១២. ធម្មិកសុត្តវណ្ណនា

៥៤. ទ្វាទសមេ ជាតិភូមិយន្តិ ឯត្ថ ជននំ ជាតិ, ជាតិយា ភូមិ ជាតិភូមិ, ជាតដ្ឋានំ. តំ ខោ បនេតំ នេវ កោសលមហារាជាទីនំ, ន ចង្កិព្រាហ្មណាទីនំ, ន សក្កសុយាមសន្តុសិតាទីនំ, ន អសីតិមហាសាវកានំ, ន អញ្ញេសំ សត្តានំ ‘‘ជាតិភូមី’’តិ វុច្ចតិ. យស្ស បន ជាតទិវសេ ទសសហស្សី លោកធាតុ ឯកទ្ធជមាលាវិប្បកិណ្ណកុសុមវាសចុណ្ណគណសុគន្ធា សព្ពបាលិផុល្លមិវ នន្ទនវនំ វិរោចមានា បទុមិនិបណ្ណេ ឧទកពិន្ទុ វិយ អកម្បិត្ថ, ជច្ចន្ធាទីនញ្ច រូបទស្សនាទីនិ អនេកានិ បាដិហារិយានិ បវត្តិំសុ. តស្ស សព្ពញ្ញុពោធិសត្តស្ស ជាតដ្ឋានំ, សាតិសយស្ស បន ជនកកបិលវត្ថុសន្និស្សយោ ‘‘ជាតិភូមី’’តិ វុច្ចតិ. ជាតិភូមកា ឧបាសកាតិ ជាតិភូមិវាសិនោ ឧបាសកា. សន្តនេត្វា សព្ពសោ តនេត្វា បត្ថរិត្វា ឋិតមូលានិ មូលសន្តានកានិ. តានិ បន អត្ថតោ មូលានិយេវាតិ អាហ ‘‘មូលសន្តានកានន្តិ មូលាន’’ន្តិ.

ជាតទិវសេ អាវុធានំ ជោតិតត្តា, រញ្ញោ អបរិមិតស្ស ច សត្តកាយស្ស អនត្ថតោ បរិបាលនសមត្ថតាយ ច ‘‘ជោតិបាលោ’’តិ លទ្ធនាមត្តា វុត្តំ ‘‘នាមេន ជោតិបាលោ’’តិ. គោវិន្ទោតិ គោវិន្ទិយាភិសេកេន អភិសិត្តោ, គោវិន្ទស្ស ឋានេ ឋបនាភិសេកេន អភិសិត្តោតិ អត្ថោ. តំ កិរ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស កុលបរម្បរាគតំ ឋានន្តរំ. តេនាហ ‘‘ឋានេន មហាគោវិន្ទោ’’តិ. គវំ បញ្ញញ្ច វិន្ទតិ បដិលភតីតិ គោវិន្ទោ, មហន្តោ គោវិន្ទោតិ មហាគោវិន្ទោ. គោតិ ហិ បញ្ញាយេតំ អធិវចនំ ‘‘គច្ឆតិ អត្ថេ ពុជ្ឈតី’’តិ កត្វា. មហាគោវិន្ទោ ច អម្ហាកំ ពោធិសត្តោយេវ. សោ កិរ ទិសម្បតិស្ស នាម រញ្ញោ បុរោហិតស្ស គោវិន្ទព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា អត្តនោ បិតុស្ស ច រញ្ញោ ច អច្ចយេន តស្ស បុត្តោ រេណុ, សហាយា ចស្ស សត្តភូ, ព្រហ្មទត្តោ, វេស្សភូ, ភរតោ, ទ្វេ ធតរដ្ឋាតិ ឥមេ សត្ត រាជានោ យថា អញ្ញមញ្ញំ ន វិវទន្តិ. ឯវំ រជ្ជេ បតិដ្ឋាបេត្វា តេសំ អត្ថធម្មេ អនុសាសន្តេ ជម្ពុទីបតលេ សព្ពេសំ រាជាវ រញ្ញំ, ព្រហ្មាវ ព្រាហ្មណានំ, ទេវោវ គហបតិកានំ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ ឧត្តមគារវដ្ឋានំ អហោសិ. តេន វុត្តំ ‘‘រេណុអាទីនំ សត្តន្នំ រាជូនំ បុរោហិតោ’’តិ. ឥមេវ សត្ត ភារធារា មហារាជានោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘សត្តភូ ព្រហ្មទត្តោ ច, វេស្សភូ ភរតោ សហ;

រេណុ ទ្វេ ច ធតរដ្ឋា, តទាសុំ សត្ត ភារធា’’តិ. (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.៣០៨);

រញ្ញោ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកត្ថានំ បុរោ វិធានតោ បុរេ សំវិធានតោ បុរោហិតោ. កោធាមគន្ធេនាតិ កោធសង្ខាតេន បូតិគន្ធេន. ករុណា អស្ស អត្ថីតិ ករុណន្តិ សបុព្ពភាគករុណជ្ឈានំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ករុណាយ ច ករុណាបុព្ពភាគេ ច ឋិតា’’តិ. យការោ សន្ធិវសេន អាគតោតិ អាហ ‘‘យេតេតិ ឯតេ’’តិ. អរហត្តតោ បដ្ឋាយ សត្តមោតិ សកទាគាមី. សកទាគាមិំ ឧបាទាយាតិ សកទាគាមិភាវំ បដិច្ច. សកទាគាមិស្ស ហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សកទាគាមិភាវំ បដិច្ច មុទូនិ នាម ហោន្តិ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ធម្មិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ធម្មិកវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បឋមបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.