២. ពលវគ្គោ

១. អននុស្សុតសុត្តវណ្ណនា

១១. ទុតិយស្ស បឋមេ អភិជានិត្វាតិ អភិវិសិដ្ឋេន ញាណេន ជានិត្វា. អដ្ឋហិ ការណេហិ តថាគតស្សាតិ ‘‘តថា អាគតោតិ តថាគតោ. តថា គតោតិ តថាគតោ. តថលក្ខណំ អាគតោតិ តថាគតោ. តថធម្មេ យាថាវតោ អភិសម្ពុទ្ធោតិ តថាគតោ. តថទស្សិតាយ តថាគតោ. តថាវាទិតាយ តថាគតោ. តថាការិតាយ តថាគតោ. អភិភវនដ្ឋេន តថាគតោ’’តិ ឯវំ វុត្តេហិ អដ្ឋហិ ការណេហិ. ឧសភស្ស ឥទន្តិ អាសភំ, សេដ្ឋដ្ឋានំ. តេនាហ ‘‘អាសភំ ឋានន្តិ សេដ្ឋដ្ឋាន’’ន្តិ. បរតោ ទស្សិតពលយោគេន ‘‘ទសពលោហ’’ន្តិ អភីតនាទំ នទតិ. ព្រហ្មចក្កន្តិ ឯត្ថ សេដ្ឋបរិយាយោ. ព្រហ្មសទ្ទោតិ អាហ ‘‘សេដ្ឋចក្ក’’ន្តិ. ចក្កញ្ចេតំ ធម្មចក្កំ អធិប្បេតំ.

អននុស្សុតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. សំខិត្តសុត្តវណ្ណនា

១៣. តតិយេ កាមំ សម្បយុត្តធម្មេសុ ថិរភាវោបិ ពលដ្ឋោ ឯវ, បដិបក្ខេហិ បន អកម្បនីយត្តំ សាតិសយំ ពលដ្ឋោតិ វុត្តំ ‘‘មុដ្ឋស្សច្ចេ ន កម្បតី’’តិ.

សំខិត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. វិត្ថតសុត្តវណ្ណនា

១៤. ចតុត្ថេ សតិនេបក្កេនាតិ សតិយា នេបក្កេន, តិក្ខវិសទសូរភាវេនាតិ អត្ថោ. អដ្ឋកថាយំ បន នេបក្កំ នាម បញ្ញាតិ អធិប្បាយេន ‘‘នេបក្កំ វុច្ចតិ បញ្ញា’’តិ វុត្តំ. ឯវំ សតិ អញ្ញោ និទ្ទិដ្ឋោ នាម ហោតិ. សតិមាតិ ច ឥមិនា សវិសេសា សតិ គហិតាតិ បរតោបិ ‘‘ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា’’តិ សតិកិច្ចមេវ និទ្ទិដ្ឋំ, ន បញ្ញាកិច្ចំ, តស្មា សតិនេបក្កេនាតិ សតិយា នេបក្កភាវេនាតិ សក្កា វិញ្ញាតុំ លព្ភតេវ. បច្ចយវិសេសវសេន អញ្ញធម្មនិរបេក្ខោ សតិយា ពលវភាវោ. តថា ហិ ញាណវិប្បយុត្តចិត្តេនបិ សជ្ឈាយនសម្មសនានិ សម្ភវន្តិ.

ចិរកតម្បីតិ អត្តនា វា បរេន វា កាយេន ចិរកតំ ចេតិយង្គណវត្តាទិមហាវត្តប្បដិបត្តិបូរណំ. ចិរភាសិតម្បីតិ អត្តនា វា បរេន វា វាចាយ ចិរភាសិតំ សក្កច្ចំ ឧទ្ទិសនឧទ្ទិសាបនធម្មាសារណធម្មទេសនាឧបនិសិន្នកបរិកថាអនុមោទនីយាទិវសេន បវត្តិតំ វចីកម្មំ. សរិតា អនុស្សរិតាតិ តស្មិំ កាយេន ចិរកតេ កាយោ នាម កាយវិញ្ញត្តិ, ចិរភាសិតេ វាចា នាម វចីវិញ្ញត្តិ, តទុភយម្បិ រូបំ, តំសមុដ្ឋាបកា ចិត្តចេតសិកា អរូបំ. ឥតិ ឥមេ រូបារូបធម្មា ឯវំ ឧប្បជ្ជិត្វា ឯវំ និរុទ្ធាតិ សរតិ ចេវ អនុស្សរតិ ច, សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ សមុដ្ឋាបេតីតិ អត្ថោ. ពោជ្ឈង្គសមុដ្ឋាបិកា ហិ សតិ ឥធ អធិប្បេតា. តាយ សតិយា ឯស សកិំ សរណេន សរិតា, បុនប្បុនំ សរណេន អនុស្សរិតាតិ វេទិតព្ពា.

