ឧច្ឆេទវាទវណ្ណនា

៨៤. អសតោ វិនាសាសម្ភវតោ អត្ថិភាវនិពន្ធនោ ឧច្ឆេទោតិ វុត្តំ ‘‘សតោ’’តិ. យថា ហេតុផលភាវេន បវត្តមានានំ សភាវធម្មានំ សតិបិ ឯកសន្តានបរិយាបន្នានំ ភិន្នសន្តតិបតិតេហិ វិសេសេ ហេតុផលានំ បរមត្ថតោ ភិន្នសភាវត្តា ភិន្នសន្តានបតិតានំ វិយ អច្ចន្តភេទសន្និដ្ឋានេន នានត្តនយស្ស មិច្ឆាគហណំ ឧច្ឆេទាភិនិវេសស្ស ការណំ, ឯវំ ហេតុផលភូតានំ ធម្មានំ វិជ្ជមានេបិ សភាវភេទេ ឯកសន្តតិបរិយាបន្នតាយ ឯកត្តនយេន អច្ចន្តមភេទគ្គហណម្បិ ការណំ ឯវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘សត្តស្សា’’តិ វុត្តំ បាឡិយំ. សន្តានវសេន ហិ វត្តមានេសុ ខន្ធេសុ ឃនវិនិព្ភោគាភាវេន សត្តគាហោ, សត្តស្ស ច អត្ថិភាវគាហនិពន្ធនោ ឧច្ឆេទគាហោ យាវាយំ អត្តា ន ឧច្ឆិជ្ជតិ, តាវាយំ វិជ្ជតិយេវាតិ គហណតោ, និរុទយវិនាសោ វា ឥធ ឧច្ឆេទោតិ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘ឧបច្ឆេទ’’ន្តិ. វិសេសេន នាសោ វិនាសោ, អភាវោ. សោ បន មំសចក្ខុបញ្ញាចក្ខូនំ ទស្សនបថាតិក្កមោយេវ ហោតីតិ អាហ ‘‘អទស្សន’’ន្តិ. អទស្សនេ ហិ នាស-សទ្ទោ លោកេ និរុឡ្ហោតិ. ភាវវិគមន្តិ សភាវាបគមំ. យោ ហិ និរុទយវិនាសវសេន ឧច្ឆិជ្ជតិ, ន សោ អត្តនោ សភាវេន តិដ្ឋតីតិ. លាភីតិ ទិព្ពចក្ខុញាណលាភី. ចុតិមត្តមេវាតិ សេក្ខបុថុជ្ជនានម្បិ ចុតិមត្តមេវ. ន ឧបបាតន្តិ បុព្ពយោគាភាវេន, បរិកម្មាករណេន វា ឧបបាតំ ទដ្ឋុំ ន សក្កោតិ. ‘‘អលាភី ច កោ បរលោកំ ន ជានាតី’’តិ នត្ថិកវាទវសេន, មហាមូឡ្ហភាវេនេវ វា ‘‘ឥតោ អញ្ញោ បរលោកោ អត្ថី’’តិ អនវពោធមាហ. ឯត្តកោយេវ វិសយោ, យោ យំ ឥន្ទ្រិយគោចរោតិ. អត្តនោ ធីតុយា ហត្ថគណ្ហនករាជាទិ វិយ កាមសុខគិទ្ធតាយ វា. ‘‘ន បុន វិរុហន្តី’’តិ បតិតបណ្ណានំ វណ្ដេន អប្បដិសន្ធិកភាវមាហ. ឯវមេវ សត្តាតិ យថា បណ្ឌុបលាសោ ពន្ធនា បវុត្តោ ន បដិសន្ធិយតិ, ឯវំ សព្ពេ សត្តា អប្បដិសន្ធិកមរណមេវ និគច្ឆន្តីតិ. ជលបុព្ពូឡកូបមា ហិ សត្តាតិ តស្ស លទ្ធិ. តថាតិ វុត្តប្បការេន. លាភិនោបិ ចុតិតោ ឧទ្ធំ អទស្សនេនេវ ឥមា ទិដ្ឋិយោ ឧប្បជ្ជន្តីតិ អាហ ‘‘វិកប្បេត្វា វា’’តិ.

ឯត្ថាហ – យថា អមរាវិក្ខេបិកវាទា ឯកន្តអលាភីវសេនេវ ទស្សិតា, យថា ច ឧទ្ធមាឃាតនិកសញ្ញីវាទចតុក្កោ ឯកន្តលាភីវសេនេវ, ន ឯវមយំ. អយំ បន សស្សតេកច្ចសស្សតវាទាទយោ វិយ លាភីអលាភីវសេន បវត្តោ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘តត្ថ ទ្វេ ជនា’’តិអាទិ. យទិ ឯវំ កស្មា សស្សតវាទាទិទេសនាហិ ឥធ អញ្ញថា ទេសនា បវត្តាតិ? វុច្ចតេ – ទេសនាវិលាសប្បត្តិតោ. ទេសនាវិលាសប្បត្តា ហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ, តេ វេនេយ្យជ្ឈាសយានុរូបំ វិវិធេនាការេន ធម្មំ ទេសេន្តិ, អញ្ញថា ឥធាបិ ច ឯវំ ភគវា ទេសេយ្យ ‘‘ឥធ ភិក្ខវេ ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា អាតប្បមន្វាយ…បេ… យថាសមាហិតេ ចិត្តេ សត្តានំ ចុតូបបាតញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ, សោ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន អរហតោ ចុតិចិត្តំ បស្សតិ, បុថូនំ វា បរសត្តានំ, ន ហេវ ខោ តទុទ្ធំ ឧបបត្តិំ, សោ ឯវមាហ ‘យថា ខោ ភោ អយំ អត្តា’’’ តិអាទិនា វិសេសលាភិនោ, តក្កិនោ ច វិសុំ កត្វា, តស្មា ទេសនាវិលាសេន វេនេយ្យជ្ឈាសយានុរូបំ សស្សតវាទាទិទេសនាហិ អញ្ញថាយំ ទេសនា បវត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

