២.ទុតិយឧរុវេលសុត្តវណ្ណនា

២២. ទុតិយេ ហុហុង្កជាតិកេនាតិ សោ កិរ ទិដ្ឋមង្គលិកោ មានវសេន កោធវសេន ច ‘‘ហុហុ’’ន្តិ ករោន្តោ វិចរតិ, តស្មា ហុហុង្កជាតិកោតិ វុច្ចតិ. ‘‘ហុហុក្កជាតិកោ’’តិបិ បឋន្តិ, តេន សទ្ធិំ អាគតាតិ អត្ថោ. ជរាជិណ្ណាតិ ជរាយ ខណ្ឌទន្តបលិតកេសាទិភាវំ អាបាទិតា. វយោវុទ្ធាតិ អង្គបច្ចង្គានំ វុទ្ធិមរិយាទប្បត្តា. ជាតិមហល្លកាតិ ឧបបត្តិយា មហល្លកភាវេន សមន្នាគតា. មហត្តំ លន្តិ គណ្ហន្តីតិ មហល្លកា, ជាតិយា មហល្លកា, ន វិភវាទិនាតិ ជាតិមហល្លកា. វយោអនុប្បត្តាតិ បច្ឆិមវយំ សម្បត្តា, បច្ឆិមវយោ នាម វស្សសតស្ស បច្ឆិមោ តតិយោ ភាគោ. ជិណ្ណាតិ វា បោរាណា, ចិរកាលប្បវត្តកុលន្វយាតិ វុត្តំ ហោតិ. វុទ្ធាតិ សីលាចារាទិគុណវុទ្ធិយុត្តា. មហល្លកាតិ វិភវមហន្តតាយ សមន្នាគតា. មហទ្ធនាតិ មហាភោគា. អទ្ធគតាតិ មគ្គប្បដិបន្នា ព្រាហ្មណានំ វតចរិយាទិមរិយាទំ អវីតិក្កម្ម ចរមានា. វយោអនុប្បត្តាតិ ជាតិវុទ្ធភាវំ អន្តិមវយំ អនុប្បត្តា. សុតំ នេតន្តិ ឯត្ថ សុតំ នោ ឯតន្តិ បទច្ឆេទោ. នោតិ ច ករណត្ថេ សាមិវចនំ. តេនាហ ‘‘អម្ហេហិ សុត’’ន្តិ.

អកាលេតិ អយុត្តកាលេ. អសភាវំ វទតីតិ យំ នត្ថិ, តំ វទតិ. អនត្ថំ វទតីតិ អការណនិស្សិតំ វទតិ. អការណនិស្សិតន្តិ ច និប្ផលន្តិ អត្ថោ. ផលញ្ហិ ការណនិស្សិតំ. អការណនិស្សិតតា ច តទវិនាភាវតោ អការណេ និស្សិតំ, និប្ផលំ សម្ផន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អវិនយំ វទតីតិ ន សំវរវិនយប្បដិសំយុត្តំ វទតិ, អត្តនោ សុណន្តស្ស ច ន សំវរវិនយាវហំ វទតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ន ហទយេ និធេតព្ពយុត្តកន្តិ អហិតសំហិតត្តា ចិត្តំ អនុប្បវេសេត្វា និធេតុំ អយុត្តំ. កថេតុំ អយុត្តកាលេនាតិ ធម្មំ កថេន្តេន យោ អត្ថោ យស្មិំ កាលេ វត្តព្ពោ, តតោ បុព្ពេ បច្ឆា ច តស្ស អកាលោ, តស្មិំ អយុត្តកាលេ វត្តា. អបទេសរហិតន្តិ សុត្តាបទេសរហិតំ. សាបទេសំ សការណំ កត្វា ន កថេតីតិ ‘‘ភគវតា អសុកេ សុត្តេ ឯវំ វុត្ត’’ន្តិ ឯវំ សាបទេសំ ការណសហិតំ កត្វា ន កថេតិ.

បរិយន្តរហិតន្តិ បរិច្ឆេទរហិតំ, សុត្តំ វា ជាតកំ វា និក្ខិបិត្វា តស្ស អនុយោគំ ឧបមំ វា វត្ថុំ វា អាហរិត្វា យំ សុត្តំ ជាតកំ វា និក្ខិបិតំ, តស្ស សរីរភូតំ កថំ អនាមសិត្វា ពាហិរកថំយេវ កថេតិ, និក្ខិត្តំ និក្ខិត្តមត្តមេវ ហោតិ, ‘‘សុត្តំ នុ ខោ កថេតិ ជាតកំ នុ ខោ, នាស្ស អន្តំ វា កោដិំ វា បស្សាមា’’តិ វត្តព្ពតំ អាបជ្ជតិ. យថា វដរុក្ខសាខានំ គតគតដ្ឋានេ បារោហា ឱតរន្តិ, ឱតិណ្ណោ-តិណ្ណដ្ឋានេ វិរុឡ្ហិំ អាបជ្ជិត្វា បុន វឌ្ឍន្តិយេវ, ឯវំ អឌ្ឍយោជនម្បិ យោជនម្បិ គច្ឆតិយេវ. គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តេ បន មូលរុក្ខោ វិនស្សតិ, អនុជាតបារោហមូលានិយេវ តិដ្ឋន្តិ, ឯវំ អយម្បិ និគ្រោធធម្មកថិកោ នាម ហោតិ. និក្ខិត្តំ និក្ខិត្តមេវ កត្វា បស្សេនេវ បរិហរន្តោ គច្ឆតិ. យោ បន ពហុម្បិ ភណន្តោ ‘‘ឯតទត្ថមិទំ វុត្ត’’ន្តិ និក្ខិត្តសុត្តតោ អញ្ញម្បិ អនុយោគូបមាវត្ថុវសេន តទុបយោគីនំ អាហរិត្វា អាហរិត្វា ជានាបេតុំ សក្កោតិ, តថារូបស្ស ធម្មកថិកស្ស ពហុម្បិ កថេតុំ វដ្ដតិ. ន លោកិយលោកុត្តរអត្ថនិស្សិតន្តិ អត្តនោ បរេសញ្ច ន លោកិយលោកុត្តរហិតាវហំ.

