បរិតស្សិតវិប្ផន្ទិតវារវណ្ណនា

១០៥-១១៧. មរិយាទវិភាគទស្សនត្ថន្តិ សស្សតាទិទិដ្ឋិទស្សនស្ស សម្មាទស្សនេន សង្ករាភាវវិភាវនត្ថំ. តទបិ វេទយិតន្តិ សម្ពន្ធោ. អជានតំ អបស្សតន្តិ ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិ ‘‘ឥទំ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឯវំគហិកំ ឯវំបរាមដ្ឋំ ឯវំគហិតំ ហោតិ ឯវំអភិសម្បរាយ’’ន្តិ យថាភូតំ អជានន្តានំ អបស្សន្តានំ. តថា យស្មិំ វេទយិតេ អវីតតណ្ហតាយ ឯវំ ទិដ្ឋិគតំ ឧបាទិយន្តិ, តំ វេទយិតំ សមុទយាទិតោ យថាភូតំ អជានន្តានំ អបស្សន្តានំ, ឯតេន អនាវរណញាណសមន្តចក្ខូហិ យថា តថាគតានំ យថាភូតមេត្ថ ញាណទស្សនំ, ន ឯវំ ទិដ្ឋិគតិកានំ, អថ ខោ តណ្ហាទិដ្ឋិបរាមាសោយេវាតិ ទស្សេតិ. តេនេវ ចាយំ ទេសនា មរិយាទវិភាគទស្សនត្ថា ជាតា. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘យថាភូតំ ធម្មានំ សភាវំ អជានន្តានំ អបស្សន្តាន’’ន្តិ អវិសេសេន វុត្តំ. ន ហិ សង្ខតធម្មសភាវំ អជាននមត្តេន មិច្ឆា អភិនិវិសន្តីតិ. សាមញ្ញជោតនា វិសេសេ អវតិដ្ឋតីតិ អយំ វិសេសយោជនា កតា. វេទយិតន្តិ ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិ ទិដ្ឋិបញ្ញាបនវសេន បវត្តំ ទិដ្ឋិយា អនុភូតំ អនុភវនំ. តណ្ហាគតានន្តិ តណ្ហាយ គតានំ ឧបគតានំ, បវត្តានំ វា. តញ្ច ខោ បនេតន្តិ ច យថាវុត្តំ វេទយិតំ បច្ចាមសតិ. តញ្ហិ វដ្ដាមិសភូតំ ទិដ្ឋិតណ្ហាសល្លានុវិទ្ធតាយ សឧព្ពិលត្តា ចញ្ចលំ, ន មគ្គផលសុខំ វិយ ឯករូបេន អវតិដ្ឋតីតិ. តេនេវាហ ‘‘បរិតស្សិតេនា’’តិអាទិ.

អថ វា ឯវំ វិសេសការណតោ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ វិភជិត្វា ឥទានិ អវិសេសការណតោ តានិ ទស្សេតុំ ‘‘តត្រ ភិក្ខវេ’’តិអាទិកា ទេសនា អារទ្ធា. សព្ពេសញ្ហិ ទិដ្ឋិគតិកានំ វេទនា អវិជ្ជា តណ្ហា ច អវិសិដ្ឋការន្តិ. តត្ថ តទបីតិ ‘‘សស្សតំ អត្តានញ្ច លោកញ្ច បញ្ញបេន្តិ’’តិ ឯត្ថ យទេតំ ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិ បញ្ញាបនំ, តទបិ. សុខាទិភេទំ តិវិធវេទយិតំ យថាក្កមំ ទុក្ខសល្លានិច្ចតោ, អវិសេសេន សមុទយត្ថង្គមស្សាទាទីនវនិស្សរណតោ វា យថាភូតំ អជានន្តានំ អបស្សន្តានំ, តតោ ឯវ ច សុខាទិបត្ថនាសម្ភវតោ តណ្ហាយ ឧបគតត្តា តណ្ហាគតានំ តណ្ហាបរិតស្សិតេន ទិដ្ឋិវិប្ផន្ទិតមេវ ទិដ្ឋិចលនមេវ, ‘‘អសតិ អត្តនិ កោ វេទនំ អនុភវតី’’តិ កាយវចីទ្វារេសុ ទិដ្ឋិយា ចោបនប្បត្តិមត្តមេវ វា, ន បន ទិដ្ឋិយា បញ្ញាបេតព្ពោ សស្សតោ កោចិ ធម្មោ អត្ថីតិ អត្ថោ. ឯកច្ចសស្សតវាទាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.