៨. ទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ ទុដ្ឋោ ទោសោតិ ទូសិតោ ចេវ ទូសកោ ច. ឧប្បន្នេ ហិ ទោសេ បុគ្គលោ តេន ទោសេន ទូសិតោ ហោតិ, បកតិភាវំ ជហាបិតោ, តស្មា ‘‘ទុដ្ឋោ’’តិ វុច្ចតិ. បរញ្ច ទូសេតិ វិនាសេតិ, តស្មា ‘‘ទោសោ’’តិ វុច្ចតិ. ឥតិ ‘‘ទុដ្ឋោ ទោសោ’’តិ ឯកស្សេវេតំ បុគ្គលស្ស អាការនានត្តេន និទស្សនំ. អប្បតីតោតិ នប្បតីតោ, បីតិសុខាទីហិ វិវជ្ជិតោ, ន អភិសដោតិ អត្ថោ. អមូលកេនាតិ យំ ចោទកេន ចុទិតកម្ហិ បុគ្គលេ អទិដ្ឋំ អស្សុតំ អបរិសង្កិតំ, ឥទំ ឯតេសំ ទស្សនសវនបរិសង្កាសង្ខាតានំ មូលានំ អភាវតោ អមូលកំ នាម. តំ បន សោ អាបន្នោ វា ហោតុ, អនាបន្នោ វា, ឯតំ ឥធ អប្បមាណំ. ឯត្ថ ច អទិដ្ឋំ នាម អត្តនោ បសាទចក្ខុនា វា ទិព្ពចក្ខុនា វា អទិដ្ឋំ, អស្សុតំ នាម តថេវ កេនចិ វុច្ចមានំ ន សុតំ, អបរិសង្កិតំ នាម អត្តនោ វា បរស្ស វា ទិដ្ឋសុតមុតវសេន ចេតសា អបរិសង្កិតំ, ឥតិ ឯវរូបេន អមូលកេន. បារាជិកេនាតិ ភិក្ខុនោ អនុរូបេសុ ឯកូនវីសតិយា អញ្ញតរេន, បទភាជនេ (បារា. ៣៨៦) បន បារាជិកុទ្ទេសេ អាគតានេវ គហេត្វា ‘‘ចតុន្នំ អញ្ញតរេនា’’តិ វុត្តំ. អនុទ្ធំសេយ្យាតិ ធំសេយ្យ វិទ្ធំសេយ្យ បធំសេយ្យ អភិភវេយ្យ. តំ បន អនុទ្ធំសនំ យស្មា អត្តនា ចោទេន្តោបិ បរេន ចោទាបេន្តោបិ ករោតិ, តស្មាស្ស បទភាជនេ ‘‘ចោទេតិ វា ចោទាបេតិ វា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ វត្ថុសន្ទស្សនា អាបត្តិសន្ទស្សនា សំវាសប្បដិក្ខេបោ សាមីចិប្បដិក្ខេបោតិ សង្ខេបតោ ចតស្សោ ចោទនា. តាសុ វត្ថុសន្ទស្សនា នាម ‘‘ត្វំ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវី’’តិអាទិនា នយេន បវត្តា. អាបត្តិសន្ទស្សនា នាម ‘‘ត្វំ មេថុនធម្មាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិអាទិនា នយេន បវត្តា. សំវាសប្បដិក្ខេបោ នាម ‘‘នត្ថិ តយា សទ្ធិំ ឧបោសថោ វា បវារណា វា សង្ឃកម្មំ វា’’តិ ឯវំ បវត្តោ. ឯត្តាវតា បន សីសំ ន ឯតិ, ‘‘អស្សមណោសី’’តិអាទីហិ វចនេហិ សទ្ធិំ ឃដិតេយេវ សីសំ ឯតិ. សាមីចិប្បដិក្ខេបោ នាម អភិវាទនបច្ចុដ្ឋានអញ្ជលិកម្មសាមីចិកម្មពីជនិកម្មាទីនំ អករណំ, តំ បដិបាតិយា វន្ទនាទីនិ ករោតោ ឯកស្ស អកត្វា សេសានំ ករណកាលេ វេទិតព្ពំ. ឯត្តាវតា ច ចោទនា នាម ហោតិ, អាបត្តិ បន សីសំ ន ឯតិ. ‘‘កស្មា មម វន្ទនាទីនិ ន ករោសី’’តិ បុច្ឆិតេ បន ‘‘អស្សមណោសី’’តិអាទិវចនេហិ សទ្ធិំ ឃដិតេយេវ សីសំ ឯតិ, តស្មា យោ ភិក្ខុ ភិក្ខុំ សមីបេ ឋត្វា ‘‘ត្វំ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវី’’តិ វា ‘‘អស្សមណោសី’’តិ វា អាទីហិ វចនេហិ ហត្ថមុទ្ទាយ ឯវ វា ឯតមត្ថំ ទីបេន្តោ សយំ វា ចោទេតិ, គហដ្ឋបព្ពជិតេសុ វា អញ្ញតរេន ចោទាបេតិ, អយំ អនុទ្ធំសេតិ នាម. អប្បេវ នាម នំ ឥមម្ហា ព្រហ្មចរិយា ចាវេយ្យន្តិ អបិ ឯវ នាម នំ បុគ្គលំ ឥមម្ហា សេដ្ឋចរិយា អបនេយ្យំ. ‘‘សាធុ វតស្ស សចាហំ ឥមំ បុគ្គលំ ឥមម្ហា ព្រហ្មចរិយា ចាវេយ្យ’’ន្តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន អនុទ្ធំសេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯតេន ឯកំ ចាវនាធិប្បាយំ គហេត្វា អវសេសា អក្កោសាធិប្បាយោ កម្មាធិប្បាយោ វុដ្ឋានាធិប្បាយោ ឧបោសថដ្ឋបនាធិប្បាយោ បវារណដ្ឋបនាធិប្បាយោ អនុវិជ្ជនាធិប្បាយោ ធម្មកថាធិប្បាយោតិ សត្ត អធិប្បាយា បដិក្ខិត្តា ហោន្តិ. តតោ អបរេន សមយេនាតិ យស្មិំ សមយេ អនុទ្ធំសិតោ ហោតិ, តតោ អញ្ញស្មិំ សមយេ. សមនុគ្គាហីយមានោ វាតិ អនុវិជ្ជកេន កិំ តេ ទិដ្ឋន្តិអាទិនា នយេន អនុវិជ្ជិយមានោ ឧបបរិក្ខិយមានោ. អសមនុគ្គាហីយមានោ វាតិ ទិដ្ឋាទីសុ កេនចិ វត្ថុនាវា អនុវិជ្ជកាទីសុ យេន កេនចិ បុគ្គលេន វា អវុច្ចមានោ. ឥមេសំ បន បទានំ បរតោ ‘‘ភិក្ខុ ច ទោសំ បតិដ្ឋាតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. ឥទញ្ហិ វុត្តំ ហោតិ – ឯវំ សមនុគ្គាហីយមានោ វា អសមនុគ្គាហីយមានោ វា ភិក្ខុ ច ទោសំ បតិដ្ឋាតិ បដិច្ច តិដ្ឋតិ បដិជានាតិ, សង្ឃាទិសេសោតិ. ឥទញ្ច អមូលកភាវស្ស បាកដកាលទស្សនត្ថំ វុត្តំ. អាបត្តិំ បន អនុទ្ធំសិតក្ខណេយេវ អាបជ្ជតិ. អមូលកញ្ចេវ តំ អធិករណំ ហោតីតិ ឯត្ថ បន ទិដ្ឋមូលាទីនំ អភាវេន អមូលកំ, សមថេហិ អធិករណីយភាវេន អធិករណំ. យញ្ហិ អធិកិច្ច អារព្ភ បដិច្ច សន្ធាយ សមថា បវត្តន្តិ, តំ អធិករណំ. ឥធ បន បារាជិកសង្ខាតំ អាបត្តាធិករណមេវ អធិប្បេតំ. យទិ ហិ តំ អធិករណំ ទិដ្ឋាទីហិ មូលេហិ អមូលកញ្ចេវ ហោតិ, អយំ ចោទេតុំ អាគតោ ភិក្ខុ ច ទោសំ បតិដ្ឋាតិ បដិច្ច តិដ្ឋតិ, ‘‘តុច្ឆកំ មយា ភណិត’’ន្តិអាទីនិ (បារា. ៣៨៦) វទន្តោ បដិជានាតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ អនុទ្ធំសិតក្ខណេយេវ សង្ឃាទិសេសោតិ, អយំ សិក្ខាបទស្ស បទានុក្កមេន អត្ថោ.

