៧. ភាវនាសុត្តវណ្ណនា

៧១. សត្តមេ អត្ថស្ស អសាធិកា ‘‘ភាវនំ អននុយុត្តស្សា’’តិ វុត្តត្តា. សម្ភាវនត្ថេតិ ‘‘អបិ នាម ឯវំ សិយា’’តិ វិកប្បនត្ថោ សម្ភាវនត្ថោ. ឯវញ្ហិ លោកេ សិលិដ្ឋវចនំ ហោតីតិ ឯកមេវ សង្ខំ អវត្វា អបរាយ សង្ខាយ សទ្ធិំ វចនំ លោកេ សិលិដ្ឋវចនំ ហោតិ យថា ‘‘ទ្វេ វា តីណិ វា ឧទកផុសិតានី’’តិ. សម្មា អធិសយិតានីតិ បាទាទីហិ អត្តនា នេសំ កិញ្ចិ ឧបឃាតំ អករោន្តិយា ពហិវាតាទិបរិស្សយបរិហរណត្ថំ សម្មទេវ ឧបរិ សយិតានិ. ឧបរិអត្ថោ ហេត្ថ អធិ-សទ្ទោ. ឧតុំ គណ្ហាបេន្តិយាតិ តេសំ អល្លសិនេហបរិយាទានត្ថំ អត្តនោ កាយុស្មាវសេន ឧតុំ គណ្ហាបេន្តិយា. តេនាហ ‘‘ឧស្មីកតានី’’តិ. សម្មា បរិភាវិតានីតិ សម្មទេវ សព្ពសោ កុក្កុដវាសនាយ វាសិតានិ. តេនាហ ‘‘កុក្កុដគន្ធំ គាហាបិតានី’’តិ. ឯត្ថ ច សម្មាបរិសេទនំ កុក្កុដគន្ធបរិភាវនញ្ច សម្មាអធិសយនសម្មាបរិសេទននិប្ផត្តិយា អានុភាវនិប្ផាទិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. សម្មាអធិសយនេនេវ ហិ ឥតរទ្វយំ ឥជ្ឈតិ. ន ហិ សម្មាអធិសយនតោ វិសុំ សម្មាបរិសេទនស្ស សម្មាបរិភាវនស្ស ច ការណំ អត្ថិ. តេន បន សទ្ធិំយេវ ឥតរេសំ ទ្វិន្នម្បិ ឥជ្ឈនតោ វុត្តំ.

តិវិធកិរិយាករណេនាតិ សម្មាអធិសយនាទិតិវិធកិរិយាករណេនាតិ អត្ថោ. កិញ្ចាបិ ‘‘ឯវំ អហោ វត មេ’’តិអាទិនា ន ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជេយ្យ ការណស្ស បន សម្បាទិតត្តា, អថ ខោ ភព្ពាវ តេ អភិនិព្ភិជ្ជិតុន្តិ យោជនា. កស្មា ភព្ពាតិ អាហ ‘‘តេ ហិ យស្មា តាយា’’តិអាទិ. សយម្បីតិ អណ្ឌានិ. បរិណាមន្តិ បរិបាកំ ពហិនិក្ខមនយោគ្យតំ. យថា កបាលស្ស តនុតា អាលោកស្ស អន្តោ បញ្ញាយមានស្ស ការណំ, តថា កបាលស្ស តនុតាយ នខសិខាមុខតុណ្ឌកានំ ខរតាយ ច អល្លសិនេហបរិយាទានំ ការណវចនន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. តស្មាតិ អាលោកស្ស អន្តោ បញ្ញាយមានតោ សយញ្ច បរិបាកគតត្តា.

