២. ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា

ទុតិយេ គាមា វា អរញ្ញាវាតិ ឯត្ថ សព្ពោបិ ឯកកុដិកាទិភេទោ បរិក្ខិត្តោ វា អបរិក្ខិត្តោ វា សមនុស្សោ វា អមនុស្សោ វា អន្តមសោ អតិរេកចាតុមាសនិវិដ្ឋោ យោ កោចិ សត្ថោបិ ‘‘គាមោ’’តិ វេទិតព្ពោ. ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច អវសេសំ អរញ្ញំ នាម. តត្ថ អសម្មោហត្ថំ ឃរំ ឃរូបចារោ គាមោ គាមូបចារោតិ អយំ វិភាគោ វេទិតព្ពោ. និព្ពកោសស្ស ហិ ឧទកបតនដ្ឋានព្ភន្តរំ ឃរំ នាម. យំ បន ទ្វារេ ឋិតោ មាតុគាមោ ភាជនធោវនឧទកំ ឆឌ្ឌេតិ, តស្ស បតនដ្ឋានញ្ច មាតុគាមេនេវ អន្តោគេហេ ឋិតេន បកតិយា ពហិ ខិត្តស្ស សុប្បស្ស វា សំមុញ្ជនិយា វា បតនដ្ឋានញ្ច ឃរស្ស បុរតោ ទ្វីសុ កោណេសុ សម្ពន្ធិត្វា មជ្ឈេ រុក្ខសូចិទ្វារំ ឋបេត្វា គោរូបានំ បវេសននិវារណត្ថំ កតបរិក្ខេបោ ច អយំ សព្ពោបិ ឃរូបចារោ នាម. យំ បន សព្ពន្តិមំ ឃរំ ហោតិ, តស្ស ឃរស្ស តាទិសេ ឃរូបចារេ ឋិតស្ស ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស យថា តរុណមនុស្សា អត្តនោ ពលំ ទស្សេន្តោ ពាហុំ បសារេត្វា លេឌ្ឌុំ ខិបន្តិ, ឯវំ ខិត្តស្ស លេឌ្ឌុស្ស បតនដ្ឋានព្ភន្តរំ គាមោ នាម. តតោ អញ្ញស្ស លេឌ្ឌុបាតស្ស អព្ភន្តរំ គាមូបចារោ នាម. បតិតស្ស បន លេឌ្ឌុនោ បវត្តិត្វា គតដ្ឋានំ ន គហេតព្ពំ. បរិក្ខិត្តស្ស បន គាមស្ស បរិក្ខេបោយេវ គាមស្ស បរិច្ឆេទោ, តស្ស សចេ ទ្វេ ឥន្ទខិលា ហោន្តិ អព្ភន្តរិមេ ឥន្ទខិលេ ឋិតស្ស លេឌ្ឌុបាតព្ភន្តរំ គាមូបចារោ នាម. បទភាជនេបិ (បារា. ៩២) ហិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ យ្វាយំ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារោ ទស្សិតោ, តស្ស វសេន វិកាលេ គាមប្បវេសនាទីសុ អាបត្តិ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពា. ឥតិ ឥមំ ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច អវសេសំ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ អរញ្ញំ នាម. ទេសនាមត្តមេវ ចេតំ ‘‘គាមា វា អរញ្ញាវា’’តិ. យេ បន ឥមេសំ បរិច្ឆេទទស្សនត្ថំ ឃរឃរូបចារគាមូបចារា វុត្តា, តតោបិ បារាជិកវត្ថុំ អវហរន្តស្ស បារាជិកំ ហោតិយេវ.

