ អញ្ញេន ធម្មេន ឱវទន្តស្ស ច ទុក្កដំ. សមយេ, អនុបសម្បន្នាយ, បុរិមសិក្ខាបទេ វិយ ឧទ្ទេសាទិនយេន ច អនាបត្តិ. ឧបស្សយូបគមនំ, បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, សមយាភាវោ, គរុធម្មេហិ ឱវទនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយំ ហោតីតិ.

ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ អាមិសហេតូតិ ចីវរាទីនំ អញ្ញតរហេតុ. ភិក្ខូតិ សម្មតា ភិក្ខូ ឥធាធិប្បេតា. បាចិត្តិយន្តិ ឯវរូបេ ភិក្ខូ អវណ្ណកាមតាយ ឯវំ ភណន្តស្ស បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ‘‘អាមិសហេតុ ឱវទន្តី’’តិ ភណនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ធម្មកម្មេ តិកបាចិត្តិយំ, អធម្មកម្មេ តិកទុក្កដំ, អសម្មតំ ឧបសម្បន្នញ្ច, អនុបសម្បន្នញ្ច សម្មតំ វា អសម្មតំ វា ឯវំ ភណន្តស្ស ទុក្កដមេវ. តត្ថ យោ ភិក្ខុ កាលេ សម្មុតិំ លភិត្វា សាមណេរភូមិយំ សណ្ឋិតោ, អយំ សម្មតោ នាម អនុបសម្បន្នោ. បកតិយា ចីវរាទិហេតុ ឱវទន្តំ បន ឯវំ ភណន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឧបសម្បន្នតា, ធម្មេន លទ្ធសម្មុតិតា, អនាមិសន្តរតា, អវណ្ណកាមតាយ ឯវំ ភណនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនមេវាតិ.

អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អារព្ភ ចីវរទានវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសកថាមគ្គោ បនេត្ថ ចីវរប្បដិគ្គហណសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. តត្រ ហិ ភិក្ខុ បដិគ្គាហកោ, ឥធ ភិក្ខុនី, អយំ វិសេសោ, សេសំ តាទិសមេវាតិ.

ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ ចីវរន្តិ និវាសនបារុបនុបគំ. សិព្ពេយ្យ វា សិព្ពាបេយ្យា វាតិ ឯត្ថ សយំ សិព្ពន្តស្ស សូចិំ បវេសេត្វា បវេសេត្វា នីហរណេ បាចិត្តិយំ, សតក្ខត្តុម្បិ វិជ្ឈិត្វា សកិំ នីហរន្តស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ. ‘សិព្ពា’តិ វុត្តោ បន សចេបិ សព្ពំ សូចិកម្មំ និដ្ឋាបេតិ, អាណាបកស្ស ឯកមេវ បាចិត្តិយំ. អថ ‘‘យំ ឯត្ថ ចីវរេ កត្តព្ពំ, សព្ពំ តំ តវ ភារោ’’តិ វុត្តោ និដ្ឋាបេតិ, តស្ស អារាបថេ អារាបថេ បាចិត្តិយំ. អាណាបកស្ស ឯកវាចាយ សម្ពហុលានិបិ, បុនប្បុនំ អាណត្តិយំ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ.

សាវត្ថិយំ ឧទាយិត្ថេរំ អារព្ភ ចីវរសិព្ពនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ញាតិកាយ អញ្ញាតិកសញ្ញិនោ វា វេមតិកស្ស វា, ឯកតោឧបសម្បន្នាយ សិព្ពន្តស្ស ច ទុក្កដំ. អញ្ញំ ថវិកាទិបរិក្ខារំ សិព្ពន្តស្ស, ញាតិកាយ, សិក្ខមានសាមណេរីនញ្ច ចីវរម្បិ សិព្ពន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា សន្តកតា, និវាសនបារុបនុបគតា, វុត្តលក្ខណំ សិព្ពនំ វា សិព្ពាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តសទិសានេវាតិ.

ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ សំវិធាយាតិ សំវិទហិត្វា, គមនកាលេ សង្កេតំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឯកទ្ធានមគ្គន្តិ ឯកំ អទ្ធានសង្ខាតំ មគ្គំ, ឯកតោ វា អទ្ធានមគ្គំ. សត្ថគមនីយោតិ សត្ថេន សទ្ធិំ គន្តព្ពោ, សេសំ ឧត្តានបទត្ថមេវ. អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – អកប្បិយភូមិយំ សំវិទហន្តស្ស សំវិទហនបច្ចយា តាវ ទុក្កដំ. តត្ថ ឋបេត្វា ភិក្ខុនុបស្សយំ អន្តរារាមំ អាសនសាលំ តិត្ថិយសេយ្យញ្ច សេសា អកប្បិយភូមិ, តត្ថ ឋត្វា សំវិទហន្តស្សាតិ អត្ថោ. សំវិទហិត្វា បន ‘‘អជ្ជ វា ស្វេ វា’’តិ និយមិតំ កាលំ វិសង្កេតំ អកត្វា, ទ្វារវិសង្កេតំ បន មគ្គវិសង្កេតំ វា កត្វាបិ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ គច្ឆន្តស្ស យាវ អាសន្នស្សាបិ អញ្ញស្ស គាមស្ស ‘‘អយំ ឥមស្ស ឧបចារោ’’តិ មនុស្សេហិ ឋបិតំ ឧបចារំ ន ឱក្កមតិ, តាវ អនាបត្តិ. តំ ឱក្កមន្តស្ស បន បឋមបាទេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទេ បាចិត្តិយំ, ឥតិ គាមូបចារោក្កមនគណនាយ បាចិត្តិយានិ. អទ្ធយោជនាតិក្កមេ បន គាមេ អសតិ អទ្ធយោជនគណនាយ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឯកទ្ធានមគ្គប្បដិបជ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អសំវិទហិតេ សំវិទហិតសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, យោ ច ភិក្ខុនិយា អសំវិទហន្តិយា កេវលំ អត្តនាវ សំវិទហតិ, តស្ស ទុក្កដំ. សមយេ សំវិទហិត្វាបិ គច្ឆន្តស្ស, អត្តនា អសំវិទហន្តស្ស, វិសង្កេតេន វា, អាបទាសុ គច្ឆន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ទ្វិន្នម្បិ សំវិទហិត្វា មគ្គប្បដិបត្តិ, អវិសង្កេតតា, សមយាភាវោ, អនាបទា, គាមន្តរោក្កមនំ វា អទ្ធយោជនាតិក្កមោ វាតិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. ឯកតោឧបសម្បន្នាទីហិ បន សទ្ធិំ មាតុគាមសិក្ខាបទេន អាបត្តិ, អទ្ធានសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ សំវិធាយាតិ កីឡាបុរេក្ខារោ សំវិទហិត្វា, អភិរុហនកាលេ សង្កេតំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឧទ្ធំគាមិនិន្តិ កីឡាវសេន ឧទ្ធំ នទិយា បដិសោតំ គច្ឆន្តិំ. អធោគាមិនិន្តិ តថេវ អធោ អនុសោតំ គច្ឆន្តិំ. យំ បន តិត្ថប្បដិបាទនត្ថំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា ហរន្តិ, ឯត្ថ អនាបត្តិ. អញ្ញត្រ តិរិយំ តរណាយាតិ ឧបយោគត្ថេ និស្សក្កវចនំ, យា តិរិយំ តរណា, តំ ឋបេត្វាតិ អត្ថោ. បាចិត្តិយន្តិ សគាមកតីរបស្សេន គមនកាលេ គាមន្តរគណនាយ, អគាមកតីរបស្សេន វា យោជនវិត្ថតាយ នទិយា មជ្ឈេន វា គមនកាលេ អទ្ធយោជនគណនាយ បាចិត្តិយំ, សមុទ្ទេ បន យថាសុខំ គន្តុំ វដ្ដតិ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ នាវាភិរុហនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ តិរិយំ តរណាយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សេសំ អនន្តរសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ ភិក្ខុនិបរិបាចិតន្តិ ភិក្ខុនិយា បរិបាចិតំ, នេវ តស្ស នាត្តនោ ញាតកប្បវារិតានំ គិហីនំ សន្តិកេ ភិក្ខុស្ស គុណំ បកាសេត្វា ‘‘ទេថ អយ្យស្ស, ករោថ អយ្យស្សា’’តិ ឯវំ និប្ផាទិតំ លទ្ធព្ពំ កតន្តិ អត្ថោ. បុព្ពេ គិហិសមារម្ភាតិ ឯត្ថ សមារម្ភោតិ សមារទ្ធំ, បដិយាទិតស្សេតំ នាមំ. គិហីនំ សមារម្ភោ គិហិសមារម្ភោ, ភិក្ខុនិយា បរិបាចនតោ បុព្ពេ បឋមតរំយេវ យំ ភិក្ខូនំ អត្ថាយ គិហីនំ បដិយាទិតភត្តំ, ញាតកប្បវារិតានំ វា សន្តកំ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ជានំ ភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. តញ្ច ខោ អជ្ឈោហរណគណនាយ, បដិគ្គហណេ បនស្ស ទុក្កដំ.

រាជគហេ ទេវទត្តំ អារព្ភ ភិក្ខុនិបរិបាចិតបិណ្ឌបាតភុញ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ បុព្ពេ គិហិសមារម្ភា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ឯកតោឧបសម្បន្នាយ បរិបាចិតំ ភុញ្ជន្តស្ស, អបរិបាចិតេ បរិបាចិតសញ្ញិនោ, ឧភយត្ថ វេមតិកស្ស ច ទុក្កដំ. ឧភយត្ថ អបរិបាចិតសញ្ញិនោ, គិហិសមារម្ភេ, សិក្ខមានសាមណេរាទីហិ បរិបាចិតេ, បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា អវសេសេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ភិក្ខុនិយា បរិបាចិតតា, បរិបាចិតភាវជាននំ, គិហិសមារម្ភាភាវោ, ឱទនាទីនំ អញ្ញតរតា, តស្ស អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសអសានិ, ឥទំ បន បណ្ណត្តិវជ្ជំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ សព្ពោបិ កថាមគ្គោ ទុតិយអនិយតេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. ឥទញ្ហិ សិក្ខាបទំ ទុតិយអនិយតេន ច ឧបរិ ឧបនន្ទស្ស ចតុត្ថសិក្ខាបទេន ច ឯកបរិច្ឆេទំ, អដ្ឋុប្បត្តិវសេន បន វិសុំ បញ្ញត្តន្តិ.

រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឱវាទវគ្គោ តតិយោ.