៨. កុមារិភូតវគ្គោ

១-២-៣. បឋមកុមារិភូតាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា

កុមារិភូតវគ្គស្ស បឋមទុតិយតតិយានិ តីហិ គិហិគតសិក្ខាបទេហិ សទិសានេវ. យា បន តា សព្ពបឋមា ទ្វេ មហាសិក្ខមានា, តា អតិក្កន្តវីសតិវស្សាតិ វេទិតព្ពា. តា ហិ គិហិគតា វា ហោន្តុ, អគិហិគតា វា, សម្មុតិកម្មាទីសុ ‘‘សិក្ខមានា’’ឥច្ចេវ វត្តព្ពា, ‘‘គិហិគតា’’តិ វា ‘‘កុមារិភូតា’’តិ វា ន វត្តព្ពា. គិហិគតាយ ទសវស្សកាលេ សិក្ខាសម្មុតិំ ទត្វា ទ្វាទសវស្សកាលេ ឧបសម្បទា កាតព្ពា, ឯកាទសវស្សកាលេ ទត្វា តេរសវស្សកាលេ កាតព្ពា, ទ្វាទសតេរសចុទ្ទសបន្នរសសោឡសសត្តរសអដ្ឋារសវស្សកាលេ សិក្ខាសម្មុតិំ ទត្វា វីសតិវស្សកាលេ ឧបសម្បទា កាតព្ពា. អដ្ឋារសវស្សកាលតោ បដ្ឋាយ ច បនាយំ ‘‘គិហិគតា’’តិបិ ‘‘កុមារិភូតា’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ. យា បនាយំ ‘‘កុមារិភូតា’’តិ វុត្តា សាមណេរី, សា ‘‘គិហិគតា’’តិ ន វត្តព្ពា, ‘‘កុមារិភូតា’’ឥច្ចេវ វត្តព្ពា. សិក្ខាសម្មុតិទានវសេន បន សព្ពាបិ ‘‘សិក្ខមានា’’តិ វត្តុំ វដ្ដតីតិ.

បឋមកុមារិភូតាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ឩនទ្វាទសវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ ឩនទ្វាទសវស្សាតិ ឧបសម្បទាវសេន អបរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សា. បាចិត្តិយន្តិ ឧបជ្ឈាយា ហុត្វា វុដ្ឋាបេន្តិយា វុត្តនយេនេវ ទុក្កដានិ អន្តរា, កម្មវាចាបរិយោសានេ បាចិត្តិយន្តិ.

ឩនទ្វាទសវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ សង្ឃេន អសម្មតាតិ យស្សា សង្ឃេន បទភាជនេ (បាចិ. ១១៣២) វុត្តា វុដ្ឋាបនសម្មុតិ ន ទិន្នា. សេសំ ឧភយត្ថាបិ មហាសិក្ខមានាសិក្ខាបទទ្វយសទិសមេវាតិ.

បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ខីយនធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ អលំ តាវ តេ អយ្យេ វុដ្ឋាបិតេនាតិ វុច្ចមានាតិ វុដ្ឋាបនសម្មុតិយា យាចិតាយ សង្ឃេន ឧបបរិក្ខិបិត្វា ‘‘យស្មា ពាលា អព្យត្តា ច អលជ្ជិនី ច ហោតិ, តស្មា អលំ តាវ តុយ្ហំ ឧបសម្បាទិតេនា’’តិ ឯវំ និវារីយមានា. បច្ឆា ខីយនធម្មន្តិ បច្ឆា អញ្ញាសំ ព្យត្តានំ លជ្ជិនីនំ វុដ្ឋាបនសម្មុតិំ ទិយ្យមានំ ទិស្វា ‘‘អហមេវ នូន ពាលា’’តិអាទីនិ ភណមានា យត្ថ កត្ថចិ ខីយេយ្យ. បាចិត្តិយន្តិ ឯវំ ខីយនធម្មំ អាបជ្ជន្តិយា បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ចណ្ឌកាឡិំ អារព្ភ ឯវំ ខីយនធម្មំ អាបជ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, បកតិយា ឆន្ទាទីនំ វសេន ករោន្តីនំ ខីយន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. វុដ្ឋាបនសម្មុតិយា យាចនំ, ឧបបរិក្ខិត្វា ន ឆន្ទាទិវសេន បដិក្ខិត្តាយ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សវោ, បច្ឆាខីយនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនន្តិ.

ខីយនធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧-៨. សិក្ខមាននវុដ្ឋាបនបឋមទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ សា បច្ឆាតិ សិក្ខមានាយ ឧបសម្បទាយ យាចិយមានាយ សា ភិក្ខុនី ឯវំ វត្វា លទ្ធេ ចីវរេ បច្ឆា អសតិ អន្តរាយេ ‘‘នេវ វុដ្ឋាបេស្សាមិ, ន វុដ្ឋាបនាយ ឧស្សុក្កំ ករិស្សាមី’’តិ ធុរំ និក្ខិបេយ្យ, តស្សា សហ ធុរនិក្ខេបេន បាចិត្តិយន្តិ. អដ្ឋមេបិ ឯសេវ នយោ.

ឧភយម្បិ សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ឯតេសុ វត្ថូសុ បញ្ញត្តំ, ទ្វីសុបិ សតិ អន្តរាយេ, បរិយេសិត្វា អលភន្តិយា, គិលានាយ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឧភយត្ថ ‘‘ឯវាហំ តំ វុដ្ឋាបេស្សាមី’’តិ បដិញ្ញា, អាកង្ខិតនិប្ផត្តិ, បច្ឆា ធុរនិក្ខេបោ, អនុញ្ញាតការណាភាវោតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ សមនុភាសនសទិសានីតិ.

សិក្ខមាននវុដ្ឋាបនបឋមទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. សោកាវាសសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ សោកាវាសន្តិ សង្កេតំ កត្វា អាគច្ឆមានា បុរិសានំ អន្តោសោកំ បវេសេតីតិ សោកាវាសា, តំ សោកាវាសំ. អថ វា ឃរំ វិយ ឃរសាមិកា អយម្បិ បុរិសសមាគមំ អលភមានា សោកំ អាវិសតិ, ឥតិ យំ អាវិសតិ, ស្វាស្សា អាវាសោ ហោតីតិ សោកាវាសា. តេនេវស្ស បទភាជនេ (បាចិ. ១១៦០) ‘‘សោកាវាសា នាម បរេសំ ទុក្ខំ ឧប្បាទេតិ, សោកំ អាវិសតី’’តិ ទ្វិធា អត្ថោ វុត្តោ. បាចិត្តិយន្តិ ឯវរូបំ វុដ្ឋាបេន្តិយា វុត្តនយេនេវ កម្មវាចាបរិយោសានេ ឧបជ្ឈាយាយ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ឯវរូបំ សិក្ខមានំ វុដ្ឋាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ. អជានន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សោកាវាសតា, ជាននំ, វុដ្ឋាបនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ គព្ភិនិវុដ្ឋាបនសទិសានេវាតិ.

សោកាវាសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. អននុញ្ញាតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ មាតាបិតូហីតិ វិជាតមាតរា ច ជនកបិតរា ច. សាមិកេនាតិ យេន បរិគ្គហិតា, តេន. អននុញ្ញាតន្តិ ឧបសម្បទត្ថាយ អននុញ្ញាតំ. ទ្វិក្ខត្តុញ្ហិ ភិក្ខុនីហិ អាបុច្ឆិតព្ពំ, បព្ពជ្ជាកាលេ ច ឧបសម្បទាកាលេ ច, ភិក្ខូនំ បន សកិំ អាបុច្ឆិតេបិ វដ្ដតិ. តស្មា យា ឧបសម្បទាកាលេ អនាបុច្ឆា ឧបសម្បាទេតិ, តស្សា វុត្តនយេនេវ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ អននុញ្ញាតវុដ្ឋាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ. អបលោកេត្វា វុដ្ឋាបេន្តិយា, តេសំ អត្ថិភាវំ អជានន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អនបលោកនំ, អត្ថិភាវជាននំ, វុដ្ឋាបនន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. អននុញ្ញាតសមុដ្ឋានំ, កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

អននុញ្ញាតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. បារិវាសិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកាទសមេ បារិវាសិកឆន្ទទានេនាតិ បារិវាសិយេន ឆន្ទទានេន. តត្ថ ចតុព្ពិធំ បារិវាសិយំ បរិសបារិវាសិយំ រត្តិបារិវាសិយំ ឆន្ទបារិវាសិយំ អជ្ឈាសយបារិវាសិយន្តិ.

