១៨. មគ្គបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៨. បញ្ញា វិតក្កោ សម្មាវាចាកម្មន្តាជីវា វីរិយំ សតិ សមាធិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិច្ឆាវាចាកម្មន្តាជីវាតិ ឥមានិ ទ្វាទសង្គានីតិ ឯត្ថ ទុវិធម្បិ សង្កប្បំ វីរិយំ សមាធិញ្ច វិតក្កវីរិយសមាធិវចនេហិ សង្គណ្ហិត្វា ‘‘អយមេវ ខោ, អាវុសោ, អដ្ឋង្គិកោ មិច្ឆាមគ្គោ អព្រហ្មចរិយំ. សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… មិច្ឆាសមាធី’’តិអាទីហិ (សំ. និ. ៥.១៨) សុត្តវចនេហិ មិច្ឆាវាចាកម្មន្តាជីវេសុបិ មគ្គង្គវោហារសិទ្ធិតោ តេហិ សហ ទ្វាទសង្គានិ ឥធ លព្ភមានានិ ច អលព្ភមានានិ ច មគ្គង្គវចនសាមញ្ញេន សង្គណ្ហិត្វា វុត្តានិ. ឯវញ្ហិ សុត្តន្តវោហារោបិ ទស្សិតោ ហោតិ, ឯវំ បន ទស្សេន្តេន ‘‘មគ្គបច្ចយនិទ្ទេសេ មគ្គង្គានី’’តិ ឯវំ ឧទ្ធរិត្វា តស្ស បាឋគតស្ស មគ្គង្គសទ្ទស្ស អត្ថភាវេន ឥមានិ ទ្វាទសង្គានិ ន ទស្សេតព្ពានិ. ន ហិ បាឡិយំ មគ្គង្គសទ្ទស្ស មិច្ឆាវាចាកម្មន្តាជីវោតិ អត្ថោ វត្តព្ពោ. តេហិ សម្មាវាចាទីហិ បដិបក្ខា ចេតនាធម្មា តប្បដិបក្ខភាវតោយេវ ‘‘មិច្ឆាមគ្គង្គានី’’តិ សុត្តេ វុត្តានិ, ន បន មគ្គបច្ចយភាវេន. មគ្គង្គានិ មគ្គបច្ចយភូតានិ ច ឥធ បាឡិយំ ‘‘មគ្គង្គានី’’តិ វុត្តានិ, ន ច អញ្ញំ ឧទ្ធរិត្វា អញ្ញស្ស អត្ថោ វត្តព្ពោ. បរិយាយនិប្បរិយាយមគ្គង្គទស្សនត្ថំ បន ឥច្ឆន្តេន បាឡិគតមគ្គង្គសទ្ទបតិរូបកោ អញ្ញោ មគ្គង្គសទ្ទោ ឧភយបទត្ថោ ឧទ្ធរិតព្ពោ យថា ‘‘អធិករណំ នាម ចត្តារិ អធិករណានី’’តិ (បារា. ៣៨៦, ៤០៥). ឥធ បន ‘‘មគ្គបច្ចយនិទ្ទេសេ មគ្គង្គានី’’តិ បាឡិគតោយេវ មគ្គង្គសទ្ទោ ឧទ្ធដោ, ន ច អត្ថុទ្ធរណវសេន ទស្សេត្វា អធិប្បេតត្ថនិយមនំ កតំ, តស្មា បាឡិយំ មគ្គង្គសទ្ទស្ស មិច្ឆាវាចាទីនំ អត្ថភាវោ មា ហោតូតិ ‘‘សម្មាទិដ្ឋិសង្កប្បវាចាកម្មន្តាជីវវាយាមសតិសមាធិមិច្ឆាទិដ្ឋិសង្កប្បវាយាមសមាធយោតិ ឥមានិ ទ្វាទសង្គានី’’តិ បឋន្តិ. ននុ ឯវំ ‘‘អហេតុកចិត្តុប្បាទវជ្ជេសូ’’តិ ន វត្តព្ពំ. ន ហិ តេសុ សម្មាទិដ្ឋិអាទយោ យថាវុត្តា សន្តិ, យេ វជ្ជេតព្ពា សិយុន្តិ? ន, ឧប្បត្តិដ្ឋាននិយមនត្ថត្តា. អហេតុកចិត្តុប្បាទវជ្ជេស្វេវ ឯតានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, នាហេតុកចិត្តុប្បាទេសុ. តត្ថុប្បន្នានិ ទ្វាទសង្គានីតិ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ.

មគ្គបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.