៤. ចតុត្ថបារាជិកវណ្ណនា

ចតុត្ថេ អនភិជានន្តិ សកសន្តានេ អនុប្បន្នត្តា អត្តនិ អត្ថិភាវំ អជានន្តោ. ឧត្តរិមនុស្សធម្មន្តិ ឧត្តរិមនុស្សានំ ឈាយីនញ្ចេវ អរិយានញ្ច ធម្មំ. អត្តុបនាយិកន្តិ អត្តនិ តំ ឧបនេតិ ‘‘មយិ អត្ថី’’តិ សមុទាចរន្តោ, អត្តានំ វា តត្ថ ឧបនេតិ ‘‘អហំ ឯត្ថ សន្ទិស្សាមី’’តិ សមុទាចរន្តោតិ អត្តុបនាយិកោ, តំ អត្តុបនាយិកំ. ឯវំ កត្វា សមុទាចរេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. អលមរិយញាណទស្សនន្តិឯត្ថ មហគ្គតលោកុត្តរបញ្ញា ជាននដ្ឋេន ញាណំ, ចក្ខុនា ច ទិដ្ឋមិវ ធម្មំ បច្ចក្ខករណតោ ទស្សនត្ថេន ទស្សនន្តិ ញាណទស្សនំ, អរិយំ វិសុទ្ធំ ឧត្តមំ ញាណទស្សនន្តិ អរិយញាណទស្សនំ, អលំ បរិយត្តំ កិលេសវិទ្ធំសនសមត្ថំ អរិយញាណទស្សនមេត្ថ ឈានាទិភេទេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេ, អលំ វា អរិយញាណទស្សនមស្សាតិ អលមរិយញាណទស្សនោ, តំ អលមរិយញាណទស្សនំ. សមុទាចរេយ្យាតិ វុត្តប្បការមេតំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អត្តុបនាយិកំ កត្វា កាយេន វា វាចាយ វា តទុភយេន វា វិញ្ញុស្ស មនុស្សជាតិកស្ស អារោចេយ្យ. ឥតិ ជានាមិ ឥតិ បស្សាមីតិ សមុទាចរណាការទស្សនមេតំ, អត្តុបនាយិកញ្ហិ កត្វា វិនា អញ្ញាបទេសេន សមុទាចរន្តោ ឯវំ សមុទាចរតិ, តស្មា យ្វាយំ បទភាជនេ (បារា. ២០៩) ‘‘បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជិំ, សមាបជ្ជាមិ, សមាបន្នោ’’តិអាទិភេទោ វុត្តោ, សោ សព្ពោ ឥធេវ សង្គហំ គច្ឆតីតិ វេទិតព្ពោ. ‘‘ឥតិ ជានាមិ ឥតិ បស្សាមី’’តិ ហិ វទន្តោ ន យិទំ វចនមត្តមេវ វទតិ, អថ ខោ ‘‘ឥមិនា ច ឥមិនា ច ការណេន អយំ ធម្មោ មយិ អត្ថី’’តិ ទីបេតិ, ‘‘សមាបជ្ជិ’’ន្តិអាទីនិ ច វទន្តេន ហិ សមាបជ្ជនាទីហិ ការណេហិ អត្ថិតា ទីបិតា ហោតិ, តេន វុត្តំ ‘‘យ្វាយំ បទភាជនេ បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជិំ, សមាបជ្ជាមិ, សមាបន្នោតិអាទិភេទោ វុត្តោ, សោ សព្ពោ ឥធេវ សង្គហំ គច្ឆតី’’តិ. តតោ អបរេន សមយេនាតិ តតោ អារោចិតកាលតោ អញ្ញតរស្មិំ កាលេ. ឥតិ អាបត្តិបដិជាននកាលទស្សនមេតំ, អយំ បន អារោចិតក្ខណេវ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ. អាបត្តិំ បន អាបន្នោ យស្មា បរេន ចោទិតោ វា អចោទិតោ វា បដិជានាតិ, តស្មា ‘‘សមនុគ្គាហីយមានោ វា អសមនុគ្គាហីយមានោ វា’’តិ វុត្តំ. អាបន្នោតិ អារោចិតក្ខណេយេវ បារាជិកំ អាបន្នោ. វិសុទ្ធាបេក្ខោតិ អត្តនោ គិហិភាវាទិកំ វិសុទ្ធិំ អបេក្ខមានោ ឥច្ឆមានោ. អយញ្ហិ យស្មា បារាជិកំ អាបន្នោ, តស្មា ភិក្ខុភាវេ ឋត្វា អភព្ពោ ឈានាទីនិ អធិគន្តុំ, ឥច្ចស្ស ភិក្ខុភាវោ វិសុទ្ធិ នាម ន ហោតិ. យស្មា បន គិហិ វា ឧបាសការាមិកសាមណេរានំ វា អញ្ញតរោ ហុត្វា ទានាទីហិ សគ្គមគ្គំ វា ឈានាទីហិ មោក្ខមគ្គំ វា អារាធេតុំ ភព្ពោ ហោតិ, តស្មាស្ស គិហិអាទិភាវោ វិសុទ្ធិ នាម ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘គិហិភាវាទិកំ វិសុទ្ធិំ អបេក្ខមានោ’’តិ. ឯវំ វទេយ្យាតិ ឯវំ ភណេយ្យ, កថំ? ‘‘អជានមេវំ, អាវុសោ’’តិអាទិំ. តត្ថ អជានន្តិ អជានន្តោ. អបស្សន្តិ អបស្សន្តោ. តុច្ឆំ មុសា វិលបិន្តិ អហំ វចនត្ថវិរហតោ តុច្ឆំ, វញ្ចនាធិប្បាយតោ មុសា វិលបិំ អភណិន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អញ្ញត្រ អធិមានាតិ យ្វាយំ តិលក្ខណំ អារោបេត្វា សង្ខារេ សម្មសន្តស្ស អារទ្ធវិបស្សកស្ស អបត្តេ បត្តសញ្ញិតាសង្ខាតោ អធិមានោ ឧប្បជ្ជតិ, តំ អធិមានំ ឋបេត្វា កេវលំ បាបិច្ឆតាយ យោ សមុទាចរេយ្យ, អយម្បិ បារាជិកោ ហោតីតិ អត្ថោ.

