១. ខន្ធបទវណ្ណនា

៦. ខន្ធាយតនធាតុយោមហន្តរេ អភិញ្ញេយ្យធម្មភាវេន វុត្តា, តេសំ បន សភាវតោ អភិញ្ញាតានំ ធម្មានំ បរិញ្ញេយ្យតាទិវិសេសទស្សនត្ថំ សច្ចានិ, អធិបតិយាទិកិច្ចវិសេសទស្សនត្ថំ ឥន្ទ្រិយាទីនិ ច វុត្តានីតិ សច្ចាទិវិសេសោ វិយ សង្គហាសង្គហវិសេសោ ច អភិញ្ញេយ្យនិស្សិតោ វុច្ចមានោ សុវិញ្ញេយ្យោ ហោតីតិ ‘‘តីហិ សង្គហោ. តីហិ អសង្គហោ’’តិ នយមុខមាតិកា ឋបិតាតិ វេទិតព្ពា. ឯវញ្ច កត្វា ‘‘ចតូហី’’តិ វុត្តា សម្បយោគវិប្បយោគា ច អភិញ្ញេយ្យនិស្សយេន ខន្ធាទីហេវ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជិតាតិ. រូបក្ខន្ធោ ឯកេន ខន្ធេនាតិ យេ ធម្មា ‘‘រូបក្ខន្ធោ’’តិ វុច្ចន្តិ, តេសំ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ រូបក្ខន្ធភាវេន សភាគតា ហោតីតិ រូបក្ខន្ធភាវសង្ខាតេន, រូបក្ខន្ធវចនសង្ខាតេន វា គណនេន សង្គហំ គណនំ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘យញ្ហិ កិញ្ចី’’តិអាទិ. រូបក្ខន្ធោតិ ហិ សង្គហិតព្ពធម្មោ ទស្សិតោ. យេន សង្គហេន សង្គយ្ហតិ, តស្ស សង្គហស្ស ទស្សនំ ‘‘ឯកេន ខន្ធេនា’’តិ វចនំ. បញ្ចសុ ខន្ធគណនេសុ ឯកេន ខន្ធគណនេន គណិតោតិ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ. យស្មា ច ខន្ធាទិវចនេហិ សង្គហោ វុច្ចតិ, តស្មា ឧបរិ ‘‘ខន្ធសង្គហេន សង្គហិតា’’តិអាទិំ វក្ខតីតិ.

អសង្គហនយនិទ្ទេសេតិ ឥទំ ‘‘សង្គហោ អសង្គហោ’’តិ ឯតស្សេវ នយស្ស ឯកទេសនយភាវេន វុត្តំ, ន នយន្តរតាយាតិ ទដ្ឋព្ពំ. រូបក្ខន្ធមូលកាយេវ ចេត្ថ ទុកតិកចតុក្កា ទស្សិតាតិ ឯតេន វេទនាក្ខន្ធមូលកា បុរិមេន យោជិយមានេ វិសេសោ នត្ថីតិ បច្ឆិមេហេវ យោជេត្វា តយោ ទុកា ទ្វេ តិកា ឯកោ ចតុក្កោ, សញ្ញាក្ខន្ធមូលកា ទ្វេ ទុកា ឯកោ តិកោ, សង្ខារក្ខន្ធមូលកោ ឯកោ ទុកោតិ ឯតេ លព្ភន្តីតិ ទស្សេតិ. តេសំ បន ភេទតោ បញ្ចកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនានន្តរំ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ កាតព្ពំ សំខិត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ, វុត្តនយេន វា សក្កា ញាតុន្តិ បាឡិំ ន អារោបិតន្តិ.

អាយតនបទាទិវណ្ណនា

៤០. យស្មា ច ទុកតិកេសូតិ យទិបិ ឯកកេបិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ, ឯកកេ បន សទិសវិស្សជ្ជនានំ ចក្ខុន្ទ្រិយសោតិន្ទ្រិយសុខិន្ទ្រិយាទីនំ ទុកាទីសុ អសទិសវិស្សជ្ជនំ ទិដ្ឋំ. ន ហេត្ថ ចក្ខុសោតចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកានំ អញ្ញមញ្ញសទិសវិស្សជ្ជនំ, នាបិ ទុកេហិ តិកស្ស, ឥធ បន ទុក្ខសមុទយទុក្ខមគ្គទុកានំ អញ្ញមញ្ញំ តិកេន ច សទិសំ វិស្សជ្ជនន្តិ ទុកតិកេស្វេវ សទិសវិស្សជ្ជនតំ សមុទយានន្តរំ មគ្គសច្ចស្ស វចនេ ការណំ វទតិ.