១. សារន្ទទសុត្តវណ្ណនា

២១. តតិយស្ស បឋមេ ទេវាយតនភាវេន ចិត្តត្តា លោកស្ស ចិត្តីការដ្ឋានតាយ ច ចេតិយំ អហោសិ. យាវកីវន្តិ (ទី. និ. ដី. ២.១៣៤) ឯកមេវេតំ បទំ អនិយមតោ បរិមាណវាចី. កាលោ ចេត្ថ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘យត្តកំ កាល’’ន្តិ. អភិណ្ហំ សន្និបាតាតិ និច្ចសន្និបាតា. តំ បន និច្ចសន្និបាតតំ ទស្សេតុំ ‘‘ទិវសស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ. សន្និបាតពហុលាតិ បចុរសន្និបាតា. វោសានន្តិ សង្កោចំ. ‘‘វុទ្ធិយេវា’’តិអាទិនា វុត្តមត្ថំ ព្យតិរេកមុខេន ទស្សេតុំ ‘‘អភិណ្ហំ អសន្និបតន្តា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. អាកុលាតិ ខុភិតា ន បសន្នា. ភិជ្ជិត្វាតិ វគ្គពន្ធតោ វិភជ្ជ វិសុំ វិសុំ ហុត្វា.

សន្និបាតភេរិយាតិ សន្និបាតារោចនភេរិយា. អទ្ធភុត្តា វាតិ សាមិភុត្តា វា. ឱសីទមានេតិ ហាយមានេ.

សុង្កន្តិ ភណ្ឌំ គហេត្វា គច្ឆន្តេហិ បព្ពតខណ្ឌនាទិតិត្ថគាមទ្វារាទីសុ រាជបុរិសានំ ទាតព្ពភាគំ. ពលិន្តិ និប្ផន្នសស្សាទិតោ ឆភាគំ សត្តភាគន្តិអាទិនា លទ្ធព្ពករំ. ទណ្ឌន្តិ ទសវីសតិកហាបណាទិកំ អបរាធានុរូបំ គហេតព្ពធនទណ្ឌំ. វជ្ជិធម្មន្តិ វជ្ជិរាជធម្មំ. ឥទានិ អបញ្ញត្តបញ្ញាបនាទីសុ តប្បដិក្ខេបេ ច អាទីនវានិសំសេ ច វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘តេស’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. បារិចរិយក្ខមាតិ ឧបដ្ឋានក្ខមា. បោរាណំ វជ្ជិធម្មន្តិ ឯត្ថ បុព្ពេ កិរ វជ្ជិរាជានោ ‘‘អយំ ចោរោ’’តិ អានេត្វា ទស្សិតេ ‘‘គណ្ហថ នំ ចោរ’’ន្តិ អវត្វា វិនិច្ឆយមហាមត្តានំ ទេន្តិ. តេ វិនិច្ឆិនិត្វា សចេ អចោរោ ហោតិ, វិស្សជ្ជេន្តិ. សចេ ចោរោ, អត្តនា កិញ្ចិ អកត្វា វោហារិកានំ ទេន្តិ, តេបិ វិនិច្ឆិនិត្វា អចោរោ ចេ, វិស្សជ្ជេន្តិ. ចោរោ ចេ, សុត្តធរានំ ទេន្តិ. តេបិ វិនិច្ឆិនិត្វា អចោរោ ចេ, វិស្សជ្ជេន្តិ. ចោរោ ចេ, អដ្ដកុលិកានំ ទេន្តិ, តេបិ តថេវ កត្វា សេនាបតិស្ស, សេនាបតិ ឧបរាជស្ស, ឧបរាជា រញ្ញោ. រាជា វិនិច្ឆិនិត្វា សចេ អចោរោ ហោតិ, វិស្សជ្ជេតិ. សចេ បន ចោរោ ហោតិ, បវេណិបណ្ណកំ វាចាបេតិ. តត្ថ ‘‘យេន ឥទំ នាម កតំ, តស្ស អយំ នាមទណ្ឌោ’’តិ លិខិតំ. រាជា តស្ស កិរិយំ តេន សមានេត្វា តទនុច្ឆវិកំ ទណ្ឌំ ករោតិ. ឥតិ ឯតំ បោរាណំ វជ្ជិធម្មំ សមាទាយ វត្តន្តានំ មនុស្សា ន ឧជ្ឈាយន្តិ. បរម្បរាគតេសុ អដ្ដកុលេសុ ជាតា អគតិគមនវិរតា អដ្ដមហល្លកបុរិសា អដ្ដកុលិកា.

សក្ការន្តិ ឧបការំ. គរុភាវំ បច្ចុបដ្ឋបេត្វាតិ ‘‘ឥមេ អម្ហាកំ គរុនោ’’តិ តត្ថ គរុភាវំ បដិ បដិ ឧបដ្ឋបេត្វា. មានេស្សន្តីតិ សម្មានេស្សន្តិ. តំ បន សម្មាននំ តេសុ នេសំ អត្តមនតាបុព្ពកន្តិ អាហ ‘‘មនេន បិយាយិស្សន្តី’’តិ. និបច្ចការំ បណិបាតំ. ទស្សេន្តីតិ គរុចិត្តភារំ ទស្សេន្តិ. សន្ធានេតុន្តិ សម្ពន្ធំ អវិច្ឆិន្នំ កត្វា ឃដេតុំ.

បសយ្ហការស្សាតិ ពលក្ការស្ស. កាមំ វុទ្ធិយា បូជនីយតាយ ‘‘វុទ្ធិហានិយោ’’តិ វុត្តំ, អត្ថោ បន វុត្តានុក្កមេនេវ យោជេតព្ពោ. បាឡិយំ វា យស្មា ‘‘វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានី’’តិ វុត្តំ, តស្មា តទនុក្កមេន ‘‘វុទ្ធិហានិយោ’’តិ វុត្តំ.

វិបច្ចិតុំ អលទ្ធោកាសេ បាបកម្មេ, តស្ស កម្មស្ស វិបាកេ វា អនវសរោវ ទេវសោបសគ្គោ. តស្មិំ បន លទ្ធោកាសេ សិយា ទេវតោបសគ្គស្ស អវសរោតិ អាហ ‘‘អនុប្បន្នំ…បេ… វឌ្ឍេន្តី’’តិ. ឯតេនេវ អនុប្បន្នំ សុខន្តិ ឯត្ថាបិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ពលកាយស្ស ទិគុណតិគុណតាទស្សនំ បដិភយភាវទស្សនន្តិ ឯវមាទិនា ទេវតានំ សង្គាមសីសេ សហាយតា វេទិតព្ពា.

អនិច្ឆិតន្តិ អនិដ្ឋំ. អាវរណតោតិ និសេធនតោ. ធម្មតោ អនបេតា ធម្មិយាតិ ឥធ ‘‘ធម្មិកា’’តិ វុត្តា. មិគសូករាទិឃាតាយ សុនខាទីនំ កឌ្ឍិត្វា វនចរណំ វាជោ, តត្ថ និយុត្តា, តេ វា វាជេន្តីតិ វាជិកា, មិគវធចារិនោ.

សារន្ទទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.