៦. បុញ្ញកិរិយវត្ថុសុត្តវណ្ណនា

៣៦. ឆដ្ឋេ បុជ្ជភវផលំ និព្ពត្តេន្តិ, អត្តនោ សន្តានំ បុនន្តីតិ វា បុញ្ញានិ ច តានិ ហេតុបច្ចយេហិ កត្តព្ពតោ កិរិយា ចាតិ បុញ្ញកិរិយា, តាយេវ ច តេសំ តេសំ បិយមនាបតាទិអានិសំសានំ វត្ថុភាវតោ បុញ្ញកិរិយវត្ថូនិ.

អនុច្ឆិន្នភវមូលស្ស អនុគ្គហវសេន, បូជាវសេន វា អត្តនោ ទេយ្យធម្មស្ស បរស្ស បរិច្ចាគចេតនា ទីយតិ ឯតេនាតិ ទានំ, ទានមេវ ទានមយំ. បទបូរណមត្តំ មយ-សទ្ទោ. ចីវរាទីសុ ចតូសុ បច្ចយេសុ (ទី. និ. អដ្ឋ. ៣.៣០៥), អន្នាទីសុ វា ទសសុ ទានវត្ថូសុ, រូបាទីសុ វា ឆសុ អារម្មណេសុ តំ តំ ទេន្តស្ស តេសំ ឧប្បាទនតោ បដ្ឋាយ បុព្ពភាគេ បរិច្ចាគកាលេ បច្ឆា សោមនស្សចិត្តេន អនុស្សរណេ ចាតិ តីសុ កាលេសុ បវត្តចេតនា ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ នាម.

និច្ចសីលឧបោសថសីលាទិវសេន បញ្ច អដ្ឋ ទស វា សីលានិ សមាទិយន្តស្ស ‘‘សីលបូរណត្ថំ បព្ពជិស្សាមី’’តិ វិហារំ គច្ឆន្តស្ស បព្ពជន្តស្ស, មនោរថំ មត្ថកំ បាបេត្វា ‘‘បព្ពជិតោ វតម្ហិ សាធុ សុដ្ឋូ’’តិ អាវជ្ជេន្តស្ស, សទ្ធាយ បាតិមោក្ខំ បរិបូរេន្តស្ស, បញ្ញាយ ចីវរាទិកេ បច្ចយេ បច្ចវេក្ខន្តស្ស, សតិយា អាបាថគតេសុ រូបាទីសុ ចក្ខុទ្វារាទីនិ សំវរន្តស្ស, វីរិយេន អាជីវំ សោធេន្តស្ស ច បវត្តចេតនា សីលតិ, សីលេតីតិ វា សីលមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ នាម.

បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ១.៤៨) វុត្តេន វិបស្សនាមគ្គេន ចក្ខុំ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ វិបស្សន្តស្ស, សោតំ…បេ… ឃានំ…បេ… ជិវ្ហំ…បេ… កាយំ…បេ… រូបេ…បេ… ធម្មេ…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ…បេ… ចក្ខុសម្ផស្សំ …បេ… មនោសម្ផស្សំ…បេ… ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ…បេ… មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ…បេ… ជរាមរណំ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ វិបស្សន្តស្ស យា ចេតនា, យា ច បថវីកសិណាទីសុ សព្ពាសុ អដ្ឋត្តិំសាយ អារម្មណេសុ បវត្តា ឈានចេតនា, យា ច អនវជ្ជេសុ កម្មាយតនសិប្បាយតនវិជ្ជាដ្ឋានេសុ បរិចយមនសិការាទិវសេន បវត្តា ចេតនា, សព្ពា សា ភាវេតិ ឯតាយាតិ ភាវនាមយំ វុត្តនយេន បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ចាតិ ភាវនាមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ.

ឯកមេកញ្ចេត្ថ យថារហំ បុព្ពភាគតោ បដ្ឋាយ ករោន្តស្ស កាយកម្មំ ហោតិ. តទត្ថំ វាចំ និច្ឆារេន្តស្ស វចីកម្មំ. កាយង្គំ វាចង្គញ្ច អចោបេត្វា មនសា ចិន្តយន្តស្ស មនោកម្មំ. អន្នាទីនិ ទេន្តស្ស ចាបិ ‘‘អន្នទានាទីនិ ទេមី’’តិ វា, ទានបារមិំ អាវជ្ជេត្វា វា ទានកាលេ ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ. យថា ហិ កេវលំ ‘‘អន្នទានាទីនិ ទេមី’’តិ ទានកាលេ ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ, ឯវំ ‘‘ឥទំ ទានមយំ សម្មាសម្ពោធិយា បច្ចយោ ហោតូ’’តិ ទានបារមិំ អាវជ្ជេត្វា ទានកាលេបិ ទានសីសេនេវ បវត្តិតត្តា. វត្តសីសេ ឋត្វា ទទន្តោ ‘‘ឯតំ ទានំ នាម មយ្ហំ កុលវំសហេតុ បវេណិចារិត្ត’’ន្តិ ចារិត្តសីសេន វា ទេន្តោ ចារិត្តសីលត្តា សីលមយំ. ខយតោ វយតោ សម្មសនំ បដ្ឋបេត្វា ទទតោ ភាវនាមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ. យថា ហិ ទេយ្យធម្មបរិច្ចាគវសេន វត្តមានាបិ ទានចេតនា វត្តសីសេ ឋត្វា ទទតោ សីលមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ បុព្ពាភិសង្ខារស្ស អបរភាគេ ចេតនាយ ច តថាបវត្តត្តា.

បុញ្ញកិរិយវត្ថុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.