មហាសីលវណ្ណនា

២១. អង្គានិ អារព្ភ បវត្តត្តា អង្គសហចរិតំ សត្ថំ ‘‘អង្គ’’ន្តិ វុត្តំ. និមិត្តន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. កេចិ បន ‘‘អង្គន្តិ អង្គវិការ’’ន្តិ វទន្តិ, បរេសំ អង្គវិការទស្សនេនាបិ លាភាលាភាទិវិជ្ជាតិ. បណ្ឌុរាជាតិ ទក្ខិណាមធុរាធិបតិ. ‘‘មហន្តាន’’ន្តិ ឯតេន អប្បកំ និមិត្តំ, មហន្តំ និមិត្តំ ឧប្បាតោតិ ទស្សេតិ. ឥទំ នាម បស្សតីតិ យោ វសភំ កុញ្ជរំ បាសាទំ បព្ពតំ វា អារុឡ្ហំ សុបិនេ អត្តានំ បស្សតិ, តស្ស ឥទំ នាម ផលំ ហោតីតិ. សុបិនកន្តិ សុបិនសត្ថំ. អង្គសម្បត្តិវិបត្តិទស្សនមត្តេន អាទិសនំ វុត្តំ ‘‘អង្គ’’ន្តិ ឥមិនា, ‘‘លក្ខណ’’ន្តិ ឥមិនា បន មហានុភាវតានិប្ផាទកអង្គលក្ខណវិសេសទស្សនេនាតិ អយមេតេសំ វិសេសោតិ. អហតេតិ នវេ. ឥតោ បដ្ឋាយាតិ ទេវរក្ខសមនុស្សាទិភេទេន វិវិធវត្ថភាគេ ឥតោ វា ឯត្តោ វា សញ្ឆិន្នេ ឥទំ នាម ភោគាទិ ហោតីតិ. ទព្ពិហោមទីនិ ហោមស្សុបករណាទិវិសេសេហិ ផលវិសេសទស្សនវសេន បវត្តានិ. អគ្គិហោមំ វុត្តាវសេសសាធនវសេន បវត្តំ ហោមំ. អង្គលដ្ឋិន្តិ សរីរំ. អព្ភិនោ សត្ថំ អព្ភេយ្យំ, មាសុរក្ខេន កតោ គន្ថោ មាសុរក្ខោ. ភូរិវិជ្ជា សស្សពុទ្ធិករណវិជ្ជាតិ សារសមាសេ. សបក្ខក…បេ… ចតុប្បទានន្តិ បិង្គលមក្ខិកាទិសបក្ខក ឃរគោលិកាទិអបក្ខកទេវមនុស្សកោញ្ចាទិទ្វិបទកកណ្ដកជម្ពុកាទិចតុប្បទានំ.

២៣. ‘‘អសុកទិវសេ’’តិ ‘‘បក្ខស្ស ទុតិយេ តតិយេ’’តិអាទិ តិថិវសេន វុត្តំ. អសុកនក្ខត្តេនាតិ រោហិណីអាទិនក្ខត្តយោគវសេន.

២៤. ឧក្កានំ បតនន្តិ ឧក្កោភាសានំ បតនំ. វាតសង្ឃាតេសុ ហិ វេគេន អញ្ញមញ្ញំ សង្ឃដ្ដេន្តេសុ ទីបកោភាសោ វិយ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជិត្វា អាកាសតោ បតតិ, តត្ថាយំ ឧក្កាបាតវោហារោ. អវិសុទ្ធតា អព្ភមហិកាទីហិ.

២៥. ធារានុបវេច្ឆនំ វស្សនំ. ហត្ថេន អធិប្បេតវិញ្ញាបនំ ហត្ថមុទ្ទា, តំ បន អង្គុលិសង្កោចនេន គណនាយេវ. បារសិក មិលក្ខកាទយោ វិយ នវន្តវសេន គណនា អច្ឆិទ្ទកគណនា. សដុប្បាទនាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន វោកលនភាគហារាទិកេ សង្គណ្ហាតិ. ចិន្តាវសេនាតិ វត្ថុំ អនុសន្ធិញ្ច សយមេវ ចិរេន ចិន្តេត្វា ករណវសេន ចិន្តាកវិ វេទិតព្ពោ, កិញ្ចិ សុត្វា សុតេន អស្សុតំ អនុសន្ធេត្វា ករណវសេន សុតកវិ, កញ្ចិ អត្ថំ ឧបធារេត្វា តស្ស សង្ខិបនវិត្ថារណាទិវសេន អត្ថកវិ, យំ កិញ្ចិ បរេន កតំ កព្ពំ នាដកំ វា ទិស្វា តំ សទិសមេវ អញ្ញំ អត្តនោ ឋានុប្បត្តិកបដិភានេន ករណវសេន បដិភានកវិ វេទិតព្ពោ.

