៩. ឧជ្ជយសុត្តវណ្ណនា

៣៩. នវមេ អនុកុលយញ្ញន្តិ អនុកុលំ កុលានុក្កមំ ឧបាទាយ ទាតព្ពទានំ. តេនាហ ‘‘អម្ហាកំ…បេ… កុលានុកុលវសេន យជិតព្ព’’ន្តិ. វំសបរម្បរាយ បច្ឆា ទុគ្គតបុរិសេហិ បទាតព្ពទានំ. ឯវរូបំ កុលំ សីលវន្តេ ឧទ្ទិស្ស និពទ្ធទានំ, តស្មិំ កុលេ ទលិទ្ទានិបិ ន ឧបច្ឆិន្ទន្តិ. តត្រិទំ វត្ថុ – អនាថបិណ្ឌិកស្ស ឃរេ បញ្ច សលាកភត្តសតានិ ទីយិំសុ. ទន្តមយសលាកានំ បញ្ចសតានិ អហេសុំ. អថ តំ កុលំ អនុក្កមេន ទាលិទ្ទិយេន អភិភូតំ. ឯកា តស្មិំ កុលេ ទារិកា ឯកសលាកតោ ឧទ្ធំ ទាតុំ នាសក្ខិ. សាបិ បច្ឆា សាតវាហនំ រដ្ឋំ គន្ត្វា ខលំ សោធេត្វា លទ្ធធញ្ញេន តំ សលាកំ អទាសិ. ឯកោ ថេរោ រញ្ញោ អារោចេសិ. រាជា តំ អានេត្វា អគ្គមហេសិដ្ឋានេ ឋបេសិ. សា តតោ បដ្ឋាយ បុន បញ្ចបិ សលាកសតានិ បវត្តេសិ.

អស្សមេធន្តិអាទីសុ បោរាណករាជកាលេ កិរ សស្សមេធំ, បុរិសមេធំ, សម្មាបាសំ, វាចាបេយ្យន្តិ ចត្តារិ សង្គហវត្ថូនិ អហេសុំ, យេហិ រាជានោ លោកំ សង្គណ្ហិំសុ. តត្ថ និប្ផន្នសស្សតោ ទសមភាគគ្គហណំ សស្សមេធំ នាម, សស្សសម្បាទនេ មេធាវិតាតិ អត្ថោ. មហាយោធានំ ឆមាសិកភត្តវេតនានុប្បទានំ បុរិសមេធំ នាម, បុរិសសង្គណ្ហនេ មេធាវិតាតិ អត្ថោ. ទលិទ្ទមនុស្សានំ ហត្ថេ លេខំ គហេត្វា តីណិ វស្សានិ វិនា វឌ្ឍិយា សហស្សទ្វិសហស្សមត្តធនានុប្បទានំ សម្មាបាសំ នាម. តញ្ហិ សម្មា មនុស្សេ បាសេតិ ហទយេ ពន្ធិត្វា វិយ ឋបេតិ, តស្មា សម្មាបាសន្តិ វុច្ចតិ. ‘‘តាត, មាតុលា’’តិអាទិនា បន សណ្ហវាចាភណនំ វាចាបេយ្យំ នាម, បេយ្យវជ្ជំ បិយវចនតាតិ អត្ថោ. ឯវំ ចតូហិ វត្ថូហិ សង្គហិតំ រដ្ឋំ ឥទ្ធញ្ចេវ ហោតិ ផីតញ្ច បហូតអន្នបានំ ខេមំ និរព្ពុទំ, មនុស្សា មុទា មោទនា ឧរេ បុត្តេ នច្ចេន្តា អបារុតឃរទ្វារា វិហរន្តិ. ឥទំ ឃរទ្វារេសុ អគ្គឡានំ អភាវតោ និរគ្គឡន្តិ វុច្ចតិ. អយំ បោរាណិកា បវេណី. អបរភាគេ បន ឱក្កាករាជកាលេ ព្រាហ្មណា ឥមានិ ចត្តារិ សង្គហវត្ថូនិ ឥមញ្ច រដ្ឋសម្បត្តិំ បរិវត្តេន្តា ឧម្មូលំ កត្វា អស្សមេធំ បុរិសមេធន្តិអាទិកេ បញ្ច យញ្ញេ នាម អកំសុ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា ព្រាហ្មណធម្មិយសុត្តេ –