អទិន្នន្តិ អញ្ញស្ស មនុស្សជាតិកស្ស សន្តកំ. ថេយ្យសង្ខាតន្តិ ឯត្ថ ថេនោតិ ចោរោ, ថេនស្ស ភាវោ ថេយ្យំ, អវហរណចិត្តស្សេតំ នាមំ. សង្ខា សង្ខាតន្តិ អត្ថតោ ឯកំ, កោដ្ឋាសស្សេតំ នាមំ ‘‘សញ្ញានិទានា ហិ បបញ្ចសង្ខា’’តិអាទីសុ (សុ. និ. ៨៨០; មហានិ. ១០៩) វិយ. ថេយ្យញ្ច តំ សង្ខាតញ្ចាតិ ថេយ្យសង្ខាតំ, ថេយ្យចិត្តសង្ខាតោ ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោតិ អត្ថោ. ករណត្ថេ ចេតំ បច្ចត្តវចនំ, តស្មា ថេយ្យសង្ខាតេនាតិ អត្ថតោ ទដ្ឋព្ពំ. យោ ច ថេយ្យសង្ខាតេន អាទិយតិ, សោ យស្មា ថេយ្យចិត្តោ ហោតិ, តស្មា ព្យញ្ជនំ អនាទិយិត្វា អត្ថមេវ ទស្សេតុំ ‘‘ថេយ្យចិត្តោ អវហរណចិត្តោ’’តិ (បារា. ៩២) ឯវមស្ស បទភាជនំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

អាទិយេយ្យាតិ បញ្ចវីសតិយា អវហារានំ អញ្ញតរវសេន ហរេយ្យ. តេ បន អវហារា បញ្ច បញ្ចកានិ សមោធានេត្វា សាធុកំ សល្លក្ខេតព្ពា. បញ្ច បញ្ចកានិ នាម នានាភណ្ឌបញ្ចកំ ឯកភណ្ឌបញ្ចកំ សាហត្ថិកបញ្ចកំ បុព្ពបយោគបញ្ចកំ ថេយ្យាវហារបញ្ចកន្តិ. តត្ថ បុរិមានិ ទ្វេ បញ្ចកានិ ឯតស្សេវ បទស្ស បទភាជនេ វុត្តានំ ‘‘អាទិយេយ្យ ហរេយ្យ អវហរេយ្យ ឥរិយាបថំ វិកោបេយ្យ ឋានា ចាវេយ្យា’’តិ ឥមេសំ បទានំ វសេន លព្ភន្តិ. តត្ថ នានាភណ្ឌបញ្ចកំ សវិញ្ញាណកាវិញ្ញាណកវសេន ទដ្ឋព្ពំ, ឥតរំ សវិញ្ញាណកវសេនេវ. កថំ? អាទិយេយ្យាតិ អារាមំ អភិយុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. សាមិកស្ស វិមតិំ ឧប្បាទេតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. សាមិកោ ‘‘ន មយ្ហំ ភវិស្សតី’’តិ ធុរំ និក្ខិបតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ហរេយ្យាតិ អញ្ញស្ស ភណ្ឌំ ហរន្តោ សីសេ ភារំ ថេយ្យចិត្តោ អាមសតិ, ទុក្កដំ. ផន្ទាបេតិ, ថុល្លច្ចយំ. ខន្ធំ ឱរោបេតិ, បារាជិកំ. អវហរេយ្យាតិ ឧបនិក្ខិត្តំ ភណ្ឌំ ‘‘ទេហិ មេ ភណ្ឌ’’ន្តិ វុច្ចមានោ ‘‘នាហំ គណ្ហាមី’’តិ ភណតិ, ទុក្កដំ. សាមិកស្ស វិមតិំ ឧប្បាទេតិ, ថុល្លច្ចយំ. សាមិកោ ‘‘ន មយ្ហំ ភវិស្សតី’’តិ ធុរំ និក្ខិបតិ, បារាជិកំ. ឥរិយាបថំ វិកោបេយ្យាតិ ‘‘សហ ភណ្ឌហារកំ នេស្សាមី’’តិ បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេតិ, ថុល្លច្ចយំ. ទុតិយំ បាទំ អតិក្កាមេតិ, បារាជិកំ. ឋានា ចាវេយ្យាតិ ថលដ្ឋំ ភណ្ឌំ ថេយ្យចិត្តោ អាមសតិ, ទុក្កដំ. ផន្ទាបេតិ, ថុល្លច្ចយំ. ឋានា ចាវេតិ, បារាជិកំ. ឯវំ តាវ នានាភណ្ឌបញ្ចកំ វេទិតព្ពំ. សសាមិកស្ស បន ទាសស្ស វា តិរច្ឆានគតស្ស វា យថាវុត្តេន អភិយោគាទិនា នយេន អាទិយនហរណអវហរណឥរិយាបថវិកោបនឋានាចាវនវសេន ឯកភណ្ឌបញ្ចកំ វេទិតព្ពំ.

