ឯកកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៥៩៤. អវិជ្ជមានវិភាគស្ស វិភាគាភាវទស្សនមេវ និទ្ទេសោ និច្ឆយករណតោ, តស្មា ‘‘សព្ពំ រូបំ ន ហេតុមេវា’’តិអាទិនា វិភាគាភាវាវធារណេន ឯវ-សទ្ទេន និទ្ទេសំ ករោតិ. ហេតុហេតូតិ មូលហេតុ, ហេតុបច្ចយហេតូតិ វា អយមត្ថោ. មហាភូតា ហេតូតិ អយមេវត្ថោ មហាភូតា បច្ចយោតិ ឯតេនបិ វុត្តោតិ. ហេតុបច្ចយសទ្ទានំ សមានត្ថត្តា បច្ចយោ ឯវ ហេតុ បច្ចយហេតុ. យោ ច រូបក្ខន្ធស្ស ហេតុ, សោ ឯវ តស្ស បញ្ញាបនាយ ហេតូតិ វុត្តោ តទភាវេ អភាវតោ. អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ កម្មសមាទានានំ ឋានសោ ហេតុសោ វិបាកន្តិ ឯត្ថ វិជ្ជមានេសុបិ អញ្ញេសុ បច្ចយេសុ ឥដ្ឋានិដ្ឋវិបាកនិយាមកត្តា ឧត្តមំ បធានំ កុសលាកុសលំ គតិឧបធិកអាលបយោគសម្បត្តិវិបត្តិដ្ឋាននិប្ផាទិតំ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណញ្ច កម្មមិវ បធានត្តា ‘‘ហេតូ’’តិ វុត្តន្តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន កម្មារម្មណានិ ‘‘ឧត្តមហេតូ’’តិ វុត្តានិ. វក្ខតិ ច ‘‘គតិឧបធិកាលបយោគា វិបាកស្ស ឋានំ, កម្មំ ហេតូ’’តិ. ឥធ បន កម្មមិវ ឧត្តមត្តា អារម្មណម្បិ ហេតុវចនំ អរហតីតិ ‘‘ឧត្តមហេតូ’’តិ វុត្តំ. សង្ខារានន្តិ បុញ្ញាភិសង្ខារាទីនំ អវិជ្ជា សាធារណបច្ចយត្តា ‘‘ហេតូ’’តិ វុត្តា. ផរតីតិ គច្ឆតិ បាបុណាតិ. បដិក្ខេបនិទ្ទេសោតិ ឥទំ មាតិកាយ អាគតបដិក្ខេបវសេន វុត្តំ. ឥធ បន មាតិកាយ ន ហេតុបទាទិសង្គហិតតា ច រូបស្ស វុត្តា តំតំសភាវត្តា, អវធារិតតា ច អនញ្ញសភាវតោ.

រូបីទុកេ រូបីបទមេវ ឥធ ‘‘រូប’’ន្តិ វុត្តំ. តេន រូបីរូបបទានំ ឯកត្ថតា សិទ្ធា ហោតិ រុប្បនលក្ខណយុត្តស្សេវ រូបីរូបភាវតោ. ឧប្បន្នំ ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យន្តិ អរូបតោ វិធុរំ រូបស្ស សភាវំ ទស្សេតិ. ន ហិ អរូបំ ឧប្បន្នំ ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យំ យថា រូបំ, តេន រូបំ ឧប្បន្នំ ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យំ, ន អរូបន្តិ អរូបតោ និវត្តេត្វា រូបេ ឯវ ឯតំ សភាវំ និយមេតិ, ន រូបំ ឯតស្មិំ សភាវេ. អត្ថិ ហិ រូបំ អតីតានាគតំ យំ ឧប្បន្នំ ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យសភាវំ ន ហោតីតិ. ឯតមេវ ច និយមំ បុន ឯវសទ្ទេន និយមេតិ ‘‘យថាវុត្តោ និយមោ រូបេ អត្ថិ ឯវ, អរូបេ វិយ ន នត្ថី’’តិ. អថ វា សព្ពំ រូបន្តិ ភូតុបាទាយរូបំ កាលភេទំ អនាមសិត្វា ‘‘សព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តំ សព្ពំ អរូបេហិ សមានវិញ្ញេយ្យសភាវំ អតីតានាគតំ និវត្តេតុំ ឧប្បន្នន្តិ ឯតេន វិសេសេតិ, តំ ឧប្បន្នំ សព្ពំ រូបំ ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យមេវាតិ អត្ថោ.

ននុ ឯវំ រូបាយតនស្សបិ សោតវិញ្ញាណាទីហិ វិញ្ញេយ្យតា អាបជ្ជតីតិ? នាបជ្ជតិ រូបំ សព្ពំ សម្បិណ្ឌេត្វា ឯកន្តលក្ខណទស្សនវសេន ឯកីភាវេន គហេត្វា អរូបតោ វិធុរស្ស ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យសភាវស្ស ទស្សនតោ. បច្ចុប្បន្នរូបមេវ ឆហិ វិញ្ញាណេហិ វិញ្ញេយ្យន្តិ ឯតស្មិំ បន និយមេ ‘‘សព្ពំ រូប’’ន្តិ ឯត្ថាយំ វិញ្ញេយ្យភាវនិយមោ ន វុត្តោ, អថ ខោ បច្ចុប្បន្នន្តិ សព្ពរូបស្ស ឯកន្តលក្ខណនិយមោ ទស្សិតោ ន សិយា. បាឡិយញ្ច វិញ្ញេយ្យមេវាតិ ឯវ-ការោ វុត្តោ, ន ឧប្បន្នមេវាតិ. តស្មា ឧប្បន្នស្សេវ មនោវិញ្ញេយ្យនិយមាបត្តិ នត្ថីតិ កិំ សោតបតិតត្តេន, តស្មា វុត្តនយេនត្ថោ យោជេតព្ពោ.

កថំវិធន្តិ គុណេហិ កថំ សណ្ឋិតំ. ញាណមេវ ញាណវត្ថុ. សមានជាតិកានំ សង្គហោ, សមានជាតិយា វា សង្គហោ សជាតិសង្គហោ. សញ្ជាយន្តិ ឯត្ថាតិ សញ្ជាតិ, សញ្ជាតិយា សង្គហោ សញ្ជាតិសង្គហោ, សញ្ជាតិទេសេន សង្គហោតិ អត្ថោ. អញ្ញមញ្ញោបការវសេន អវិប្បយោគេន ច សមាធិទេសេ ជាតា សម្មាសតិអាទយោ សមាធិក្ខន្ធេ សង្គហិតា. យត្ថ ច សតិអាទិសហាយវតោ សមាធិស្ស អត្តនោ កិច្ចករណំ, សោ ចិត្តុប្បាទោ សមាធិទេសោ. សម្មាសង្កប្បស្ស ច អប្បនាភាវតោ បដិវេធសទិសំ កិច្ចន្តិ សមានេន បដិវេធកិច្ចេន ទិដ្ឋិសង្កប្បា បញ្ញក្ខន្ធេ សង្គហិតា.

រូបវិភត្តិឯកកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.