(៩) ៤. ថេរវគ្គោ

១-២. រជនីយសុត្តាទិវណ្ណនា

៨១-៨២. ចតុត្ថស្ស បឋមំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ. ទុតិយេ គុណមក្ខនាយ បវត្តោបិ អត្តនោ ការកំ គូថេន បហរន្តំ គូថោ វិយ បឋមតរំ មក្ខេតីតិ មក្ខោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ មក្ខី. បឡាសតីតិ បឡាសោ, បរស្ស គុណេ ឌំសិត្វា វិយ អបនេតីតិ អត្ថោ. សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ បឡាសី. បឡាសី បុគ្គលោ ហិ ទុតិយស្ស ធុរំ ន ទេតិ, សម្បសារេត្វា តិដ្ឋតិ. តេនាហ ‘‘យុគគ្គាហលក្ខណេន បឡាសេន សមន្នាគតោ’’តិ.

រជនីយសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. កុហកសុត្តវណ្ណនា

៨៣. តតិយេ តីហិ កុហនវត្ថូហីតិ សាមន្តជប្បនឥរិយាបថសន្និស្សិតបច្ចយប្បដិសេវនភេទតោ តិប្បភេទេហិ កុហនវត្ថូហិ. តិវិធេន កុហនវត្ថុនា លោកំ កុហយតិ វិម្ហាបយតិ ‘‘អហោ អច្ឆរិយបុរិសោ’’តិ អត្តនិ បរេសំ វិម្ហយំ ឧប្បាទេតីតិ កុហកោ. លាភសក្ការត្ថិកោ ហុត្វា លបតិ អត្តានំ ទាយកំ វា ឧក្ខិបិត្វា យថា សោ កិញ្ចិ ទទាតិ, ឯវំ ឧក្កាចេត្វា កថេតីតិ លបកោ. និមិត្តំ សីលំ តស្សាតិ នេមិត្តិកោ, និមិត្តេន វា ចរតិ, និមិត្តំ វា ករោតីតិ នេមិត្តិកោ. និមិត្តន្តិ ច បរេសំ បច្ចយទានសញ្ញុប្បាទកំ កាយវចីកម្មំ វុច្ចតិ. និប្បេសោ សីលមស្សាតិ និប្បេសិកោ. និប្បិសតីតិ វា និប្បេសោ, និប្បេសោយេវ និប្បេសិកោ. និប្បេសោតិ ច សឋបុរិសោ វិយ លាភសក្ការត្ថំ អក្កោសនុប្បណ្ឌនបរបិដ្ឋិមំសិកតាទិ.

កុហកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦-៧. បដិសម្ភិទាប្បត្តសុត្តាទិវណ្ណនា

៨៦-៨៧. ឆដ្ឋេ បដិសម្ភិទាសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តមេវ. ឧច្ចាវចានីតិ ឧច្ចនីចានិ. តេនាហ ‘‘មហន្តខុទ្ទកានី’’តិ. កិំករណីយានីតិ ‘‘កិំ ករោមី’’តិ ឯវំ វត្វា កត្តព្ពកម្មានិ. តត្ថ ឧច្ចកម្មានិ នាម ចីវរស្ស ករណំ, រជនំ, ចេតិយេ សុធាកម្មំ, ឧបោសថាគារចេតិយឃរពោធិឃរេសុ កត្តព្ពកម្មន្តិ ឯវមាទិ. អវចកម្មំ នាម បាទធោវនមក្ខនាទិ ខុទ្ទកកម្មំ. តត្រុបាយាសាតិ តត្រុបគមនិយា, តត្រ តត្រ មហន្តេ ខុទ្ទកេ ច កម្មេ សាធនវសេន ឧបគច្ឆន្តិយាតិ អត្ថោ. តស្ស តស្ស កម្មស្ស និប្ផាទនេ សមត្ថាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. តត្រុបាយាយាតិ វា តត្រ តត្រ កម្មេ សាធេតព្ពេ ឧបាយភូតាយ. អលំ កាតុន្តិ កាតុំ សមត្ថោ ហោតិ. អលំ សំវិធាតុន្តិ វិចារេតុំ សមត្ថោ. សត្តមំ ឧត្តានមេវ.

