៩. អញ្ញភាគិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ អញ្ញភាគិយស្សាតិអាទីសុ អញ្ញភាគស្ស ឥទំ, អញ្ញភាគោ វា អស្ស អត្ថីតិ អញ្ញភាគិយំ. អធិករណន្តិ អាធារោ វេទិតព្ពោ, វត្ថុ អធិដ្ឋានន្តិ វុត្តំ ហោតិ. យោ ហិ សោ អដ្ឋុប្បត្តិយំ ‘‘ទព្ពោ មល្លបុត្តោ នាមា’’តិ ឆគលកោ វុត្តោ. សោ យ្វាយំ អាយស្មតោ ទព្ពស្ស មល្លបុត្តស្ស ភាគោ កោដ្ឋាសោ បក្ខោ មនុស្សជាតិ ចេវ ភិក្ខុភាវោ ច, តតោ អញ្ញស្ស ភាគស្ស កោដ្ឋាសស្ស បក្ខស្ស ហោតិ តិរច្ឆានជាតិយា ចេវ ឆគលកភាវស្ស ច, សោ វា អញ្ញភាគោ អស្ស អត្ថិ, តស្មា អញ្ញភាគិយសង្ខ្យំ លភតិ. យស្មា ច តេសំ ‘‘ឥមំ មយំ ទព្ពំ មល្លបុត្តំ នាម ករោមា’’តិ វទន្តានំ តស្ស នាមករណសញ្ញាយ អាធារោ វត្ថុ អធិដ្ឋានំ, តស្មា ‘‘អធិករណ’’ន្តិ វេទិតព្ពោ. តញ្ហិ សន្ធាយ ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ទព្ពំ មល្លបុត្តំ អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្សា’’តិអាទិ (បារា. ៣៩១) វុត្តំ. ន វិវាទាធិករណាទីសុ អញ្ញតរំ, កស្មា? អសម្ភវតោ. ន ហិ មេត្តិយភូមជកា ចតុន្នំ អធិករណានំ កស្សចិ អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស កិញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧប្បាទិយិំសុ, ន ច ចតុន្នំ អធិករណានំ លេសោ នាម អត្ថិ. ជាតិលេសាទយោ ហិ បុគ្គលានំយេវ លេសា វុត្តា, ន វិវាទាធិករណាទីនំ. តញ្ច ‘‘ទព្ពោ មល្លបុត្តោ’’តិ នាមំ តស្ស អញ្ញភាគិយាធិករណភាវេ ឋិតស្ស ឆគលកស្ស កោចិ ទេសោ ហោតិ ថេរំ បារាជិកេន ធម្មេន អនុទ្ធំសេតុំ លេសមត្តោ, ឯត្ថ ច ទិស្សតិ អបទិស្សតិ ‘‘អស្ស អយ’’ន្តិ វោហរីយតីតិ ទេសោ, ជាតិអាទីសុ អញ្ញតរកោដ្ឋាសស្សេតំ អធិវចនំ. អញ្ញម្បិ វត្ថុំ លិស្សតិ សិលិស្សតិ វោហារមត្តេនេវ ឦសកំ អល្លីយតីតិ លេសោ, ជាតិអាទីនំយេវ អញ្ញតរកោដ្ឋាសស្សេតំ អធិវចនំ. បទភាជនេ (បារា. ៣៩៣) បន យស្ស អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស កិញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទាយ បារាជិកេន ធម្មេន អនុទ្ធំសេយ្យ, តំ យស្មា អដ្ឋុប្បត្តិវសេនេវ អាវិភូតំ, តស្មា តំ អវិភជិត្វា យានិ ‘‘អធិករណ’’ន្តិ វចនសាមញ្ញតោ អត្ថុទ្ធារវសេន បវត្តានិ ចត្តារិ អធិករណានិ, តេសំ អញ្ញភាគិយតា ច តព្ភាគិយតា ច យស្មា អបាកដា, ជានិតព្ពា ច វិនយធរេហិ, តស្មា តញ្ច អវសានេ អាបត្តញ្ញភាគិយេន ចោទនញ្ច អាវិកាតុំ ‘‘អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្សាតិ អាបត្តញ្ញភាគិយំ វា ហោតិ អធិករណញ្ញភាគិយំ វា’’តិអាទិ វុត្តំ, សេសា វិនិច្ឆយកថា អដ្ឋមេ វុត្តសទិសាយេវ. អយំ បន វិសេសោ – ឥទំ អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស កិញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទាយ បារាជិកេន ធម្មេន អនុទ្ធំសនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ឥធ ច អាបត្តញ្ញភាគិយចោទនាយ តថាសញ្ញិនោបិ អនាបត្តិ. អង្គេសុ ច អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស កិញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទិយនតា អធិកាតិ.

អញ្ញភាគិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.