២. កាលសំសន្ទនវណ្ណនា

២៨៥. អតីតានាគតំ បហាយ បច្ចុប្បន្នរូបមេវ អប្បិយំ អវិភជិតព្ពំ ករិត្វាតិ បច្ចុប្បន្នសទ្ទេន រូបសទ្ទេន ចាតិ ឧភោហិបិ បច្ចុប្បន្នរូបមេវ វត្តព្ពំ កត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ. បញ្ញត្តិយា អវិគតត្តាតិ ឯតេន ឥទំ វិញ្ញាយតិ ‘‘ន រូបបញ្ញត្តិ វិយ វត្ថបញ្ញត្តិ សភាវបរិច្ឆិន្នេ បវត្តា វិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, អថ ខោ បុព្ពាបរិយវសេន បវត្តមានំ រូបសមូហំ ឧបាទាយ បវត្តា អវិជ្ជមានបញ្ញត្តិ, តស្មា វត្ថភាវស្ស ឱទាតភាវវិគមេ វិគមាវត្តព្ពតា យុត្តា, ន បន រូបភាវស្ស បច្ចុប្បន្នភាវវិគមេ’’តិ.

កាលសំសន្ទនវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

វចនសោធនវណ្ណនា

២៨៨. អនាគតំ វា បច្ចុប្បន្នំ វា ហុត្វា ហោតីតិ វុត្តន្តិ ឯត្ថ អនាគតំ អនាគតំ ហុត្វា បុន បច្ចុប្បន្នំ ហោន្តំ ហុត្វា ហោតីតិ, តថា បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្នំ ហោន្តំ បុព្ពេ អនាគតំ ហុត្វា បច្ចុប្បន្នំ ហោតីតិ ហុត្វា ហោតីតិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. កិំ តេ តម្បិ ហុត្វា ហោតីតិ តព្ភាវាវិគមតោ ហុត្វាហោតិភាវានុបរមំ អនុបច្ឆេទំ បុច្ឆតីតិ អធិប្បាយោ យុត្តោ. ហុត្វា ភូតស្ស បុន ហុត្វា អភាវតោតិ អនាគតំ ហុត្វា បច្ចុប្បន្នភូតស្ស បុន អនាគតំ ហុត្វា បច្ចុប្បន្នាភាវតោ.

យស្មា តន្តិ តំ ហុត្វា ភូតំ បច្ចុប្បន្នំ យស្មា អនាគតំ ហុត្វា បច្ចុប្បន្នំ ហោន្តំ ‘‘ហុត្វា ហោតី’’តិ សង្ខ្យំ គតំ, តស្មា ទុតិយម្បិ ‘‘ហុត្វា ហោតី’’តិ វចនំ អរហតីតិ បដិជានាតីតិ អធិប្បាយោ. ឯវំ បន ធម្មេ ហុត្វាហោតិភាវានុបរមំ វទន្តស្ស អធម្មេ សសវិសាណេ នហុត្វាន ហោតិភាវានុបរមោ អាបជ្ជតីតិ អធិប្បាយេន ‘‘អថ ន’’ន្តិអាទិមាហ.

បដិក្ខិត្តនយេនាតិ កាលនានត្តេន. បដិញ្ញាតនយេនាតិ អត្ថានានត្តេន. អត្ថានានត្តំ ឥច្ឆន្តោបិ បន អនាគតស្ស បច្ចុប្បន្នេ វុត្តំ ហោតិភាវំ, បច្ចុប្បន្នស្ស ច អនាគតេ វុត្តំ ហុត្វាភាវំ កថំ បដិជានាតីតិ វិចារេតព្ពំ. អត្ថានានត្តមេវ ហិ តេន អនុញ្ញាយតិ, ន អនាគតេ បច្ចុប្បន្នភាវោ, បច្ចុប្បន្នេ វា អនាគតភាវោតិ. បុរិមំ បដិក្ខិត្តបញ្ហំ បរិវត្តិត្វាតិ អនុញ្ញាតបញ្ហស្ស ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ ទោសោ វុត្តោតិ អវុត្តទោសំ អតិក្កម្ម បដិក្ខិត្តបញ្ហំ បុន គហេត្វា តេន ចោទេតីតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច អត្ថានានត្តេន ហុត្វាហោតីតិ អនុជានន្តស្ស ទោសោ កាលនានត្តាយេវ អនាគតំ បច្ចុប្បន្នន្តិ បដិក្ខេបេន កថំ ហោតីតិ? តស្សេវ អនុជាននបដិក្ខេបតោតិ អធិប្បាយោ.

ឯកេកន្តិ អនាគតម្បិ ន ហុត្វា ន ហោតិ បច្ចុប្បន្នម្បីតិ តទុភយំ គហេត្វា ‘‘ឯកេកំ ន ហុត្វា ន ហោតិ ន ហុត្វា ន ហោតី’’តិ វុត្តំ, ន ឯកេកមេវ ន ហុត្វា ន ហោតិ ន ហុត្វា ន ហោតីតិ. ឯស នយោ បុរិមស្មិំ ‘‘ឯកេកំ ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតី’’តិ វចនេបិ. អនាគតស្ស ហិ ‘‘ហុត្វា ហោតី’’តិ នាមំ បច្ចុប្បន្នស្ស ចាតិ ទ្វេបិ នាមានិ សង្គហេត្វា ‘‘ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតី’’តិ ចោទិតំ, តថា ‘‘ន ហុត្វា ន ហោតិ ន ហុត្វា ន ហោតី’’តិ ចាតិ អធិប្បាយោ. សព្ពតោ អន្ធការេន បរិយោនទ្ធោ វិយាតិ ឯតេន អបរិយោនទ្ធេន បដិជានិតព្ពំ សិយាតិ ទស្សេតិ. ឯត្ថ ច បុរិមនយេ ហុត្វា ភូតស្ស បុន ហុត្វាហោតិភាវោ ចោទិតោ, ទុតិយនយេ អនាគតាទីសុ ឯកេកស្ស ហុត្វាហោតិនាមតាតិ អយំ វិសេសោ.

វចនសោធនវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អតីតញាណាទិកថាវណ្ណនា

២៩០. បុន បុដ្ឋោ…បេ… អត្ថិតាយ បដិជានាតីតិ ឯត្ថ បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ តេនាតិ ឯតេន អនុវត្តមានាបេក្ខនវចនេន កថំ វុច្ចតីតិ វិចារេតព្ពំ.

អតីតញាណាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អរហន្តាទិកថាវណ្ណនា

២៩១. យុត្តិវិរោធោ អរហតោ សរាគាទិភាវេ បុថុជ្ជនេន អនានត្តំ ព្រហ្មចរិយវាសស្ស អផលតាតិ ឯវមាទិកោ ទដ្ឋព្ពោ.

អរហន្តាទិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បទសោធនកថាវណ្ណនា

២៩៥. តេន ការណេនាតិ អតីតអត្ថិសទ្ទានំ ឯកត្ថត្តា អត្ថិសទ្ទត្ថស្ស ច ន្វាតីតភាវតោ ‘‘អតីតំ ន្វាតីតំ, ន្វាតីតញ្ច អតីតំ ហោតី’’តិ វុត្តំ ហោតិ. ឯត្ថ បន អតីតាទីនំ អត្ថិតំ វទន្តស្ស បរវាទិស្សេវាយំ ទោសោ យថា អាបជ្ជតិ, ន បន ‘‘និព្ពានំ អត្ថី’’តិ វទន្តស្ស សកវាទិស្ស, តថា បដិបាទេតព្ពំ.

បទសោធនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សព្ពមត្ថីតិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.