អថ វា ឯកច្ចសស្សតវាទាទីសុ វិយ ន ឥធ តក្កីវាទិតោ វិសេសលាភីវាទោ ភិន្នាការោ, អថ ខោ សមានភេទតាយ សមានាការោយេវាតិ ឥមស្ស វិសេសស្ស បកាសនត្ថំ ភគវតា អយមុច្ឆេទវាទោ បុរិមវាទេហិ វិសិដ្ឋាការោ ទេសិតោ. សម្ភវតិ ហិ តក្កិនោបិ អនុស្សវាទិវសេន អធិគមវតោ វិយ ឥធ អភិនិវេសោ. អថ វា ន ឥមា ទិដ្ឋិយោ ភគវតា អនាគតេ ឯវំ ភាវីវសេន ទេសិតា, នាបិ បរិកប្បវសេន, អថ ខោ យថា យថា ទិដ្ឋិគតិកេហិ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’’ន្តិ បញ្ញត្តា, តថា តថា យថាភុច្ចំ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា បកាសិតា. យេហិ គម្ភីរាទិប្បការា អបុថុជ្ជនគោចរា ពុទ្ធធម្មា បកាសន្តិ, យេសញ្ច បរិកិត្តនេន តថាគតា សម្មទេវ ថោមិតា ហោន្តិ. ឧច្ឆេទវាទីហិ ច ទិដ្ឋិគតិកេហិ យថា ឧត្តរុត្តរភវទស្សីហិ អបរភវទស្សីនំ តេសំ វាទបដិសេធវសេន សកសកវាទា បតិដ្ឋាបិតា, តថាយំ ទេសនា បវត្តាតិ បុរិមទេសនាហិ ឥមិស្សា ទេសនាយ បវត្តិភេទោ ន ចោទេតព្ពោ. ឯវញ្ច កត្វា អរូបភវភេទវសេន វិយ កាមរូបភវភេទវសេនាបិ ឧច្ឆេទវាទោ វិភជិត្វា ទដ្ឋព្ពោ. អថ វា បច្ចេកំ កាមរូបភវភេទវសេន វិយ អរូបភវវសេនាបិ ន វិភជិត្វា វត្តព្ពោ, ឯវញ្ច សតិ ភគវតា វុត្តសត្តកតោ ពហុតរភេទោ, អប្បតរភេទោ វា ឧច្ឆេទវាទោ អាបជ្ជតីតិ ឯវំ បការាបិ ចោទនា អនវកាសាវាតិ.

ឯត្ថាហ – យុត្តំ តាវ បុរិមេសុ តីសុ វាទេសុ ‘‘កាយស្ស ភេទា’’តិ វុត្តំ បញ្ចវោការភវបរិយាបន្នំ អត្តភាវំ អារព្ភ បវត្តត្តា តេសំ វាទានំ, ចតុវោការភវបរិយាបន្នំ បន អត្តភាវំ និស្សាយ បវត្តេសុ ចតុត្ថាទីសុ ចតូសុ វាទេសុ កស្មា ‘‘កាយស្ស ភេទា’’តិ វុត្តំ. ន ហិ អរូបីនំ កាយោ វិជ្ជតីតិ? សច្ចមេតំ, រូបត្តភាវេ បវត្តវោហារេនេវ បន ទិដ្ឋិគតិកោ អរូបត្តភាវេបិ កាយវោហារំ អារោបេត្វា អាហ ‘‘កាយស្ស ភេទា’’តិ. យថា ច ទិដ្ឋិគតិកា ទិដ្ឋិយោ បញ្ញាបេន្តិ, តថា ច ភគវា ទស្សេតីតិ, អរូបកាយភាវតោ វា ផស្សាទិធម្មសមូហភូតេ អរូបត្តភាវេ កាយនិទ្ទេសោ ទដ្ឋព្ពោ. ឯត្ថ ច កាមទេវត្តភាវាទិនិរវសេសវិភវបតិដ្ឋាបកានំ ទុតិយវាទាទីនំ យុត្តោ អបរន្តកប្បិកភាវោ អនាគតទ្ធវិសយត្តា តេសំ វាទានំ, ន បន ទិដ្ឋិគតិកបច្ចក្ខភូតមនុស្សត្តភាវសមុច្ឆេទបតិដ្ឋាបកស្ស បឋមវាទស្ស បច្ចុប្បន្នវិសយត្តា. ទុតិយវាទាទីនញ្ហិ បុរិមបុរិមវាទសង្គហិតស្សេវ អត្តនោ តទុត្តរុត្តរិភវោបបន្នស្ស សមុច្ឆេទតោ យុជ្ជតិ អបរន្តកប្បិកតា, តថា ច ‘‘នោ ច ខោ ភោ អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិអាទិ វុត្តំ, យំ បន តត្ថ វុត្តំ ‘‘អត្ថិ ខោ ភោ អញ្ញោ អត្តា’’តិ, តំ មនុស្សកាយវិសេសាបេក្ខាយ វុត្តំ, ន សព្ពថា អញ្ញភាវតោតិ? នោ ន យុត្តោ, ឥធលោកបរិយាបន្នត្តេបិ ច បឋមវាទវិសយស្ស អនាគតកាលស្សេវ តស្ស អធិប្បេតត្តា បឋមវាទិនោបិ អបរន្តកប្បិកតាយ ន កោចិ វិរោធោតិ.