នាមរូបបទនិទ្ទេសវណ្ណនា
២២៨. សុត្តន្តាភិធម្មេសុ នាមរូបទេសនាវិសេសោ ទេសនាភេទោ. តយោ ខន្ធាតិ ឯតំ យទិបិ បាឡិយំ នត្ថិ, អត្ថតោ បន វុត្តមេវ ហោតីតិ កត្វា វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.
អណ្ឌជានញ្ច អភាវកានន្តិ យោជេតព្ពំ. សន្តតិសីសានីតិ កលាបសន្តានមូលានិ. យទិបិ វិការរូបានិ បដិសន្ធិក្ខណេ ន សន្តិ, លក្ខណបរិច្ឆេទរូបានិ បន សន្តីតិ តានិ អបរិនិប្ផន្នានិ បរមត្ថតោ វិវជ្ជេន្តោ អាហ ‘‘រូបរូបតោ’’តិ.
កាមភវេ បន យស្មា សេសឱបបាតិកានន្តិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ កាមភវេ ‘‘ឱបបាតិកា’’តិ វុត្តា ន សន្តិ, យេន សេសគ្គហណំ សាត្ថកំ ភវេយ្យ, អណ្ឌជគព្ភសេយ្យកេហិ បន ឱបបាតិកសំសេទជា សេសា ហោន្តីតិ សេសគ្គហណំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ. អថ វា ព្រហ្មកាយិកាទិកេហិ ឱបបាតិកេហិ វុត្តេហិ សេសេ សន្ធាយ ‘‘សេសឱបបាតិកាន’’ន្តិ អាហ. តេ បន អរូបិនោបិ សន្តីតិ ‘‘កាមភវេ’’តិ វុត្តំ, អបរិបុណ្ណាយតនានំ បន នាមរូបំ យថាសម្ភវំ រូបមិស្សកវិញ្ញាណនិទ្ទេសេ វុត្តនយេន សក្កា ធម្មគណនាតោ វិញ្ញាតុន្តិ ន វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.
អវកំសតោ ទ្វេ អដ្ឋកានេវ ឧតុចិត្តសមុដ្ឋានានិ ហោន្តីតិ សសទ្ទកាលំ សន្ធាយ ‘‘ឧក្កំសតោ ទ្វិន្នំ នវកាន’’ន្តិ វុត្តំ. បុព្ពេតិ ខន្ធវិភង្គេតិ វទន្តិ. តត្ថ ហិ ‘‘ឯកេកចិត្តក្ខណេ តិក្ខត្តុំ ឧប្បជ្ជមាន’’ន្តិ វុត្តំ. ឥធេវ វា វុត្តំ សន្តតិទ្វយាទិកំ សត្តកបរិយោសានំ សន្ធាយាហ ‘‘បុព្ពេ វុត្តំ កម្មសមុដ្ឋានំ សត្តតិវិធ’’ន្តិ, តំ បនុប្បជ្ជមានំ ឯកេកចិត្តក្ខណេ តិក្ខត្តុំ ឧប្បជ្ជតីតិ ឥមិនាធិប្បាយេន វុត្តំ ‘‘ឯកេកចិត្តក្ខណេ តិក្ខត្តុំ ឧប្បជ្ជមាន’’ន្តិ. ចតុទ្ទិសា វវត្ថាបិតាតិ អញ្ញមញ្ញសំសដ្ឋសីសា មូលេន ចតូសុ ទិសាសុ វវត្ថាបិតា អញ្ញមញ្ញំ អាលិង្គេត្វា ឋិតា ភិន្នវាហនិកា វិយ.
បញ្ចវោការភវេ ច បវត្តិយន្តិ រូបាជនកកម្មជំ បញ្ចវិញ្ញាណប្បវត្តិកាលំ សហជាតវិញ្ញាណបច្ចយញ្ច សន្ធាយាហ. តទា ហិ តតោ នាមមេវ ហោតីតិ, កម្មវិញ្ញាណបច្ចយា បន សទាបិ ឧភយំ ហោតីតិ សក្កា វត្តុំ, បច្ឆាជាតវិញ្ញាណបច្ចយា ច រូបំ ឧបត្ថទ្ធំ ហោតីតិ. អសញ្ញេសូតិអាទិ កម្មវិញ្ញាណបច្ចយំ សន្ធាយ វុត្តំ, បញ្ចវោការភវេ ច បវត្តិយន្តិ ភវង្គាទិជនកកម្មតោ អញ្ញេន រូបុប្បត្តិកាលំ និរោធសមាបត្តិកាលំ ភវង្គាទិឧប្បត្តិកាលតោ អញ្ញកាលញ្ច សន្ធាយ វុត្តន្តិ យុត្តំ. ភវង្គាទិឧប្បត្តិកាលេ ហិ តំជនកេនេវ កម្មុនា ឧប្បជ្ជមានំ រូបំ, សោ ច វិបាកោ កម្មវិញ្ញាណបច្ចយោ ហោតីតិ សក្កា វត្តុំ. សហជាតវិញ្ញាណបច្ចយានបេក្ខម្បិ ហិ បវត្តិយំ កម្មេន បវត្តមានំ រូបំ នាមញ្ច ន កម្មវិញ្ញាណានបេក្ខំ ហោតីតិ. សព្ពត្ថាតិ បដិសន្ធិយំ បវត្តេ ច. សហជាតវិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ, កម្មវិញ្ញាណបច្ចយា ច នាមរូបញ្ច យថាសម្ភវំ យោជេតព្ពំ. នាមញ្ច រូបញ្ច នាមរូបញ្ច នាមរូបន្តិ ឯត្ថ នាមរូប-សទ្ទោ អត្តនោ ឯកទេសេន នាម-សទ្ទេន នាម-សទ្ទស្ស សរូបោ, រូប-សទ្ទេន ច រូប-សទ្ទស្ស, តស្មា ‘‘សរូបានំ ឯកសេសោ’’តិ នាមរូប-សទ្ទស្ស ឋានំ ឥតរេសញ្ច នាមរូប-សទ្ទានំ អទស្សនំ ទដ្ឋព្ពំ.
