១៣. តេរសមនយោ អសង្គហិតេនសម្បយុត្តវិប្បយុត្តបទវណ្ណនា

៤៤៨. តេរសមនយវណ្ណនាយំ យេហិ តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហិតំ វិញ្ញាណមេវ ហោតិ, តេ បាឡិយំ ‘‘រូបញ្ច ធម្មាយតន’’ន្តិអាទិឧទ្ទានគាថាយ ទស្សិតា ពាវីស ធម្មា ‘‘រូបក្ខន្ធេន សទិសបញ្ហា ធម្មា’’តិ វុត្តា. យេហិ បន តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហិតានិ អរូបភវេន វិយ ឱឡារិកាយតនានេវ ហោន្តិ, តេ វុត្តាវសេសា សព្ពេ ឥធ ឧទ្ធដា ‘‘អរូបភវេន សទិសា’’តិ វុត្តា. សេសាតិ សេសា បញ្ចមនយេ អាគតា វេទនាក្ខន្ធាទយោ សតិបិ អសង្គាហកត្តេ ឥធ វិស្សជ្ជនំ ន រុហន្តីតិ ន ឧទ្ធដា. យេ បន អសង្គាហកា ឯវ ន ហោន្តិ ទុក្ខសច្ចាទិធម្មា, តេសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. យថា បន វេទនាក្ខន្ធាទយោ ន រុហន្តិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘វេទនាក្ខន្ធេន ហី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ តេសញ្ច សម្បយោគោ នាម នត្ថីតិ រូបារូបធម្មានំ អសម្បយោគេហិ វោមិស្សតាយ សម្បយោគោ នត្ថីតិ អត្ថោ.

យទិ បន តេ កទាចិ អសព្ពវិញ្ញាណធាតុសម្បយុត្តា អរូបធម្មា រូបធម្មា ច សិយុំ, ន តេសំ វិប្បយោគោ នត្ថីតិ ‘‘វិប្បយោគោ ច នត្ថី’’តិ ន វុត្តំ, ន វេទនាក្ខន្ធេន អសង្គហិតានំ វិប្បយោគស្ស អត្ថិតាយាតិ វេទិតព្ពំ. ឧភយាភាវតោ ហិ វេទនាក្ខន្ធាទយោ ឥធ ន រុហន្តីតិ. ឯវំ បនេត្ថ សិយា ‘‘វេទនាក្ខន្ធេន ហិ ខន្ធាទិវសេន អនារម្មណមិស្សកា សត្តវិញ្ញាណធាតុធម្មា អសង្គហិតា ហោន្តិ, តេសញ្ច សម្បយោគោ វិប្បយោគោ ច នត្ថី’’តិ. អនារម្មណសហិតានញ្ហិ សព្ពវិញ្ញាណធាតូនំ សព្ពវិញ្ញាណធាតុសម្បយុត្តានំ តទុភយធម្មានញ្ច វេទនាក្ខន្ធាទិវិញ្ញាណក្ខន្ធាទិចក្ខាយតនាទីហិ តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហិតានំ សម្បយោគវិប្បយោគាភាវោ អរុហណេ ការណំ. ជាតិវិប្បយោគភូមិកាលសន្តានវិប្បយោគតោ ចតុព្ពិធោ វិប្បយោគោ. តត្ថ ជាតិវិប្បយោគោ ‘‘កុសលា ធម្មា, អកុសលា ធម្មា’’តិអាទិ, ភូមិវិប្បយោគោ ‘‘កាមាវចរា, រូបាវចរា’’តិអាទិ, កាលវិប្បយោគោ ‘‘អតីតា ធម្មា, អនាគតា ធម្មា’’តិអាទិ, សន្តានវិប្បយោគោ ‘‘អជ្ឈត្តា ធម្មា, ពហិទ្ធា ធម្មា’’តិអាទិ. ឯវំ វិប្បយោគោ ចតុធា វេទិតព្ពោ.

តេរសមនយអសង្គហិតេនសម្បយុត្តវិប្បយុត្តបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.