ឱបម្មសម្បដិបាទនន្តិ ឱបម្មត្ថស្ស ឧបមេយ្យេន សម្មទេវ បដិបាទនំ. តន្តិ ឱបម្មសម្បដិបាទនំ. ឯវន្តិ ឥទានិ វុច្ចមានាការេន. អត្ថេនាតិ ឧបមេយ្យត្ថេន សំសន្ទេត្វា សហ យោជេត្វា. សម្បាទនេន សម្បយុត្តធម្មវសេន ញាណស្ស តិក្ខភាវោ វេទិតព្ពោ. ញាណស្ស ហិ សភាវតោ សតិនេបក្កតោ ច តិក្ខភាវោ, សមាធិវសេន ខរភាវោ, សទ្ធាវសេន វិប្បសន្នភាវោ. បរិណាមកាលោតិ ពលវវិបស្សនាកាលោ. វឌ្ឍិកាលោតិ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនាកាលោ. អនុលោមដ្ឋានិយា ហិ វិបស្សនា គហិតគព្ភា នាម តទា មគ្គគព្ភស្ស គហិតត្តា. តជ្ជាតិកន្តិ តស្ស វិបស្សនានុយោគស្ស អនុរូបំ. សត្ថាបិ អវិជ្ជណ្ឌកោសំ បហរតិ, ទេសនាបិ វិនេយ្យសន្តានគតំ អវិជ្ជណ្ឌកោសំ បហរតិ, យថាឋានេ ឋាតុំ ន ទេតិ.

ឱលម្ពកសង្ខាតន្តិ ឱលម្ពកសុត្តសង្ខាតំ. ‘‘បល’’ន្តិ ហិ តស្ស សុត្តស្ស នាមំ. ចារេត្វា ទារុនោ ហេដ្ឋា ទោសជាននត្ថំ ឧស្សាបេត្វា. គណ្ឌំ ហរតីតិ បលគណ្ឌោតិ ឯតេន ‘‘បលេន គណ្ឌហារោ បលគណ្ឌោតិ បច្ឆិមបទេ ឧត្តរបទលោបេន និទ្ទេសោ’’តិ ទស្សេតិ. គហណដ្ឋានេតិ ហត្ថេន គហេតព្ពដ្ឋានេ. សម្មទេវ ខិបីយន្តិ ឯតេន កាយទុច្ចរិតាទីនីតិ សង្ខេបោ, បព្ពជ្ជាវ សង្ខេបោ បព្ពជ្ជាសង្ខេបោ. តេន វិបស្សនំ អនុយុញ្ជន្តស្ស បុគ្គលស្ស អជានន្តស្សេវ អាសវានំ បរិក្ខយោ ឥធ វិបស្សនានិសំសោតិ អធិប្បេតោ.

ហេមន្តិកេន ការណភូតេន, ភុម្មត្ថេ វា ឯតំ ករណវចនំ, ហេមន្តិកេតិ អត្ថោ. បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ បដិប្បស្សទ្ធផលានិ ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘បូតិកានិ ភវន្តី’’តិ. មហាសមុទ្ទោ វិយ សាសនំ អគាធគម្ភីរភាវតោ. នាវា វិយ យោគាវចរោ មហោឃុត្តរតោ. បរិយាយនំ វិយាតិ បរិតោ អបរាបរំ យាយនំ វិយ. ខជ្ជមានានន្តិ ខាទន្តេន វិយ ឧទកេន ខេបិយមានពន្ធនានំ. តនុភាវោតិ បរិយុដ្ឋានបវត្តិយា អសមត្ថតាយ ទុព្ពលភាវោ. វិបស្សនាញាណបីតិបាមោជ្ជេហីតិ វិបស្សនាញាណសមុដ្ឋិតេហិ បីតិបាមោជ្ជេហិ. ឱក្ខាយមានេតិ វិបស្សនាកម្មដ្ឋានេ វីថិប្បដិបាដិយា ឱក្ខាយមានេ, បដិសង្ខានុបស្សនាយ វា ឱក្ខាយមានេ. សង្ខារុបេក្ខាយ បក្ខាយមានេ. ទុព្ពលតា ទីបិតា ‘‘អប្បកសិរេនេវ សំយោជនានិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ, បូតិកានិ ភវន្តី’’តិ វុត្តត្តា.

ភាវនាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.