វិត្ថតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥-១០. ទដ្ឋព្ពសុត្តាទិវណ្ណនា

១៥-២០. បញ្ចមេ សវិសយស្មិំយេវាតិ អត្តនោ អត្តនោ វិសយេ ឯវ. លោកិយលោកុត្តរធម្មេ កថេតុន្តិ លោកិយធម្មេ លោកុត្តរធម្មេ ច តេន តេន បវត្តិវិសេសេន កថេតុំ. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសូតិ សប្បុរិសសំសេវោ សទ្ធម្មស្សវនំ យោនិសោមនសិការោ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តីតិ ឥមេសុ ចតូសុ សោតាបត្តិមគ្គការណេសុ. កាមញ្ច តេសុ សតិអាទយោបិ ធម្មា ឥច្ឆិតព្ពាវ តេហិ វិនា តេសំ អសម្ភវតោ, តថាបិ ចេត្ថ សទ្ធា វិសេសតោ កិច្ចការីតិ វេទិតព្ពា. សទ្ធោ ឯវ ហិ សប្បុរិសេ បយិរុបាសតិ, សទ្ធម្មំ សុណាតិ, យោនិសោ ច អនិច្ចាទិតោ មនសិ ករោតិ, អរិយមគ្គស្ស ច អនុធម្មំ បដិបជ្ជតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ឯត្ថ សទ្ធាពលំ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ. ឥមិនា នយេន សេសពលេសុបិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

ចតូសុ សម្មប្បធានេសូតិ ចតុព្ពិធសម្មប្បធានភាវនាយ. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសូតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ ច សោតាបត្តិអង្គេសុ សទ្ធា វិយ, សម្មប្បធានភាវនាយ វីរិយំ វិយ ច សតិបដ្ឋានភាវនាយ យស្មា ‘‘វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្ស’’ន្តិ (ទី. និ. ២.៣៧៣; ម. និ. ១.១០៦) វចនតោ បុព្ពភាគេ កិច្ចតោ សតិ អធិកា ឥច្ឆិតព្ពា, ឯវំ សមាធិកម្មិកស្ស សមាធិ, ‘‘អរិយសច្ចភាវនា បញ្ញាភាវនា’’តិ កត្វា តត្ថ បញ្ញា បុព្ពភាគេ អធិកា ឥច្ឆិតព្ពាតិ បាកដោយមត្ថោ. អធិគមក្ខណេ បន សមាធិបញ្ញានំ វិយ សព្ពេសម្បិ ពលានំ សទ្ធាទីនំ សមតាវ ឥច្ឆិតព្ពា. តថា ហិ ‘‘ឯត្ថ សទ្ធាពល’’ន្តិអាទិនា តត្ថ តត្ថ ឯត្ថគ្គហណំ កតំ.

ឥទានិ សទ្ធាទីនំ តត្ថ តត្ថ អតិរេកកិច្ចតំ ឧបមាយ វិភាវេតុំ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្រិទំ ឧបមា សំសន្ទនំ – រាជបញ្ចមសហាយា វិយ វិមុត្តិបរិបាចកានិ បញ្ច ពលានិ. នេសំ កីឡនត្ថំ ឯកជ្ឈំ វីថិឱតរណំ វិយ ពលានំ ឯកជ្ឈំ វិបស្សនាវីថិឱតរណំ, សហាយេសុ បឋមាទីនំ យថាសកំ គេហេវ វិចារណា វិយ សទ្ធាទីនំ សោតាបត្តិអង្គាទីនិ បត្វា បុព្ពង្គមតា. សហាយេសុ ឥតរេសំ តត្ថ តត្ថ តុណ្ហីភាវោ វិយ សេសពលានំ តត្ថ តត្ថ តទន្វយតា, តស្ស បុព្ពង្គមស្ស ពលស្ស កិច្ចានុគតា. ន ហិ តទា តេសំ សសម្ភារបថវីអាទីសុ អាបាទីនំ វិយ កិច្ចំ បាកដំ ហោតិ, សទ្ធាទីនំយេវ បន កិច្ចំ វិភូតំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ បុរេតរំ តថាបច្ចយេហិ ចិត្តសន្តានស្ស អភិសង្ខតត្តា. ឯត្ថ ច វិបស្សនាកម្មិកស្ស ភាវនា វិសេសតោ បញ្ញុត្តរាតិ ទស្សនត្ថំ រាជានំ និទស្សនំ កត្វា បញ្ញិន្ទ្រិយំ វុត្តំ. ឆដ្ឋាទីនិ សុវិញ្ញេយ្យានិ.

ទដ្ឋព្ពសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ពលវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.