៤. ទានវគ្គោ

១-៤. បឋមទានសុត្តាទិវណ្ណនា

៣១-៣៤. ចតុត្ថស្ស បឋមេ អាសជ្ជាតិ យស្ស ទេតិ, តស្ស អាគមនហេតុ តេន សមាគមនិមិត្តំ. ភយាតិ ភយហេតុ. ននុ ភយំ នាម លទ្ធកាមតារាគាទយោ វិយ ចេតនាយ អវិសុទ្ធិករំ, តំ កស្មា ឥធ គហិតន្តិ? នយិទំ តាទិសំ វោហារភយាទិំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘អយំ អទាយកោ អការកោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អទាសិ មេតិ យំ បុព្ពេ កតំ ឧបការំ ចិន្តេត្វា ទីយតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. ទស្សតិ មេតិ បច្ចុបការាសីសាយ យំ ទីយតិ, តំ សន្ធាយ វទតិ. សាហុ ទានន្តិ ទានំ នាមេតំ បណ្ឌិតបញ្ញត្តន្តិ សាធុសមាចារេ ឋត្វា ទេតិ. អលង្ការត្ថន្តិ ឧបសោភនត្ថំ. ទានញ្ហិ ទត្វា តំ បច្ចវេក្ខន្តស្ស បាមោជ្ជបីតិសោមនស្សាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, លោភទោសឥស្សាមច្ឆេរាទយោបិ វិទូរី ភវន្តិ. ឥទានិ ទានំ អនុកូលធម្មបរិព្រូហនេន បច្ចនីកធម្មវិទូរីករណេន ច ភាវនាចិត្តស្ស ឧបសោភនាយ ច បរិក្ខារាយ ច ហោតីតិ ‘‘អលង្ការត្ថញ្ចេវ បរិក្ខារត្ថញ្ច ទេតី’’តិ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ទានញ្ហិ ចិត្តំ មុទុំ ករោតី’’តិអាទិ. មុទុចិត្តោ ហោតិ លទ្ធា ទាយកេ ‘‘ឥមិនា មយ្ហំ សង្គហោ កតោ’’តិ, ទាតាបិ លទ្ធរិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឧភិន្នម្បិ ចិត្តំ មុទុំ ករោតី’’តិ.

អទន្តទមនន្តិ អទន្តា អនស្សវាបិស្ស ទានេន ទន្តា អស្សវា ហោន្តិ, វសេ វត្តន្តិ. អទានំ ទន្តទូសកន្តិ អទានំ បុព្ពេ ទន្តានំ អស្សវានម្បិ វិឃាតុប្បាទនេន ចិត្តំ ទូសេតិ. ឧន្នមន្តិ ទាយកា បិយំវទា ច បរេសំ គរុចិត្តីការដ្ឋានតាយ. នមន្តិបដិគ្គាហកា ទានេន បិយវាចាយ ច លទ្ធសង្គហាសង្គាហកានំ.

ចិត្តាលង្ការទានមេវ ឧត្តមំ អនុបក្កិលិដ្ឋតាយ សុបរិសុទ្ធតាយ គុណវិសេសបច្ចយតាយ ច. ទុតិយាទីនិ ឧត្តានត្ថានេវ.

បឋមទានសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទានូបបត្តិសុត្តវណ្ណនា

៣៥. បញ្ចមេ ទានបច្ចយាតិ ទានការណា, ទានមយបុញ្ញស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តាតិ អត្ថោ. ឧបបត្តិយោតិ មនុស្សេសុ ទេវេសុ ច និព្ពត្តិយោ. ឋបេតីតិ ឯកវារមេវ អនុប្បជ្ជិត្វា យថា ឧបរិ តេនេវាការេន បវត្តតិ, ឯវំ ឋបេតិ. តទេវ ចស្ស អធិដ្ឋានន្តិ អាហ ‘‘តស្សេវ វេវចន’’ន្តិ. វឌ្ឍេតីតិ ព្រូហេតិ ន ហាបេតិ. វិមុត្តន្តិ អធិមុត្តំ, និន្នំ បោណំ បព្ភារន្តិ អត្ថោ. វិមុត្តន្តិ វា វិស្សដ្ឋំ. និប្បរិយាយតោ ឧត្តរិ នាម បណីតំ មជ្ឈេបិ ហីនមជ្ឈិមវិភាគស្ស លព្ភនតោតិ វុត្តំ ‘‘ឧត្តរិ អភាវិតន្តិ តតោ ឧបរិមគ្គផលត្ថាយ អភាវិត’’ន្តិ. សំវត្តតិ តថាបណិហិតំ ទានមយំ ចិត្តំ. យំ បន បាឡិយំ ‘‘តញ្ច ខោ’’តិអាទិ វុត្តំ, តំ តត្រុបបត្តិយា វិពន្ធករទុស្សីល្យាភាវទស្សនបរំ ទដ្ឋព្ពំ, ន ទានមយស្ស បុញ្ញស្ស កេវលស្ស តំសំវត្តនតាទស្សនបរន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. សមុច្ឆិន្នរាគស្សាតិ សមុច្ឆិន្នកាមរាគស្ស. តស្ស ហិ សិយា ព្រហ្មលោកេ ឧបបត្តិ, ន សមុច្ឆិន្នភវរាគស្ស. វីតរាគគ្គហណេន ចេត្ថ កាមេសុ វីតរាគតា អធិប្បេតា, យាយ ព្រហ្មលោកូបបត្តិ សិយា. តេនាហ ‘‘ទានមត្តេនេវា’’តិអាទិ. យទិ ឯវំ ទានំ តត្ថ កិមត្ថិយន្តិ អាហ ‘‘ទានំ បនា’’តិអាទិ. ទានេន មុទុចិត្តោតិ ពទ្ធាឃាតេ វេរិបុគ្គលេបិ អត្តនោ ទានសម្បដិច្ឆនេន មុទុភូតចិត្តោ.