វេសាលិយំ វគ្គុមុទាតីរិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ តេសំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ អធិមានា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, ‘‘បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជិ’’ន្តិអាទិនា នយេន វុត្តប្បការំ អសន្តំ ឈានាទិធម្មំ អារោចេន្តស្ស សចេ យស្ស កស្សចិ អារោចេតិ, សោ មនុស្សជាតិកោ ហោតិ, អនន្តរមេវ ‘‘អយំ ឈានលាភី’’តិ វា ‘‘អរិយោ’’តិ វា យេន កេនចិ អាការេន តមត្ថំ ជានាតិ, បារាជិកំ. សចេ ន ជានាតិ, ថុល្លច្ចយំ. សចេ បន ‘‘យោ តេ វិហារេ វសិ, សោ ភិក្ខុ បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជី’’តិអាទិនា (បារា. ២២០) នយេន អញ្ញាបទេសេន អារោចេន្តស្ស ជានាតិ, ថុល្លច្ចយំ. សចេ ន ជានាតិ, ទុក្កដំ. អធិមានេន អារោចេន្តស្ស, អនុល្លបនាធិប្បាយស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សីលវិបត្តិ, ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស អត្តនិ អសន្តតា, បាបិច្ឆតាយ តស្ស អារោចនំ, អនញ្ញាបទេសោ, យស្ស អារោចេតិ, តស្ស មនុស្សជាតិកតា, តង្ខណវិជាននន្តិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានេ វុត្តសទិសានេវាតិ.

ចតុត្ថបារាជិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ អាយស្មន្តោ ចត្តារោ បារាជិកា ធម្មាតិឥទំ ឥធ ឧទ្ទិដ្ឋបារាជិកបរិទីបនមេវ. សមោធានេត្វា បន សព្ពានេវ ចតុវីសតិ បារាជិកានិ វេទិតព្ពានិ. កតមានិ ចតុវីសតិ? បាឡិយំ អាគតានិ តាវ ភិក្ខូនំ ចត្តារិ ភិក្ខុនីនំ អសាធារណានិ ចត្តារីតិ អដ្ឋ, តានិ ឯកាទសន្នំ បណ្ឌកាទីនំ អភព្ពភាវសង្ខាតេហិ ឯកាទសហិ បារាជិកេហិ សទ្ធិំ ឯកូនវីសតិ, គិហិភាវំ បត្ថយមានាយ ភិក្ខុនិយា វិព្ភន្តភាវបារាជិកេន សទ្ធិំ វីសតិ, អបរានិបិ លម្ពី, មុទុបិដ្ឋិកោ, បរស្ស អង្គជាតំ មុខេន គណ្ហាតិ, បរស្ស អង្គជាតេ អភិនិសីទតីតិ ឥមេសំ ចតុន្នំ វសេន ‘‘ចត្តារិ អនុលោមបារាជិកានី’’តិ វទន្តិ, ឥតិ ឥមានិ ច ចត្តារិ, បុរិមានិ ច វីសតីតិ សមោធានេត្វា សព្ពានេវ ចតុវីសតិ បារាជិកានិ វេទិតព្ពានិ. ន លភតិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវាសន្តិ ឧបោសថាទិភេទំ សំវាសំ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ន លភតិ. យថា បុរេ, តថា បច្ឆាតិ យថា បុព្ពេ គិហិកាលេ អនុបសម្បន្នកាលេ ច, បច្ឆា បារាជិកំ អាបន្នោបិ តថេវ អសំវាសោ ហោតិ, នត្ថិ តស្ស ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឧបោសថាទិភេទោ សំវាសោតិ. តត្ថាយស្មន្តេ បុច្ឆាមីតិ តេសុ ចតូសុ បារាជិកេសុ អាយស្មន្តេ ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’តិ បុច្ឆាមិ. កច្ចិត្ថាតិ កច្ចិ ឯត្ថ, ឯតេសុ ចតូសុ បារាជិកេសុ កច្ចិ បរិសុទ្ធាតិ អត្ថោ. អថ វា កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធាតិ កច្ចិ បរិសុទ្ធា អត្ថ, ភវថាតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

កង្ខាវិតរណិយា បាតិមោក្ខវណ្ណនាយ

បារាជិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.