កតមំ សាហត្ថិកបញ្ចកំ? សាហត្ថិកោ អាណត្តិកោ និស្សគ្គិយោ អត្ថសាធកោ ធុរនិក្ខេបោតិ. តត្ថ សាហត្ថិកោ នាម បរស្ស ភណ្ឌំ សហត្ថា អវហរតិ. អាណត្តិកោ នាម ‘‘អសុកស្ស ភណ្ឌំ អវហរា’’តិ អញ្ញំ អាណាបេតិ. និស្សគ្គិយោ នាម សុង្កឃាតកបរិកប្បិតោកាសានំ អន្តោ ឋត្វា ពហិ បាតនំ. អត្ថសាធកោ នាម ‘‘អសុកស្ស ភណ្ឌំ យទា សក្កោតិ, តទា តំ អវហរា’’តិ អញ្ញំ អាណាបេតិ. តត្ថ សចេ បរោ អនន្តរាយិកោ ហុត្វា តំ អវហរតិ, អាណាបកស្ស អាណត្តិក្ខណេយេវ បារាជិកំ. បរស្ស វា បន តេលកុម្ភិយា បាទគ្ឃនកតេលំ អវស្សំ បិវនកានិ ឧបាហនាទីនិ បក្ខិបតិ, ហត្ថតោ មុត្តមត្តេយេវ បារាជិកំ. ធុរនិក្ខេបោ បន អារាមាភិយោគឧបនិក្ខិត្តភណ្ឌវសេន វេទិតព្ពោ. តាវកាលិកភណ្ឌទេយ្យានិ អទេន្តស្សាបិ ឯសេវនយោតិ ឥទំ សាហត្ថិកបញ្ចកំ.

កតមំ បុព្ពបយោគបញ្ចកំ? បុព្ពបយោគោ សហបយោគោ សំវិធាវហារោ សង្កេតកម្មំ និមិត្តកម្មន្តិ. តត្ថ អាណត្តិវសេន បុព្ពបយោគោ វេទិតព្ពោ. ឋានា ចាវនវសេន, ខិលាទីនិ សង្កាមេត្វា ខេត្តាទិគ្គហណវសេន ច សហបយោគោ វេទិតព្ពោ. សំវិធាវហារោ នាម ‘‘អសុកំ នាម ភណ្ឌំ អវហរិស្សាមា’’តិ សំវិទហិត្វា សំមន្តយិត្វា អវហរណំ. ឯវំ សំវិទហិត្វា គតេសុ ហិ ឯកេនាបិ តស្មិំ ភណ្ឌេ ឋានា ចាវិតេ សព្ពេសំ អវហារា ហោន្តិ. សង្កេតកម្មំ នាម សញ្ជាននកម្មំ. សចេ ហិ បុរេភត្តាទីសុ យំកិញ្ចិ កាលំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘អសុកស្មិំ កាលេ ឥត្ថន្នាមំ ភណ្ឌំ អវហរា’’តិ វុត្តោ សង្កេតតោ អបច្ឆា អបុរេ តំ អវហរតិ, សង្កេតការកស្ស សង្កេតករណក្ខណេយេវ អវហារោ. និមិត្តកម្មំ នាម សញ្ញុប្បាទនត្ថំ អក្ខិនិក្ខណាទិនិមិត្តករណំ. សចេ ហិ ឯវំ កតនិមិត្តតោ អបច្ឆា អបុរេ ‘‘យំ អវហរា’’តិ វុត្តោ, តំ អវហរតិ, និមិត្តការកស្ស និមិត្តករណក្ខណេយេវ អវហារោតិ ឥទំ បុព្ពបយោគបញ្ចកំ.