ទានូបបត្តិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. បុញ្ញកិរិយវត្ថុសុត្តវណ្ណនា

៣៦. ឆដ្ឋេ បុជ្ជភវផលំ និព្ពត្តេន្តិ, អត្តនោ សន្តានំ បុនន្តីតិ វា បុញ្ញានិ ច តានិ ហេតុបច្ចយេហិ កត្តព្ពតោ កិរិយា ចាតិ បុញ្ញកិរិយា, តាយេវ ច តេសំ តេសំ បិយមនាបតាទិអានិសំសានំ វត្ថុភាវតោ បុញ្ញកិរិយវត្ថូនិ.

អនុច្ឆិន្នភវមូលស្ស អនុគ្គហវសេន, បូជាវសេន វា អត្តនោ ទេយ្យធម្មស្ស បរស្ស បរិច្ចាគចេតនា ទីយតិ ឯតេនាតិ ទានំ, ទានមេវ ទានមយំ. បទបូរណមត្តំ មយ-សទ្ទោ. ចីវរាទីសុ ចតូសុ បច្ចយេសុ (ទី. និ. អដ្ឋ. ៣.៣០៥), អន្នាទីសុ វា ទសសុ ទានវត្ថូសុ, រូបាទីសុ វា ឆសុ អារម្មណេសុ តំ តំ ទេន្តស្ស តេសំ ឧប្បាទនតោ បដ្ឋាយ បុព្ពភាគេ បរិច្ចាគកាលេ បច្ឆា សោមនស្សចិត្តេន អនុស្សរណេ ចាតិ តីសុ កាលេសុ បវត្តចេតនា ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ នាម.

និច្ចសីលឧបោសថសីលាទិវសេន បញ្ច អដ្ឋ ទស វា សីលានិ សមាទិយន្តស្ស ‘‘សីលបូរណត្ថំ បព្ពជិស្សាមី’’តិ វិហារំ គច្ឆន្តស្ស បព្ពជន្តស្ស, មនោរថំ មត្ថកំ បាបេត្វា ‘‘បព្ពជិតោ វតម្ហិ សាធុ សុដ្ឋូ’’តិ អាវជ្ជេន្តស្ស, សទ្ធាយ បាតិមោក្ខំ បរិបូរេន្តស្ស, បញ្ញាយ ចីវរាទិកេ បច្ចយេ បច្ចវេក្ខន្តស្ស, សតិយា អាបាថគតេសុ រូបាទីសុ ចក្ខុទ្វារាទីនិ សំវរន្តស្ស, វីរិយេន អាជីវំ សោធេន្តស្ស ច បវត្តចេតនា សីលតិ, សីលេតីតិ វា សីលមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ នាម.

បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ១.៤៨) វុត្តេន វិបស្សនាមគ្គេន ចក្ខុំ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ វិបស្សន្តស្ស, សោតំ…បេ… ឃានំ…បេ… ជិវ្ហំ…បេ… កាយំ…បេ… រូបេ…បេ… ធម្មេ…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ…បេ… ចក្ខុសម្ផស្សំ …បេ… មនោសម្ផស្សំ…បេ… ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ…បេ… មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ…បេ… ជរាមរណំ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ វិបស្សន្តស្ស យា ចេតនា, យា ច បថវីកសិណាទីសុ សព្ពាសុ អដ្ឋត្តិំសាយ អារម្មណេសុ បវត្តា ឈានចេតនា, យា ច អនវជ្ជេសុ កម្មាយតនសិប្បាយតនវិជ្ជាដ្ឋានេសុ បរិចយមនសិការាទិវសេន បវត្តា ចេតនា, សព្ពា សា ភាវេតិ ឯតាយាតិ ភាវនាមយំ វុត្តនយេន បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ចាតិ ភាវនាមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ.

