៤. ទេវតាវគ្គោ

១-៤. សេខសុត្តាទិវណ្ណនា

៣១-៣៤. ចតុត្ថស្ស បឋមេ សេខានំ បដិលទ្ធគុណស្ស បរិហានិ នាម នត្ថីតិ អាហ ‘‘ឧបរូបរិគុណបរិហានាយា’’តិ, ឧបរូបរិលទ្ធព្ពានំ មគ្គផលានំ បរិហានាយ អនុប្បាទាយាតិ អត្ថោ. តតិយាទីនិ ឧត្តានត្ថានេវ.

សេខសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. វិជ្ជាភាគិយសុត្តវណ្ណនា

៣៥. បញ្ចមេ សម្បយោគវសេន វិជ្ជំ ភជន្តិ, សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយសម្បយុត្តអត្ថិអវិគតាទិបច្ចយវសេន តាយ សហ ឯកីភាវំ គច្ឆន្តីតិ វិជ្ជាភាគិយា. អថ វា វិជ្ជាភាគេ វិជ្ជាកោដ្ឋាសេ វត្តន្តិ វិជ្ជាសភាគតាយ តទេកទេសេ វិជ្ជាកោដ្ឋាសេ បវត្តន្តីតិ វិជ្ជាភាគិយា. តត្ថ វិបស្សនាញាណំ, មនោមយិទ្ធិ, ឆ អភិញ្ញាតិ អដ្ឋ វិជ្ជា. បុរិមេន អត្ថេន តាហិ សម្បយុត្តធម្មា វិជ្ជាភាគិយា. បច្ឆិមេន អត្ថេន តាសុ យា កាចិ ឯកាវ វិជ្ជា វិជ្ជា, សេសា វិជ្ជាភាគិយា. ឯវំ វិជ្ជាបិ វិជ្ជាយ សម្បយុត្តធម្មាបិ ‘‘វិជ្ជាភាគិយា’’ត្វេវ វេទិតព្ពា. ឥធ បន វិបស្សនាញាណសម្បយុត្តា សញ្ញាវ វិជ្ជាភាគិយាតិ អាគតា, សញ្ញាសីសេន សេសសម្បយុត្តធម្មាបិ វុត្តា ឯវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. អនិច្ចានុបស្សនាញាណេតិ អនិច្ចានុបស្សនាញាណេ និស្សយបច្ចយភូតេ ឧប្បន្នសញ្ញា, តេន សហគតាតិ អត្ថោ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ.

វិជ្ជាភាគិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. វិវាទមូលសុត្តវណ្ណនា

៣៦. ឆដ្ឋេ កោធនោតិ កុជ្ឈនសីលោ. យស្មា សោ អប្បហីនកោធតាយ អធិគតកោធោ នាម ហោតិ, តស្មា ‘‘កោធេន សមន្នាគតោ’’តិ អាហ. ឧបនាហោ ឯតស្ស អត្ថីតិ ឧបនាហី, ឧបនយ្ហនសីលោតិ វា ឧបនាហី. វិវាទោ នាម ឧប្បជ្ជមានោ យេភុយ្យេន បឋមំ ទ្វិន្នំ វសេន ឧប្បជ្ជតីតិ វុត្តំ ‘‘ទ្វិន្នំ ភិក្ខូនំ វិវាទោ’’តិ. សោ បន យថា ពហូនំ អនត្ថាវហោ ហោតិ, តំ និទស្សនមុខេន និទស្សេន្តោ ‘‘កថ’’ន្តិអាទិមាហ. អព្ភន្តរបរិសាយាតិ បរិសព្ភន្តរេ.