កតមំ ថេយ្យាវហារបញ្ចកំ? ថេយ្យាវហារោ បសយ្ហាវហារោ បរិកប្បាវហារោ បដិច្ឆន្នាវហារោ កុសាវហារោតិ. តត្ថ យោ សន្ធិច្ឆេទាទីនិ កត្វា អទិស្សមានោ អវហរតិ, កូដមានកូដកហាបណាទីហិ វា វញ្ចេត្វា គណ្ហាតិ, តស្សេវំ គណ្ហតោ អវហារោ ថេយ្យាវហារោតិ វេទិតព្ពោ. យោ បន បសយ្ហ ពលក្ការេន បរេសំ សន្តកំ គណ្ហាតិ គាមឃាតកាទយោ វិយ, អត្តនោ បត្តពលិតោ វា វុត្តនយេនេវ អធិកំ គណ្ហាតិ រាជភដាទយោ វិយ, តស្សេវំ គណ្ហតោ អវហារោ បសយ្ហាវហារោតិ វេទិតព្ពោ. បរិកប្បេត្វា គហណំ បន បរិកប្បាវហារោ នាម. សោ ភណ្ឌោកាសវសេន ទុវិធោ. តត្រាយំ ភណ្ឌបរិកប្បោ – សាដកត្ថិកោ អន្តោគព្ភំ បវិសិត្វា ‘‘សចេ សាដកោ ភវិស្សតិ, គណ្ហិស្សាមិ, សចេ សុត្តំ, ន គណ្ហិស្សាមី’’តិ បរិកប្បេត្វា អន្ធការេ បសិព្ពកំ គណ្ហាតិ, តត្រ ចេ សាដកោ ហោតិ, ឧទ្ធារេយេវ បារាជិកំ. សុត្តំ ចេ ហោតិ, រក្ខតិ. ពហិ នីហរិត្វា មុញ្ចិត្វា ‘‘សុត្ត’’ន្តិ ញត្វា បុន អាហរិត្វា ឋបេតិ, រក្ខតិយេវ. ‘‘សុត្ត’’ន្តិ ញត្វាបិ ‘‘យំ លទ្ធំ, តំ គហេតព្ព’’ន្តិ គច្ឆតិ, បទវារេន ការេតព្ពោ. ភូមិយំ ឋបេត្វា គណ្ហាតិ, ឧទ្ធារេ បារាជិកំ. ‘‘ចោរោ ចោរោ’’តិ អនុពន្ធោ ឆដ្ដេត្វា បលាយតិ, រក្ខតិ. សាមិកា ទិស្វា គណ្ហន្តិ, រក្ខតិ យេវ. អញ្ញោ ចេ កោចិ គណ្ហាតិ, ភណ្ឌទេយ្យំ. សាមិកេសុ និវត្តេសុ សយំ ទិស្វា បំសុកូលសញ្ញាយ ‘‘បគេវេតំ មយា គហិតំ, មម ទានិ សន្តក’’ន្តិ គណ្ហន្តស្សាបិ ភណ្ឌទេយ្យមេវ. តត្ថ យ្វាយំ ‘‘សចេ សាដកោ ភវិស្សតិ, គណ្ហិស្សាមី’’តិអាទិនា នយេន បវត្តោ បរិកប្បោ, អយំ ភណ្ឌបរិកប្បោ នាម.

ឱកាសបរិកប្បោ បន ឯវំ វេទិតព្ពោ – ឯកច្ចោ បន បរបរិវេណាទីនិ បវិដ្ឋោ កិញ្ចិ លោភនេយ្យំ ភណ្ឌំ ទិស្វា គព្ភទ្វារបមុខហេដ្ឋាបាសាទទ្វារកោដ្ឋករុក្ខមូលាទិវសេន បរិច្ឆេទំ កត្វា ‘‘សចេ មំ ឯត្ថន្តរេ បស្សិស្សន្តិ, ទដ្ឋុកាមតាយ គហេត្វា វិចរន្តោ វិយ ទស្សាមិ, នោ ចេ បស្សិស្សន្តិ, ហរិស្សាមី’’តិ បរិកប្បេតិ, តស្ស តំ អាទាយ បរិកប្បិតបរិច្ឆេទំ អតិក្កន្តមត្តេ អវហារោ ហោតិ. ឥតិ យ្វាយំ វុត្តនយេនេវ បវត្តោ បរិកប្បោ, អយំ ឱកាសបរិកប្បោ នាម. ឯវមិមេសំ ទ្វិន្នម្បិ បរិកប្បានំ វសេន បរិកប្បេត្វា គណ្ហតោ អវហារោ ‘‘បរិកប្បាវហារោ’’តិ វេទិតព្ពោ.