ឯកមេកញ្ចេត្ថ យថារហំ បុព្ពភាគតោ បដ្ឋាយ ករោន្តស្ស កាយកម្មំ ហោតិ. តទត្ថំ វាចំ និច្ឆារេន្តស្ស វចីកម្មំ. កាយង្គំ វាចង្គញ្ច អចោបេត្វា មនសា ចិន្តយន្តស្ស មនោកម្មំ. អន្នាទីនិ ទេន្តស្ស ចាបិ ‘‘អន្នទានាទីនិ ទេមី’’តិ វា, ទានបារមិំ អាវជ្ជេត្វា វា ទានកាលេ ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ. យថា ហិ កេវលំ ‘‘អន្នទានាទីនិ ទេមី’’តិ ទានកាលេ ទានមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ, ឯវំ ‘‘ឥទំ ទានមយំ សម្មាសម្ពោធិយា បច្ចយោ ហោតូ’’តិ ទានបារមិំ អាវជ្ជេត្វា ទានកាលេបិ ទានសីសេនេវ បវត្តិតត្តា. វត្តសីសេ ឋត្វា ទទន្តោ ‘‘ឯតំ ទានំ នាម មយ្ហំ កុលវំសហេតុ បវេណិចារិត្ត’’ន្តិ ចារិត្តសីសេន វា ទេន្តោ ចារិត្តសីលត្តា សីលមយំ. ខយតោ វយតោ សម្មសនំ បដ្ឋបេត្វា ទទតោ ភាវនាមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ. យថា ហិ ទេយ្យធម្មបរិច្ចាគវសេន វត្តមានាបិ ទានចេតនា វត្តសីសេ ឋត្វា ទទតោ សីលមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ បុព្ពាភិសង្ខារស្ស អបរភាគេ ចេតនាយ ច តថាបវត្តត្តា.

បុញ្ញកិរិយវត្ថុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧-៨. សប្បុរិសទានសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៧-៣៨. សត្តមេ វិចេយ្យ ទេតីតិ ឯត្ថ ទ្វេ វិចិននានិ ទក្ខិណេយ្យវិចិននំ, ទក្ខិណាវិចិននញ្ច. តេសុ វិបន្នសីលេ ឥតោ ពហិទ្ធា បញ្ចនវុតិ បាសណ្ឌភេទេ ច ទក្ខិណេយ្យេ បហាយ សីលាទិគុណសម្បន្នានំ សាសនេ បព្ពជិតានំ ទានំ ទក្ខិណេយ្យវិចិននំ នាម. លាមកលាមកេ បច្ចយេ អបនេត្វា បណីតបណីតេ វិចិនិត្វា តេសំ ទានំ ទក្ខិណាវិចិននំ នាម. តេនាហ ‘‘ឥមស្ស ទិន្នំ មហប្ផលំ ភវិស្សតី’’តិអាទិ. អដ្ឋមេ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

សប្បុរិសទានសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩-១០. អភិសន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៩-៤០. នវមេ បុញ្ញាភិសន្ទាតិ បុញ្ញនទិយោ. កុសលាភិសន្ទាតិ កុសលានំ បវាហា. សុខស្សាហារាតិ សុខបច្ចយា. អគ្គានីតិ ញាតត្តា អគ្គញ្ញានិ. ចិររត្តំ ញាតត្តា រត្តញ្ញានិ. អរិយានំ សាធូនំ វំសានីតិ ញាតត្តា វំសញ្ញានិ. បោរាណានំ អាទិបុរិសានំ ឯតានីតិ បោរាណានិ. សព្ពសោ កេនចិបិ បការេន សាធូហិ ន កិណ្ណានិ ន ខិត្តានិ ឆឌ្ឌិតានីតិ អសំកិណ្ណានិ. អយញ្ច នយោ នេសំ យថា អតីតេ, ឯវំ ឯតរហិ អនាគតេ ចាតិ អាហ ‘‘អសំកិណ្ណបុព្ពានិ ន សំកិយន្តិ ន សំកិយិស្សន្តី’’តិ. តតោ ឯវ អប្បដិកុដ្ឋានិ. ន ហិ កទាចិ វិញ្ញូ សមណព្រាហ្មណា ហិំសាទិបាបធម្មំ អនុជានន្តិ. អបរិមាណានំ សត្តានំ អភយំ ទេតីតិ សព្ពេសុ ភូតេសុ និហិតទណ្ឌត្តា សកលស្សបិ សត្តកាយស្ស ភយាភាវំ ទេតិ. អវេរន្តិ វេរាភាវំ. អព្យាពជ្ឈន្តិ និទ្ទុក្ខតំ. ឯវមេត្ថ សង្ខេបតោ បាឡិវណ្ណនា វេទិតព្ពា. ទសមេ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

អភិសន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទានវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.