៣. បឋមអគ្គិសុត្តវណ្ណនា

៤៦. តតិយេ អនុឌហនដ្ឋេនាតិ កាមំ អាហុនេយ្យគ្គិអាទយោ តយោ អគ្គី ព្រាហ្មណេហិបិ ឥច្ឆិតា សន្តិ. តេ បន តេហិ ឥច្ឆិតមត្តាវ, ន សត្តានំ តាទិសា អត្ថសាធកា. យេ បន សត្តានំ អត្ថសាធកា, តេ ទស្សេតុំ ‘‘អាហុនំ វុច្ចតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ អានេត្វា ហុននំ បូជនំ ‘‘អាហុន’’ន្តិ វុត្តំ, តំ អាហុនំ អរហន្តី មាតាបិតរោ. តេនាហ ភគវា – ‘‘អាហុនេយ្យាតិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចន’’ន្តិ (ឥតិវុ. ១០៦). យទគ្គេន ច តេ បុត្តានំ ពហូបការតាយ អាហុនេយ្យាតិ, តេសុ សម្មាបដិបត្តិ នេសំ ហិតសុខាវហា, តទគ្គេន តេសុ មិច្ឆាបដិបត្តិ អហិតទុក្ខាវហាតិ អាហ ‘‘តេសុ…បេ… និព្ពត្តន្តី’’តិ.

ស្វាយមត្ថោ (ទី. និ. អដ្ឋ. ៣.៣០៥) មិត្តវិន្ទកវត្ថុនា វេទិតព្ពោ. មិត្តវិន្ទកោ ហិ មាតរា, ‘‘តាត, អជ្ជ ឧបោសថិកោ ហុត្វា វិហារេ សព្ពរត្តិំ ធម្មស្សវនំ សុណោហិ, សហស្សំ តេ ទស្សាមី’’តិ វុត្តោ ធនលោភេន ឧបោសថំ សមាទាយ វិហារំ គន្ត្វា ‘‘ឥទំ ឋានំ អកុតោភយ’’ន្តិ សល្លក្ខេត្វា ធម្មាសនស្ស ហេដ្ឋា និបន្នោ សព្ពរត្តិំ និទ្ទាយិត្វា ឃរំ អគមាសិ. មាតា បាតោវ យាគុំ បចិត្វា ឧបនាមេសិ. សោ សហស្សំ គហេត្វាវ បិវិ. អថស្ស ឯតទហោសិ ‘‘ធនំ សំហរិស្សាមី’’តិ. សោ នាវាយ សមុទ្ទំ បក្ខន្ទិតុកាមោ អហោសិ. អថ នំ មាតា, ‘‘តាត, ឥមស្មិំ កុលេ ចត្តាលីសកោដិធនំ អត្ថិ, អលំ គមនេនា’’តិ និវារេតិ. សោ តស្សា វចនំ អនាទិយិត្វា គច្ឆតិ ឯវ. សា បុរតោ អដ្ឋាសិ. អថ នំ កុជ្ឈិត្វា ‘‘អយំ មយ្ហំ បុរតោ តិដ្ឋតី’’តិ បាទេន បហរិត្វា បតិតំ អន្តរំ កត្វា អគមាសិ.

មាតា ឧដ្ឋហិត្វា ‘‘មាទិសាយ មាតរិ ឯវរូបំ កម្មំ កត្វា គតស្ស តេ គតដ្ឋានេ សុខំ ភវិស្សតីតិ ឯវំសញ្ញី នាម ត្វំ បុត្តា’’តិ អាហ. តស្ស នាវំ អារុយ្ហ គច្ឆតោ សត្តមេ ទិវសេ នាវា អដ្ឋាសិ. អថ តេ មនុស្សា ‘‘អទ្ធា ឯត្ថ បាបបុគ្គលោ អត្ថិ, សលាកំ ទេថា’’តិ អាហំសុ. សលាកា ទីយមានា តស្សេវ តិក្ខត្តុំ បាបុណិ. តេ តស្ស ឧឡុម្បំ ទត្វា តំ សមុទ្ទេ បក្ខិបិំសុ. សោ ឯកំ ទីបំ គន្ត្វា វិមានបេតីហិ សទ្ធិំ សម្បត្តិំ អនុភវន្តោ តាហិ ‘‘បុរតោ បុរតោ មា អគមាសី’’តិ វុច្ចមានោបិ តទ្ទិគុណំ តទ្ទិគុណំ សម្បត្តិំ បស្សន្តោ អនុបុព្ពេន ខុរចក្កធរំ ឯកំ អទ្ទស. តំ ចក្កំ បទុមបុប្ផំ វិយ ឧបដ្ឋាសិ. សោ តំ អាហ, ‘‘អម្ភោ, ឥទំ តយា បិឡន្ធិតំ បទុមំ មយ្ហំ ទេហី’’តិ. ន ឥទំ, សាមិ, បទុមំ, ខុរចក្កំ ឯតន្តិ. សោ ‘‘វញ្ចេសិ មំ ត្វំ, កិំ មយា បទុមំ ន ទិដ្ឋបុព្ព’’ន្តិ វត្វា ‘‘ត្វំ លោហិតចន្ទនំ វិលិម្បិត្វា បិឡន្ធនំ បទុមបុប្ផំ មយ្ហំ ន ទាតុកាមោ’’តិ អាហ. សោ ចិន្តេសិ ‘‘អយម្បិ មយា កតសទិសំ កម្មំ កត្វា តស្ស ផលំ អនុភវិតុកាមោ’’តិ. អថ នំ ‘‘គណ្ហ, រេ’’តិ វត្វា តស្ស មត្ថកេ ចក្កំ ខិបិ. តេន វុត្តំ –