រាជគហេ មេត្តិយភូមជកេ ភិក្ខូ អារព្ភ អមូលកេន បារាជិកេន អនុទ្ធំសនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, កតូបសម្បទំ សុទ្ធំ វា អសុទ្ធំ វា បុគ្គលំ យេន បារាជិកេន ចោទេតិ, តំ ‘‘អយំ អនជ្ឈាបន្នោ’’តិ ញត្វា ចាវនាធិប្បាយេន ‘‘ករោតុ មេ អាយស្មា ឱកាសំ, អហំ តំ វត្តុកាមោ’’តិ ឯវំ ឱកាសំ អការេត្វា ចោទេន្តស្ស សចេ សោ តង្ខណេយេវ ជានាតិ ‘‘មំ ចោទេតី’’តិ, វាចាយ វាចាយ សង្ឃាទិសេសោ ចេវ ទុក្កដញ្ច. ឱកាសំ ការេត្វា ចោទេន្តស្ស សង្ឃាទិសេសោយេវ. ហត្ថមុទ្ទាយ សម្មុខា ចោទេន្តស្សាបិ ឯសេវ នយោ. បរម្មុខា ចោទេន្តស្ស បន សីសំ ន ឯតិ. អត្តនា សមីបេ ឋត្វា អញ្ញំ ភិក្ខុំ អាណាបេតិ, សោ តស្ស វចនេន តំ ចោទេតិ, ចោទាបកស្សេវ វុត្តនយេន អាបត្តិយោ. អថ សោបិ ‘‘មយា ទិដ្ឋំ សុតំ អត្ថី’’តិ ចោទេតិ, ទ្វិន្នម្បិ ជានានំ តថេវ អាបត្តិយោ. អក្កោសាធិប្បាយេន បន ឱកាសំ អការេត្វា វទន្តស្ស វុត្តនយេនេវ បាចិត្តិយញ្ចេវ ទុក្កដញ្ច. ឱកាសំ ការេត្វា វទន្តស្ស បាចិត្តិយមេវ. កម្មាធិប្បាយេន អសម្មុខា សត្តវិធម្បិ កម្មំ ករោន្តស្ស ទុក្កដមេវ. វុដ្ឋានាធិប្បាយេន ‘‘ត្វំ ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ, តំ បដិករោហី’’តិ វទន្តស្ស, ឧបោសថំ វា បវារណំ វា ឋបេន្តស្ស ច ឱកាសកម្មំ នត្ថិ, ឋបនក្ខេត្តំ បន ជានិតព្ពំ, អនុវិជ្ជកស្សាបិ ឱសដេ វត្ថុស្មិំ ‘‘អត្ថេតំ តវា’’តិ អនុវិជ្ជនាធិប្បាយេន វទន្តស្ស ឱកាសកម្មំ នត្ថិ, ធម្មកថិកស្សាបិ ‘‘យោ ឥទញ្ច ឥទញ្ច ករោតិ, អយំ អស្សមណោ’’តិអាទិនា នយេន អនោទិសកំ ធម្មំ កថេន្តស្ស ឱកាសកម្មំ នត្ថិ. សចេ បន ឱទិស្ស និយមេត្វា ‘‘អសុកោ ច អសុកោ ច អស្សមណោ អនុបាសកោ’’តិ កថេតិ, អាសនតោ ឱរុយ្ហ អាបត្តិំ ទេសេត្វា គន្តព្ពំ. ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ, សីលវិបត្តិ, យំ ចោទេតិ វា ចោទាបេតិ វា, តស្ស ‘‘ឧបសម្បន្នោ’’តិ សង្ខ្យុបគមនំ, តស្មិំ សុទ្ធសញ្ញិតា, យេន បារាជិកេន ចោទេតិ, តស្ស ទិដ្ឋាទិវសេន អមូលកតា, ចាវនាធិប្បាយេន សម្មុខាចោទនា, តស្ស តង្ខណវិជាននន្តិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ. វេទនា បនេត្ថ ទុក្ខាយេវាតិ.

ទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.