‘‘តេសំ អាសិ វិបល្លាសោ, ទិស្វាន អណុតោ អណុំ…បេ…;

តេ តត្ថ មន្តេ គន្ថេត្វា, ឱក្កាកំ តទុបាគមុ’’ន្តិ. (សុ. និ. ៣០១-៣០៤);

ឥទានិ តេហិ បរិវត្តេត្វា ឋបិតមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘អស្សមេធ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ មេធន្តីតិ វធេន្តិ. ទ្វីហិ បរិយញ្ញេហីតិ មហាយញ្ញស្ស បុព្ពភាគេ បច្ឆា ច បវត្តេតព្ពេហិ ទ្វីហិ បរិវារយញ្ញេហិ. សត្តនវុតិបញ្ចបសុសតឃាតភិំសនស្សាតិ សត្តនវុតាធិកានំ បញ្ចន្នំ បសុសតានំ មារណេន ភេរវស្ស បាបភីរុកានំ ភយាវហស្ស. តថា ហិ វទន្តិ –

‘‘ឆសតានិ និយុជ្ជន្តិ, បសូនំ មជ្ឈិមេ ហនិ;

អស្សមេធស្ស យញ្ញស្ស, ឩនានិ បសូហិ តីហី’’តិ. (សំ. និ. ដី. ១.១.១២០);

សម្មន្តិ យុគច្ឆិទ្ទេ បក្ខិបិតព្ពទណ្ឌកំ. បាសន្តីតិ ខិបន្តិ. សំហារិមេហីតិ សកដេហិ វហិតព្ពេហិ. បុព្ពេ កិរ ឯកោ រាជា សម្មាបាសំ យជន្តោ សរស្សតិនទិតីរេ បថវិយា វិវរេ ទិន្នេ និមុគ្គោយេវ អហោសិ, អន្ធពាលព្រាហ្មណា គតានុគតិគតា ‘‘អយំ តស្ស សគ្គគមនមគ្គោ’’តិ សញ្ញាយ តត្ថ សម្មាបាសយញ្ញំ បដ្ឋបេន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘និមុគ្គោកាសតោ បភុតី’’តិ. អយូបោ អប្បកទិវសោ យាគោ, សយូបោ ពហុទិវសំ នេយ្យោ សត្រយាគោតិ. មន្តបទាភិសង្ខតានំ សប្បិមធូនំ វាជមិតិ សមញ្ញា. ហិរញ្ញសុវណ្ណគោមហិំសាទិ សត្តរសកទក្ខិណស្ស. សារគព្ភកោដ្ឋាគារាទីសុ នត្ថិ ឯត្ថ អគ្គឡន្តិ និរគ្គឡោ. តត្ថ កិរ យញ្ញេ អត្តនោ សាបតេយ្យំ អនវសេសតោ អនិគូហិត្វា និយ្យាតីយតិ.

មហារម្ភាតិ ពហុបសុឃាតកម្មា. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘វិវិធា យត្ថ ហញ្ញរេ’’តិ វក្ខមានត្តា ‘‘មហាកិច្ចា មហាករណីយា’’តិ បឋមោ អត្ថវិកប្បោ វុត្តោ. ទុតិយោ បន អត្ថវិកប្បោ ‘‘មហារម្ភាតិ បបញ្ចវសេន អជេឡកា’’តិអាទិ វុត្តន្តិ អធិប្បាយេន ‘‘អបិចា’’តិអាទិនា អារទ្ធោ. និរារម្ភាតិ ឯត្ថាបិ វុត្តនយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ននុ ច បាណាតិបាតាទិអកុសលកម្មស្ស អប្បមត្តកម្បិ ផលំ នុបលព្ភតិ, តស្មា តស្ស និប្ផលភាវំ អវត្វា ‘‘ន តេ ហោន្តិ មហប្ផលា’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ អាហ ‘‘និរវសេសត្ថេ’’តិអាទិ. អនុគតំ កុលន្តិ អនុកុលំ, កុលានុគតន្តិ អត្ថោ. យេ និច្ចភត្តាទិំ បុព្ពបុរិសេហិ បដ្ឋបិតំ អបរាបរំ អនុបច្ឆិន្ទន្តា មនុស្សា ទទន្តិ, តេ អនុកុលំ យជន្តិ នាម. តេនេវាហ ‘‘យេ អញ្ញេ អនុកុលំ យជន្តី’’តិអាទិ.

ឧជ្ជយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.