២៦. បរិគ្គហភាវេន ទារិកាយ គណ្ហាបនំ អាវាហនំ. តថា ទាបនំ វិវាហនំ. ទេសន្តរេ ទិគុណតិគុណាទិគហណវសេន ភណ្ឌប្បយោជនំ បយោគោ. តត្ថ វា អញ្ញត្ថ វា យថាកាលបរិច្ឆេទំ វឌ្ឍិគហណវសេន បយោជនំ ឧទ្ធារោ. ‘‘ភណ្ឌមូលរហិតានំ វាណិជ្ជំ កត្វា ឯត្តកេនុទយេន សហ មូលំ ទេថាតិ ធនទានំ បយោគោ, តាវកាលិកទានំ ឧទ្ធារោ’’តិ ច វទន្តិ. តីហិ ការណេហីតិ ឯត្ថ វាតេន, បាណកេហិ វា គព្ភេ វិនស្សន្តេ ន បុរិមកម្មុនា ឱកាសោ កតោ, តប្បច្ចយា កម្មំ វិបច្ចតិ. សយមេវ បន កម្មុនា ឱកាសេ កតេ ន ឯកន្តេន វាតោ បាណកា វា អបេក្ខិតព្ពាតិ កម្មស្ស វិសុំ ការណភាវោ វុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពំ. និព្ពាបនីយន្តិ ឧបសមករំ. បដិកម្មន្តិ យថា តេ ន ខាទន្តិ, តថា បដិករណំ. បរិវត្តនត្ថន្តិ អាវុធាទិនា សហ ឧក្ខិត្តហត្ថស្ស ឧក្ខិបនវសេន បរិវត្តនត្ថំ. ឥច្ឆិតត្ថស្ស ទេវតាយ កណ្ណេ កថនវសេន ជប្បនំ កណ្ណជប្បនន្តិ. អាទិច្ចបារិចរិយាតិ ករវីរមាលាហិ បូជំ កត្វា សកលទិវសំ អាទិច្ចាភិមុខាវដ្ឋានេន អាទិច្ចស្ស បរិចរណំ. ‘‘សិរវ្ហាយន’’ន្តិ កេចិ បឋន្តិ, តស្សត្ថោមន្តំ បរិជប្បិត្វា សិរសា ឥច្ឆិតស្ស អត្ថស្ស អវ្ហាយនន្តិ.

២៧. សមិទ្ធិកាលេតិ អាយាចិតស្ស អត្ថស្ស សិទ្ធិកាលេ. សន្តិបដិស្សវកម្មន្តិ ទេវតាយាចនាយ យា សន្តិ បដិកត្តព្ពា, តស្សា បដិញ្ញាបដិស្សវកម្មករណំ, សន្តិយា អាយាចនប្បយោគោតិ អត្ថោ. តស្មិន្តិ បដិស្សវផលភូតេ យថាភិបត្ថិតកម្មស្មិំ, យំ ‘‘សចេ មេ ឥទំ នាម សមិជ្ឈិស្សតី’’តិ វុត្តំ. តស្សាតិ សន្តិបដិស្សវស្ស, យោ ‘‘បណិធី’’តិ ច វុត្តោ. យថាបដិស្សវញ្ហិ ឧបហារេ កតេ បណិធិ អាយាចនា កតា និយ្យាតិតា ហោតីតិ. អច្ឆន្ទិកភាវមត្តន្តិ ឥត្ថិយា អកាមកភាវមត្តំ. លិង្គន្តិ បុរិសលិង្គំ. ពលិកម្មករណំ ឧបទ្ទវបដិពាហនត្ថញ្ចេវ វឌ្ឍិអាវហនត្ថញ្ច. ទោសានន្តិ បិត្តាទិទោសានំ. ឯត្ថ ច វមនន្តិ បច្ឆដ្ដនំ អធិប្បេតំ. ឧទ្ធំវិរេចនន្តិ វមនំ ‘‘ឧទ្ធំ ទោសានំ នីហរណ’’ន្តិ វុត្តត្តា. តថា វិរេចនន្តិ វិរេចនមេវ. អធោវិរេចនន្តិ បន សុទ្ធិវត្ថិកសាវត្ថិអាទិ វត្ថិកិរិយាបិ អធិប្បេតា ‘‘អធោ ទោសានំ នីហរណ’’ន្តិ វុត្តត្តា. សីសវិរេចនំ សេម្ហនីហរណាទិ. បដលានីតិ អក្ខិបដលានិ. សលាកវេជ្ជកម្មន្តិ អក្ខិវេជ្ជកម្មំ, ឥទំ វុត្តាវសេសសាលាកិយសង្គហណត្ថំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពន្តិ. តប្បនាទយោបិ ហិ សាលាកិយានេវាតិ. មូលានិ បធានានិ រោគូបសមេ សមត្ថានិ ភេសជ្ជានិ មូលភេសជ្ជានិ, មូលានំ វា ព្យាធីនំ ភេសជ្ជានិ មូលភេសជ្ជានិ. មូលានុពន្ធវសេន ហិ ទុវិធោ ព្យាធិ. មូលរោគេ ច តិកិច្ឆិតេ យេភុយ្យេន ឥតរំ វូបសមតីតិ. ‘‘កាយតិកិច្ឆនំ ទស្សេតី’’តិ ឥទំ កោមារភច្ចសល្លកត្តសាលាកិយាទិករណវិសេសភូតតន្តីនំ តត្ថ តត្ថ វុត្តត្តា បារិសេសវសេន វុត្តំ, តស្មា តទវសេសាយ តន្តិយាបិ ឥធ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. សព្ពានិ ចេតានិ អាជីវហេតុកានិយេវ ឥធាធិប្បេតានិ ‘‘មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេន្តី’’តិ វុត្តត្តា. យំ បន តត្ថ តត្ថ បាឡិយំ ‘‘ឥតិ វា’’តិ វុត្តំ, តត្ថ ឥតីតិ បការត្ថេ និបាតោ, វា-ឥតិ វិកប្បនត្ថេ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ ឥមិនា បការេន, ឥតោ អញ្ញេ ន វាតិ. តេន យានិ ឥតោ ពាហិរកបព្ពជិតា សិប្បាយតនវិជ្ជាដ្ឋានាទីនិ ជីវិកោបាយភូតានិ អាជីវបកតា ឧបជីវន្តិ, តេសំ បរិគ្គហោ កតោតិ វេទិតព្ពោ.

មហាសីលវណ្ណនា និដ្ឋិតា.