‘‘ចតុព្ភិ អដ្ឋជ្ឈគមា, អដ្ឋាហិ បិច សោឡស;

សោឡសាហិ ច ពាត្តិំស, អត្រិច្ឆំ ចក្កមាសទោ;

ឥច្ឆាហតស្ស បោសស្ស, ចក្កំ ភមតិ មត្ថកេ’’តិ. (ជា. ១.១.១០៤; ១.៥.១០៣);

សោតិ គេហសាមិកោ ភត្តា. បុរិមនយេនេវាតិ អនុឌហនស្ស បច្ចយតាយ. តត្រិទំ វត្ថុ – កស្សបពុទ្ធកាលេ សោតាបន្នស្ស ឧបាសកស្ស ភរិយា អតិចារំ ចរតិ. សោ តំ បច្ចក្ខតោ ទិស្វា ‘‘កស្មា ឯវំ ករោសី’’តិ អាហ. សា ‘‘សចាហំ ឯវរូបំ ករោមិ, អយំ មេ សុនខោ វិលុប្បមានោ ខាទតូ’’តិ វត្វា កាលកតា កណ្ណមុណ្ឌកទហេ វេមានិកបេតី ហុត្វា និព្ពត្តា ទិវា សម្បត្តិំ អនុភវតិ, រត្តិំ ទុក្ខំ. តទា ពារាណសិរាជា មិគវំ ចរន្តោ អរញ្ញំ បវិសិត្វា អនុបុព្ពេន កណ្ណមុណ្ឌកទហំ សម្បត្តោ តាយ សទ្ធិំ សម្បត្តិំ អនុភវតិ. សា តំ វញ្ចេត្វា រត្តិំ ទុក្ខំ អនុភវតិ. សោ ញត្វា ‘‘កត្ថ នុ ខោ គច្ឆតី’’តិ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វា អវិទូរេ ឋិតោ កណ្ណមុណ្ឌកទហតោ និក្ខមិត្វា តំ ‘‘បដបដ’’ន្តិ ខាទមានំ ឯកំ សុនខំ ទិស្វា អសិនា ទ្វិធា ឆិន្ទិ, ទ្វេ អហេសុំ. បុន ឆិន្នេ ចត្តារោ, បុន ឆិន្នេ អដ្ឋ, បុន ឆិន្នេ សោឡស អហេសុំ. សា ‘‘កិំ ករោសិ, សាមី’’តិ អាហ. សោ ‘‘កិំ ឥទ’’ន្តិ អាហ. សា ‘‘ឯវំ អកត្វា ខេឡបិណ្ឌំ ភូមិយំ និដ្ឋុភិត្វា បាទេន ឃំសាហី’’តិ អាហ. សោ តថា អកាសិ. សុនខា អន្តរធាយិំសុ. មុដ្ឋិយោគោ កិរាយំ តស្ស សុនខន្តរធានស្ស, យទិទំ ខេឡបិណ្ឌំ ភូមិយំ និដ្ឋុភិត្វា បាទេន ឃំសនំ, តំ ទិវសំ តស្សា កម្មំ ខីណំ. រាជា វិប្បដិសារី ហុត្វា គន្តុំ អារទ្ធោ. សា ‘‘មយ្ហំ, សាមិ, កម្មំ ខីណំ, មា អគមាសី’’តិ អាហ. រាជា អស្សុត្វាវ គតោ.

ទក្ខិណាតិ ចត្តារោ បច្ចយា ទីយមានា ទក្ខន្តិ ឯតេហិ ហិតសុខានីតិ, តំ ទក្ខិណំ អរហតីតិ ទក្ខិណេយ្យោ, ភិក្ខុសង្ឃោ.

បឋមអគ្គិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.