គុណមក្ខនាយ បវត្តោបិ អត្តនោ ការកំ គូថេន បហរន្តិំ គូថោ វិយ បឋមតរំ មក្ខេតីតិ មក្ខោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ មក្ខី. បឡាសតីតិ បឡាសោ, បរស្ស គុណេ ឌំសិត្វា វិយ អបនេតីតិ អត្ថោ. សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ បឡាសី. បឡាសី បុគ្គលោ ហិ ទុតិយស្ស ធុរំ ន ទេតិ, សមំ ហរិត្វា អតិវទតិ. តេនាហ ‘‘យុគគ្គាហលក្ខណេន បឡាសេន សមន្នាគតោ’’តិ. ឥស្សតីតិ ឥស្សុកី. មច្ឆរាយតីតិ មច្ឆរំ, តំ ឯតស្ស អត្ថីតិ មច្ឆរី. សឋយតិ ន សម្មា ភាសតីតិ សឋោ អញ្ញថា សន្តំ អត្តានំ អញ្ញថា បវេទនតោ. មាយា ឯតស្ស អត្ថី មាយាវី. មិច្ឆា បាបិកា វិញ្ញុគរហិតា ឯតស្ស ទិដ្ឋីតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ, កម្មបថបរិយាបន្នាយ ‘‘នត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិអាទិវត្ថុកាយ មិច្ឆត្តបរិយាបន្នាយ អនិយ្យានិកាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘នត្ថិកវាទី’’តិអាទិ.

សំ អត្តនោ ទិដ្ឋិំ, សយំ វា អត្តនា យថាគហិតំ បរាមសតិ, សភាវំ អតិក្កមិត្វា បរតោ អាមសតីតិ សន្ទិដ្ឋីបរាមាសី. អាធានំ ទឡ្ហំ គណ្ហាតីតិ អាធានគ្គាហី, ទឡ្ហគ្គាហី, ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ ថិរគ្គាហីតិ អត្ថោ. យុត្តំ ការណំ ទិស្វាវ លទ្ធិំ បដិនិស្សជ្ជតីតិ បដិនិស្សគ្គី, ទុក្ខេន កិច្ឆេន កសិរេន ពហុម្បិ ការណំ ទស្សេត្វា ន សក្កា បដិនិស្សគ្គំ កាតុន្តិ ទុប្បដិនិស្សគ្គី. យោ អត្តនោ ឧប្បន្នទិដ្ឋិំ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ ទឡ្ហំ គណ្ហិត្វា អបិ ពុទ្ធាទីហិ ការណំ ទស្សេត្វា វុច្ចមានោ ន បដិនិស្សជ្ជតិ. តស្សេតំ អធិវចនំ. តាទិសោ ហិ បុគ្គលោ យំ យទេវ ធម្មំ វា អធម្មំ វា សុណាតិ, តំ សព្ពំ ‘‘ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយេហិ កថិតំ, ឯវំ អម្ហេហិ សុត’’ន្តិ កុម្មោវ អង្គានិ សកេ កបាលេ អន្តោយេវ សមោទហតិ. យថា ហិ កច្ឆបោ អត្តនោ ហត្ថបាទាទិកេ អង្គេ កេនចិ ឃដិតេ សព្ពានិ អង្គានិ អត្តនោ កបាលេយេវ សមោទហតិ, ន ពហិ នីហរតិ, ឯវមយម្បិ ‘‘ន សុន្ទរោ តវ គាហោ, ឆឌ្ឌេហិ ន’’ន្តិ វុត្តោ តំ ន វិស្សជ្ជតិ, អន្តោយេវ អត្តនោ ហទយេ ឯវ ឋបេត្វា វិចរតិ, កុម្ភីលគ្គាហំ គណ្ហាតិ. យថា សុសុមារា គហិតំ ន បដិនិស្សជ្ជន្តិ, ឯវំ គណ្ហាតិ.

វិវាទមូលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. ឆឡង្គទានសុត្តវណ្ណនា

៣៧. សត្តមេ ទក្ខន្តិ វឌ្ឍន្តិ ឯតាយាតិ ទក្ខិណា, បរិច្ចាគមយំ បុញ្ញំ, តស្សូបករណភូតោ ទេយ្យធម្មោ ច. ឥធ បន ទេយ្យធម្មោ អធិប្បេតោ. តេនេវាហ ‘‘ទក្ខិណំ បតិដ្ឋាបេតី’’តិ. ឥតោ ឧដ្ឋិតេនាតិ ឥតោ ខេត្តតោ ឧប្បន្នេន. រាគោ វិនយតិ ឯតេនាតិ រាគវិនយោ, រាគស្ស សមុច្ឆេទិកា បដិបទា. តេនាហ ‘‘រាគវិនយបដិបទំ បដិបន្នា’’តិ.