បដិសម្ភិទាប្បត្តសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ថេរសុត្តវណ្ណនា

៨៨. អដ្ឋមេ ថិរភាវប្បត្តោតិ សាសនេ ថិរភាវំ អនិវត្តិភាវំ បត្ថោ. បព្ពជិតោ ហុត្វា ពហូ រត្តិយោ ជានាតីតិ រត្តញ្ញូ. តេនាហ ‘‘បព្ពជិតទិវសតោ បដ្ឋាយា’’តិអាទិ. បាកដោតិ អយថាភូតគុណេហិ ចេវ យថាភូតគុណេហិ ច សមុគ្គតោ. យសោ ឯតស្ស អត្ថីតិ យសស្សី, យសំ សិតោ និស្សិតោ វា យសស្សី. តេនាហ ‘‘យសនិស្សិតោ’’តិ. អសតំ អសាធូនំ ធម្មា អសទ្ធម្មា, អសន្តា វា អសុន្ទរា គារយ្ហា លាមកា ធម្មាតិ អសទ្ធម្មា. វិបរិយាយេន សទ្ធម្មា វេទិតព្ពា.

ថេរសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បឋមសេខសុត្តវណ្ណនា

៨៩. នវមេ អារមិតព្ពដ្ឋេន កម្មំ អារាមោ ឯតស្សាតិ កម្មារាមោ, តស្ស ភាវោ កម្មារាមតា. តត្ថ កម្មន្តិ ឥតិកត្តព្ពំ កម្មំ វុច្ចតិ. សេយ្យថិទំ – ចីវរវិចារណំ ចីវរកម្មករណំ ឧបត្ថម្ភនំ បត្តត្ថវិកអំសពទ្ធកកាយពន្ធនធម្មករណអាធារកបាទកថលិកសម្មជ្ជនិអាទីនំ ករណន្តិ. ឯកច្ចោ ហិ ឯតានិ ករោន្តោ សកលទិវសំ ឯតានេវ ករោតិ, តំ សន្ធាយេស បដិក្ខេបោ. យោ បន ឯតេសំ ករណវេលាយមេវ តានិ ករោតិ, ឧទ្ទេសវេលាយ ឧទ្ទេសំ គណ្ហាតិ, សជ្ឈាយវេលាយ សជ្ឈាយតិ, ចេតិយង្គណវត្តវេលាយ ចេតិយង្គណវត្តំ ករោតិ, មនសិការវេលាយ មនសិការំ ករោតិ, ន សោ កម្មារាមោ នាម. ភស្សារាមតាតិ ឯត្ថ យោ ឥត្ថិវណ្ណបុរិសវណ្ណាទិវសេន អាលាបសល្លាបំ ករោន្តោយេវ ទិវសញ្ច រត្តិញ្ច វីតិនាមេតិ, ឯវរូបោ ភស្សេ បរិយន្តការី ន ហោតិ, អយំ ភស្សារាមោ នាម. យោ បន រត្តិម្បិ ទិវសម្បិ ធម្មំ កថេតិ, បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតិ, អយំ អប្បភស្សោ ភស្សេ បរិយន្តការីយេវ. កស្មា? ‘‘សន្និបតិតានំ វោ, ភិក្ខវេ, ទ្វយំ ករណីយំ ធម្មី វា កថា, អរិយោ វា តុណ្ហីភាវោ’’តិ (ម. និ. ១.២៧៣; ឧទា. ១២, ២៨, ២៩) វុត្តត្តា.

និទ្ទារាមតាតិ ឯត្ថ យោ គច្ឆន្តោបិ និសិន្នោបិ និបន្នោបិ ថិនមិទ្ធាភិភូតោ និទ្ទាយតិយេវ, អយំ និទ្ទារាមោ នាម. យស្ស បន ករជកាយេ គេលញ្ញេន ចិត្តំ ភវង្គេ ឱតរតិ, នាយំ និទ្ទារាមោ. តេនេវាហ – ‘‘អភិជានាមិ ខោ បនាហំ, អគ្គិវេស្សន, គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតប្បដិក្កន្តោ ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេត្វា ទក្ខិណេន បស្សេន សតោ សម្បជានោ និទ្ទំ ឱក្កមិតា’’តិ (ម. និ. ១.៣៨៧). សង្គណិការាមតាតិ ឯត្ថ យោ ឯកស្ស ទុតិយោ, ទ្វិន្នំ តតិយោ, តិណ្ណំ ចតុត្ថោតិ ឯវំ សំសដ្ឋោវ វិហរតិ, ឯកកោ អស្សាទំ ន លភតិ, អយំ សង្គណិការាមោ. យោ បន ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ ឯកកោវ អស្សាទំ លភតិ, នាយំ សង្គណិការាមោ វេទិតព្ពោ. សេខានំ បដិលទ្ធគុណស្ស បរិហានាសម្ភវតោ ‘‘ឧបរិគុណេហី’’តិអាទិ វុត្តំ.

បឋមសេខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ទុតិយសេខសុត្តវណ្ណនា

៩០. ទសមេ អតិបាតោវាតិ សព្ពរត្តិំ និទ្ទាយិត្វា ពលវបច្ចូសេ កោដិសម្មុញ្ជនិយា ថោកំ សម្មជ្ជិត្វា មុខំ ធោវិត្វា យាគុភិក្ខត្ថាយ បាតោវ បវិសតិ. តំ អតិក្កមិត្វាតិ គិហិសំសគ្គវសេន កាលំ វីតិនាមេន្តោ មជ្ឈន្ហិកសមយំ អតិក្កមិត្វា បក្កមតិ. បាតោយេវ ហិ គាមំ បវិសិត្វា យាគុំ អាទាយ អាសនសាលំ គន្ត្វា បិវិត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ និបន្នោ និទ្ទាយិត្វា មនុស្សានំ ភោជនវេលាយ ‘‘បណីតភិក្ខំ លភិស្សាមី’’តិ ឧបកដ្ឋេ មជ្ឈន្ហិកេ ឧដ្ឋាយ ធម្មករណេន ឧទកំ គហេត្វា អក្ខីនិ បុញ្ឆិត្វា បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាវទត្ថំ ភុញ្ជិត្វា គិហិសំសដ្ឋោ កាលំ វីតិនាមេត្វា មជ្ឈន្ហេ វីតិវត្តេ បដិក្កមតិ.

អប្បិច្ឆកថាតិ, ‘‘អាវុសោ, អត្រិច្ឆតា បាបិច្ឆតាតិ ឥមេ ធម្មា បហាតព្ពា’’តិ តេសុ អាទីនវំ ទស្សេត្វា ‘‘ឯវរូបំ អប្បិច្ឆតំ សមាទាយ វត្តិតព្ព’’ន្តិអាទិនយប្បវត្តា កថា. តីហិ វិវេកេហីតិ កាយវិវេកោ, ចិត្តវិវេកោ, ឧបធិវិវេកោតិ ឥមេហិ តីហិ វិវេកេហិ. តត្ថ ឯកោ គច្ឆតិ, ឯកោ តិដ្ឋតិ, ឯកោ និសីទតិ, ឯកោ សេយ្យំ កប្បេតិ, ឯកោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ, ឯកោ បដិក្កមតិ, ឯកោ ចង្កមំ អធិដ្ឋាតិ, ឯកោ ចរតិ, ឯកោ វិហរតីតិ អយំ កាយវិវេកោ នាម. អដ្ឋ សមាបត្តិយោ បន ចិត្តវិវេកោ នាម. និព្ពានំ ឧបធិវិវេកោ នាម. វុត្តម្បិ ហេតំ – ‘‘កាយវិវេកោ ច វិវេកដ្ឋកាយានំ នេក្ខម្មាភិរតានំ, ចិត្តវិវេកោ ច បរិសុទ្ធចិត្តានំ បរមវោទានប្បត្តានំ, ឧបធិវិវេកោ ច និរុបធីនំ បុគ្គលានំ វិសង្ខារគតាន’’ន្តិ (មហានិ. ៥៧). ទុវិធំ វីរិយន្តិ កាយិកំ, ចេតសិកញ្ច វីរិយំ. សីលន្តិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ. សមាធិន្តិ វិបស្សនាបាទកា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ. វិមុត្តិកថាតិ វា អរិយផលំ អារព្ភ បវត្តា កថា. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ទុតិយសេខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ថេរវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.