បដិច្ឆាទេត្វា បន អវហរណំ បដិច្ឆន្នាវហារោ នាម. សោ ឯវំ វេទិតព្ពោ – យោ ភិក្ខុ ឧយ្យានាទីសុ បរេសំ ឱមុញ្ចិត្វា ឋបិតអង្គុលិមុទ្ទិកាទីនិ ទិស្វា ‘‘បច្ឆា គណ្ហិស្សាមី’’តិ បំសុនា វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេតិ, តស្ស ឯត្តាវតា ឧទ្ធារោ នត្ថីតិ ន តាវ អវហារោ ហោតិ. យទា បន សាមិកា វិចិនន្តា អបស្សិត្វា ‘‘ស្វេ ជានិស្សាមា’’តិ សាលយាវ គតា ហោន្តិ, អថស្ស តំ ឧទ្ធរតោ ឧទ្ធារេ អវហារោ. បដិច្ឆន្នកាលេយេវ ‘‘ឯតំ មម សន្តក’’ន្តិ សកសញ្ញាយ វា ‘‘គតា ទានិ តេ, ឆដ្ដិតភណ្ឌំ ឥទ’’ន្តិ បំសុកូលសញ្ញាយ វា គណ្ហន្តស្ស បន ភណ្ឌទេយ្យំ. តេសុ ទុតិយតតិយទិវសេ អាគន្ត្វា វិចិនិត្វា អទិស្វា ធុរនិក្ខេបំ កត្វា គតេសុបិ គហិតំ ភណ្ឌទេយ្យមេវ. បច្ឆា ញត្វា ចោទិយមានស្ស អទទតោ សាមិកានំ ធុរនិក្ខេបេ អវហារោ ហោតិ. កស្មា? យស្មា តស្ស បយោគេន តេហិ ន ទិដ្ឋំ. យោ បន តថារូបំ ភណ្ឌំ យថាឋានេ ឋិតំយេវ អប្បដិច្ឆាទេត្វា ថេយ្យចិត្តោ បាទេន អក្កមិត្វា កទ្ទមេ វា វាលុកាយ វា បវេសេតិ, តស្ស បវេសិតមត្តេយេវ អវហារោ.

កុសំ សង្កាមេត្វា បន អវហរណំ កុសាវហារោ នាម. សោបិ ឯវំ វេទិតព្ពោ – យោ ភិក្ខុ វិលីវមយំ វា តាលបណ្ណមយំ វា កតសញ្ញាណំ យំកិញ្ចិ កុសំ បាតេត្វា ចីវរេ ភាជីយមានេ អត្តនោ កោដ្ឋាសស្ស សមីបេ ឋិតំ អប្បគ្ឃតរំ វា មហគ្ឃតរំ វា សមសមំ វា អគ្ឃេន បរស្ស កោដ្ឋាសំ ហរិតុកាមោ អត្តនោ កោដ្ឋាសេ បតិតំ កុសំ បរស្ស កោដ្ឋាសេ បាតេតុកាមតាយ ឧទ្ធរតិ, រក្ខតិ តាវ. បរស្ស កោដ្ឋាសេ បាតិតេ រក្ខតេវ. យទា បន តស្មិំ បតិតេ បរស្ស កោដ្ឋាសតោ បរស្ស កុសំ ឧទ្ធរតិ, ឧទ្ធតមត្តេ អវហារោ. សចេ បឋមតរំ បរកោដ្ឋាសតោ បរស្ស កុសំ ឧទ្ធរតិ, អត្តនោ កោដ្ឋាសេ បាតេតុកាមតាយ ឧទ្ធារេ រក្ខតិ, បាតនេបិ រក្ខតិ, អត្តនោ កោដ្ឋាសតោ បន អត្តនោ កុសំ ឧទ្ធរតោ ឧទ្ធារេយេវ រក្ខតិ, តំ ឧទ្ធរិត្វា បរកោដ្ឋាសេ បាតេន្តស្ស ហត្ថតោ មុត្តមត្តេ អវហារោ. អយំ កុសាវហារោ. ឥតិ យំ វុត្តំ ‘‘អាទិយេយ្យាតិ បញ្ចវីសតិយា អវហារានំ អញ្ញតរវសេន ហរេយ្យា’’តិ, តស្សត្ថោ បកាសិតោ ហោតិ.