តត្ថ បរិសបារិវាសិយំ នាម ភិក្ខូ កេនចិទេវ ករណីយេន សន្និបតិតា ហោន្តិ, អថ មេឃោ វា ឧដ្ឋហតិ, ឧស្សារណា វា ករីយតិ, មនុស្សា វា អជ្ឈោត្ថរន្តា អាគច្ឆន្តិ, ភិក្ខូ ‘‘អនោកាសា មយំ, អញ្ញត្រ គច្ឆាមា’’តិ ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជិត្វាវ ឧដ្ឋហន្តិ, ឥទំ បរិសបារិវាសិយំ នាម, កិញ្ចាបិ បរិសបារិវាសិយំ, ឆន្ទស្ស បន អវិស្សដ្ឋត្តា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ.

បុន ភិក្ខូ ‘‘ឧបោសថាទីនិ ករិស្សាមា’’តិ រត្តិំ សន្និបតិត្វា ‘‘យាវ សព្ពេ សន្និបតន្តិ, តាវ ធម្មំ សុណិស្សាមា’’តិ ឯកំ អជ្ឈេសន្តិ, តស្មិំ ធម្មកថំ កថេន្តេយេវ អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ. សចេ ‘‘ចាតុទ្ទសិកំ ឧបោសថំ ករិស្សាមា’’តិ និសិន្នា, ‘‘បន្នរសោ’’តិ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន្នរសិកំ កាតុំ និសិន្នា, បាដិបទេ អនុបោសថេ ឧបោសថំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. អញ្ញំ បន សង្ឃកិច្ចំ កាតុំ វដ្ដតិ, ឥទំ រត្តិបារិវាសិយំ នាម.

បុន ភិក្ខូ ‘‘កិញ្ចិទេវ អព្ភានាទិសង្ឃកម្មំ ករិស្សាមា’’តិ សន្និសិន្នា ហោន្តិ, តត្រេកោ នក្ខត្តបាឋកោ ភិក្ខុ ឯវំ វទតិ ‘‘អជ្ជ នក្ខត្តំ ទារុណំ, មា ឥទំ កម្មំ ករោថា’’តិ. តេ តស្ស វចនេន ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វា តត្ថេវ និសិន្នា ហោន្តិ, អថញ្ញោ អាគន្ត្វា ‘‘នក្ខត្តំ បតិមានេន្តំ, អត្ថោ ពាលំ ឧបជ្ឈគា (ជា. ១.១.៤៩), កិំ នក្ខត្តេន ករោថា’’តិ វទតិ, ឥទំ ឆន្ទបារិវាសិយញ្ចេវ អជ្ឈាសយបារិវាសិយញ្ច. ឯតស្មិំ បារិវាសិយេ បុន ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ អនាហរិត្វា កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, ឥទំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘បារិវាសិកឆន្ទទានេនា’’តិ. បាចិត្តិយន្តិ ឯវំ វុដ្ឋាបេន្តិយា វុត្តនយេនេវ កម្មវាចាបរិយោសានេ បាចិត្តិយំ.

រាជគហេ ថុល្លនន្ទំ អារព្ភ ឯវំ វុដ្ឋាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ. ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វាវ អវុដ្ឋិតាយ បរិសាយ វុដ្ឋាបេន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. បារិវាសិកឆន្ទទានតា, វុដ្ឋាបនន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ គម្ភិនិសិក្ខាបទសទិសានេវាតិ.

បារិវាសិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. អនុវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទ្វាទសមេ អនុវស្សន្តិ អនុសំវច្ឆរំ. ឯវំ វុដ្ឋាបេន្តិយាបិ វុត្តនយេនេវ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ សម្ពហុលា ភិក្ខុនិយោ អារព្ភ អនុវស្សំ វុដ្ឋាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ. ឯកន្តរិកំ វុដ្ឋាបេន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. អនុវស្សតា, វុដ្ឋាបនន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ឯកាទសមេ វុត្តនយានេវាតិ.

អនុវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១៣. ឯកវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

តេរសមេ ឯកន្តរិកំ ឯកំ វុដ្ឋាបេន្តិយា, ឧម្មត្តិកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. សេសំ ទ្វាទសមេន សទិសមេវាតិ.

ឯកវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កុមារិភូតវគ្គោ អដ្ឋមោ.