(៤.) ចតុក្កនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៣៩. ឥតីតិ និទស្សនេ និបាតោតិ ឯវំ-សទ្ទេន សមានត្ថោតិ ទស្សេតិ. ភវាភវហេតូតិបីតិ ឯត្ថ ភវន្តិ ជាយន្តិ ឯតេនាតិ ភវោ, សប្បិអាទិភេសជ្ជំ. ភវោ ឯវ បណីតតរោ អភិវុទ្ធោ អភវោ. ភាវនារាមតាអរិយវំសប្បហេយ្យត្តា វា បុរិមតណ្ហាត្តយវជ្ជា សព្ពា តណ្ហា ‘‘ភវាភវហេតុ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា.

ឯតាយាតិ ឆន្ទាទិអគតិយា. ន គច្ឆន្តីតិ ន បវត្តន្តិ, តំ តំ កិរិយំ ន ករោន្តីតិ អត្ថោ. ឥមិនាតិ ឆន្ទាទិនា អគតិគមនេន. ឆន្ទាទីសុ យេន និន្នោ, តេន គមនំ យថានិន្នគមនំ.

‘‘រាជា’’តិអាទិនា រាជាទិនិមិត្តោ វិយ ឩមិអាទិនិមិត្តោ ចិត្តុត្រាសោ ឩមិអាទិភយំ, ‘‘ឩមិភយន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, កោធុបាយាសស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិអាទិវចនតោ (ម. និ. ២.១៦២; អ. និ. ៤.១២២; ឥតិវុ. ១០៩) កោធុបាយាសឱទរិកត្តបញ្ចកាមគុណមាតុគាមា វា. តត្ថ បញ្ចកាមគុណមាតុគាមគ្គហណេន តន្និស្សិតឆន្ទរាគគ្គហណំ វេទិតព្ពំ, ឱទរិកត្តញ្ច លោភោវ. ឧក្ខេបនីយាទិកម្មំ វិនយទណ្ឌំ.

‘‘អថ ខោ តិម្ពរុកោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា…បេ… ឯតទវោច ‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សយំកតំ សុខទុក្ខ’ន្តិ? មា ហេវំ តិម្ពរុកាតិ ភគវា អវោចា’’តិអាទិនា និទានវគ្គេ (សំ. និ. ២.១៨) អាគតត្តា ‘‘តិម្ពរុកទិដ្ឋី’’តិ វុត្តា.

ចតុក្កនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.