‘‘បុព្ពេវ ទានា សុមនោ’’តិអាទិគាថាយ បុព្ពេវ ទានា មុញ្ចចេតនាយ បុព្ពេ ទានូបករណសម្ភរណតោ បដ្ឋាយ សុមនោ ‘‘សម្បត្តីនំ និទានំ អនុគាមិកទានំ ទស្សាមី’’តិ សោមនស្សិតោ ភវេយ្យ. ទទំ ចិត្តំ បសាទយេតិ ទទន្តោ ទេយ្យធម្មំ ទក្ខិណេយ្យហត្ថេ បតិដ្ឋាបេន្តោ ‘‘អសារតោ ធនតោ សារាទានំ ករោមី’’តិ អត្តនោ ចិត្តំ បសាទេយ្យ. ទត្វា អត្តមនោ ហោតីតិ ទក្ខិណេយ្យានំ ទេយ្យធម្មំ បរិច្ចជិត្វា ‘‘បណ្ឌិតបញ្ញត្តំ នាម មយា អនុដ្ឋិតំ, អហោ សាធុ សុដ្ឋូ’’តិ អត្តមនោ បមុទិតោ បីតិសោមនស្សជាតោ ហោតិ. ឯសាតិ យា អយំ បុព្ពចេតនា មុញ្ចចេតនា អបរចេតនាតិ ឥមាសំ កម្មផលានំ សទ្ធានុគតានំ សោមនស្សបរិគ្គហិតានំ តិវិធានំ ចេតនានំ បារិបូរី, ឯសា.

សីលសញ្ញមេនាតិ កាយិកវាចសិកសំវរេន. ហត្ថបាទេតិ ទក្ខិណេយ្យានំ ហត្ថបាទេ. មុខំ វិក្ខាលេត្វាតិ តេសំយេវ មុខំ វិក្ខាលេត្វា, អត្តនាវ មុខោទកំ ទត្វាតិ អធិប្បាយោ.

ឆឡង្គទានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨-១១. អត្តការីសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៨-៤១. អដ្ឋមេ កុសលកិរិយាយ អាទិអារម្ភភាវេន បវត្តវីរិយំ ឋិតសភាវតាយ សភាវធារណដ្ឋេន ធាតូតិ វុត្តន្តិ អាហ – ‘‘អារម្ភធាតូតិ អារភនវសេន បវត្តវីរិយ’’ន្តិ. លទ្ធាសេវនំ វីរិយំ ពលប្បត្តំ ហុត្វា បដិបក្ខេ វិធមតីតិ អាហ ‘‘និក្កមធាតូតិ កោសជ្ជតោ និក្ខមនសភាវំ វីរិយ’’ន្តិ. បរក្កមនសភាវោតិ អធិមត្តតរានំ បដិបក្ខធម្មានំ វិធមនសមត្ថតាយ បដុបដុតរភាវេន បរំ បរំ ឋានំ អក្កមនសភាវោ. នវមាទីសុ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

អត្តការីសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. នាគិតសុត្តវណ្ណនា

៤២. ទ្វាទសមេ មាហំ នាគិត យសេន សមាគមន្តិ មា អហំ យសេន សមាគមនំ បត្ថេមិ. មា ច មយា យសោតិ យសោ ច មយា មា សមាគច្ឆតូតិ អត្ថោ. ឥមិនា អត្តនោ លាភសក្ការេន អនត្ថិកតំ វិភាវេតិ. បញ្ចហិ វិមុត្តីហីតិ តទង្គវិមុត្តិអាទីហិ បញ្ចហិ វិមុត្តីហិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

នាគិតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទេវតាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.