វិបាកតោ អញ្ញំ អវិបាកំ. យតោ ទ្វិធា មតំ, តតោ យុត្តមេវ ឥទន្តិ យោជេតព្ពំ. កុសលាទិចិត្តក្ខណេតិ អាទិ-សទ្ទេន អកុសលកិរិយចិត្តក្ខណេ វិយ វិបាកចិត្តក្ខណេបិ វិបាកាជនកកម្មសមុដ្ឋានំ សង្គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ. វិបាកចិត្តក្ខណេ បន អភិសង្ខារវិញ្ញាណបច្ចយា បុព្ពេ វុត្តនយេន ឧភយញ្ច ឧបលព្ភតីតិ តាទិសវិបាកចិត្តក្ខណវជ្ជនត្ថំ ‘‘កុសលាទិចិត្តក្ខណេ’’តិ វុត្តំ.
សុត្តន្តិកបរិយាយេនាតិ បដ្ឋានេ រូបានំ ឧបនិស្សយបច្ចយស្ស អវុត្តត្តា វុត្តំ, សុត្តន្តេ បន ‘‘យស្មិំ សតិ យំ ហោតិ, អសតិ ច ន ហោតិ, សោ តស្ស ឧបនិស្សយោ និទានំ ហេតុ បភវោ’’តិ កត្វា ‘‘វិញ្ញាណូបនិសំ នាមរូប’’ន្តិ រូបស្ស ច វិញ្ញាណូបនិស្សយតា វុត្តា. វនបត្ថបរិយាយេ ច វនសណ្ឌគាមនិគមនគរជនបទបុគ្គលូបនិស្សយោ ឥរិយាបថវិហារោ, តតោ ច ចីវរាទីនំ ជីវិតបរិក្ខារានំ កសិរេន ច អប្បកសិរេន ច សមុទាគមនំ វុត្តំ, ន ច វនសណ្ឌាទយោ អារម្មណូបនិស្សយាទិភាវំ ឥរិយាបថានំ ចីវរាទិសមុទាគមនស្ស ច ភជន្តិ, តស្មា វិនា អភាវោ ឯវ ច សុត្តន្តបរិយាយតោ ឧបនិស្សយភាវោ ទដ្ឋព្ពោ. នាមស្ស អភិសង្ខារវិញ្ញាណំ កម្មារម្មណបដិសន្ធិអាទិកាលេ អារម្មណបច្ចយោវ ហោតីតិ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ រូបស្សេវ សុត្តន្តិកបរិយាយតោ ឯកធា បច្ចយភាវោ វុត្តោ. សសំសយស្ស ហិ រូបស្ស តំបច្ចយោ ហោតីតិ វុត្តេ នាមស្ស ហោតីតិ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ.
បវត្តស្ស បាកដត្តា អបាកដំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា បុច្ឆតិ ‘‘កថំ បនេត’’ន្តិអាទិនា. សុត្តតោ នាមំ, យុត្តិតោ រូបំ វិញ្ញាណបច្ចយា ហោតីតិ ជានិតព្ពំ. យុត្តិតោ សាធេត្វា សុត្តេន តំ ទឡ្ហំ ករោន្តោ ‘‘កម្មសមុដ្ឋានស្សបិ ហី’’តិអាទិមាហ. ចិត្តសមុដ្ឋានស្សេវាតិ ចិត្តសមុដ្ឋានស្ស វិយ. យស្មា នាមរូបមេវ បវត្តមានំ ទិស្សតិ, តស្មា តទេវ វទន្តេន អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ. សុញ្ញតាបកាសនញ្ហិ ធម្មចក្កប្បវត្តនន្តិ អធិប្បាយោ. នាមរូបមត្តតាវចនេនេវ វា បវត្តិយា ទុក្ខសច្ចមត្តតា វុត្តា, ទុក្ខសច្ចប្បកាសនេន ច តស្ស សមុទយោ, តស្ស ច និរោធោ, និរោធគាមី ច មគ្គោ បកាសិតោ ឯវ ហោតិ. អហេតុកស្ស ទុក្ខស្ស ហេតុនិរោធា, អនិរុជ្ឈនកស្ស ច អភាវា, និរោធស្ស ច ឧបាយេន វិនា អនធិគន្តព្ពត្តាតិ ចតុសច្ចប្បកាសនំ ធម្មចក្កប្បវត្តនំ យោជេតព្ពំ.
នាមរូបបទនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.