យថារូបេតិ យាទិសេ. អទិន្នាទានេតិ អទិន្នស្ស បរសន្តកស្ស គហណេ. រាជានោតិឥទំ ពិម្ពិសារំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ, អញ្ញេ បន តថា ករេយ្យុំ វា ន ករេយ្យុំ វាតិ តេ នប្បមាណំ. ហនេយ្យុំ វាតិ ហត្ថាទីហិ វា បោថេយ្យុំ, សត្ថេន វា ឆិន្ទេយ្យុំ. ពន្ធេយ្យុំ វាតិ រជ្ជុពន្ធនាទីហិ ពន្ធេយ្យុំ វា. បព្ពាជេយ្យុំ វាតិ នីហរេយ្យុំ វា. ចោរោសិ ពាលោសិ មូឡ្ហោសិ ថេនោសីតិ ឥមេហិ វចនេហិ បរិភាសេយ្យុំ. កីទិសស្ស បន អទិន្នស្ស អាទានេ រាជានោ ឯវំ ករោន្តិ? បាទស្ស វា បាទារហស្ស វា. តថារូបំ ភិក្ខុ អទិន្នំ អាទិយមានោតិ តាទិសំ ភិក្ខុ បោរាណកស្ស កហាបណស្ស បាទំ វា បាទារហំ វា ភណ្ឌំ អទិន្នំ ភូមិអាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ ឋិតំ យំកិញ្ចិ សជីវនិជ្ជីវំ វុត្តប្បការានំ អវហារានំ យេន កេនចិ អវហារេន អវហរន្តោ បារាជិកោ ហោតិ, កោ បន វាទោ តតោ អតិរេកតរស្មិន្តិ.

រាជគហេ ធនិយត្ថេរំ អារព្ភ រញ្ញោ ទារូនិ អទិន្នំ អាទិយនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘គាមា វា អរញ្ញា វា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, ហរណត្ថាយ គមនាទិកេ បុព្ពប្បយោគេ ទុក្កដំ, អាមសនេ ទុក្កដំ, បារាជិកវត្ថុនោ ផន្ទាបនេ ថុល្លច្ចយំ. អាទិយន្តស្ស មាសកេ វា ឩនមាសកេ វា ទុក្កដំ, អតិរេកមាសកេ វា ឩនបញ្ចមាសកេ វា ថុល្លច្ចយំ, បញ្ចមាសកេ វា អតិរេកបញ្ចមាសកេ វា បារាជិកំ. សព្ពត្ថ គហណកាលវសេន ច គហណទេសវសេន ច បរិភោគភាជនបរិវត្តនាទីហិ ច បរិហីនាបរិហីនវសេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. សកសញ្ញិស្ស, វិស្សាសគ្គាហេ, តាវកាលិកេ, បេតបរិគ្គហេ, តិរច្ឆានគតបរិគ្គហេ, បំសុកូលសញ្ញិស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សីលវិបត្តិ, អញ្ញស្ស មនុស្សជាតិកស្ស វសេន បរបរិគ្គហិតំ, បរបរិគ្គហិតសញ្ញិតា, គរុបរិក្ខារោ, ថេយ្យចិត្តំ, វុត្តប្បការានំ អវហារានំ វសេន អវហរណញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. អទិន្នាទានសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.