បកដ្ឋានំ ឧក្កដ្ឋានំ សីលាទិអត្ថានំ ពោធនតោ សភាវនិរុត្តិវសេន ច ពុទ្ធាទីហិ ភាសិតត្តា បកដ្ឋានំ វចនប្បពន្ធានំ អាឡីតិ បាឡិ, បរិយត្តិធម្មោ. បុរិមស្ស អត្ថស្ស បច្ឆិមេន អត្ថេន អនុសន្ធានំ អនុសន្ធិ, អត្ថមុខេន បន បាឡិប្បទេសានម្បិ អនុសន្ធិ ហោតិយេវ. ស្វាយំ អនុសន្ធិ បុច្ឆានុសន្ធិអជ្ឈាសយានុសន្ធិយថានុសន្ធិអាទិវសេន ចតុព្ពិធោ, តំតំទេសនានំ បន បុព្ពាបរបាឡិវសេន អនុសន្ធិវសេន បុព្ពាបរវសេនាតិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. ឧគ្គហិតន្តិ ព្យញ្ជនសោ អត្ថសោ ច ឧទ្ធំ ឧទ្ធំ គហិតំ, បរិយាបុណនវសេន ចេវ បរិបុច្ឆាវសេន ច ហទយេន គហិតន្តិ អត្ថោ. វដ្ដទុក្ខនិស្សរណត្ថិកេហិ សោតព្ពតោ សុតំ, បរិយត្តិធម្មោ. តំ ធារេតីតិ សុតធរោ. យោ ហិ សុតធរោ, សុតំ តស្មិំ បតិដ្ឋិតំ ហោតិ សុប្បតិដ្ឋិតំ អរោគិកំ, តស្មា វុត្តំ ‘‘សុតស្ស អាធារភូតោ’’តិ. តេនាហ ‘‘យស្ស ហី’’តិអាទិ. ឯកំ បទំ ឯកក្ខរម្បិ អវិនដ្ឋំ ហុត្វា សន្និចីយតីតិ សន្និចយោ, សុតំ សន្និចយោ ឯតស្មិន្តិ សុតសន្និចយោ. អជ្ឈោសាយាតិ អនុប្បវិសិត្វា. តិដ្ឋតីតិ ន សម្មុស្សតិ.

បគុណាតិ វាចុគ្គតា. និច្ចលិកន្តិ អវិបរិវត្តំ. សំសន្ទិត្វាតិ អញ្ញេហិ សំសន្ទិត្វា. សមនុគ្គាហិត្វាតិ បរិបុច្ឆាវសេន អត្ថំ ឱគាហិត្វា. បពន្ធស្ស វិច្ឆេទាភាវតោ គង្គាសោតសទិសំ. ‘‘ភវង្គសោតសទិស’’ន្តិ វា បាឋោ, អកិត្តិមំ សុខប្បវត្តីតិ អត្ថោ. សុត្តេកទេសស្ស សុត្តមត្តស្ស ច វចសា បរិចយោ ឥធ នាធិប្បេតោ, វគ្គាទិវសេន បន អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘សុត្តទសក…បេ… សជ្ឈាយិតា’’តិ, ‘‘ទសសុត្តានិ គតានិ, ទសវគ្គានិ គតានី’’តិអាទិនា សល្លក្ខេត្វា វាចាយ សជ្ឈាយិតាតិ អត្ថោ. មនសា អនុ អនុ បេក្ខិតា ភាគសោ និជ្ឈាយិតា ចិន្តិតា មនសានុបេក្ខិតា. រូបគតំ វិយ បញ្ញាយតីតិ រូបគតំ វិយ ចក្ខុស្ស វិភូតំ ហុត្វា បញ្ញាយតិ. សុប្បដិវិទ្ធាតិ និជ្ជដំ និគ្គុម្ពំ កត្វា សុដ្ឋុ យាថាវតោ បដិវិទ្ធា.

អធិកំ ចេតោតិ អភិចេតោ, ឧបចារជ្ឈានចិត្តំ. តស្ស បន អធិកតា បាកតិកកាមាវចរចិត្តេហិ សុន្ទរតាយ, សា បដិបក្ខតោ សុទ្ធិយាតិ អាហ ‘‘អភិក្កន្តំ វិសុទ្ធំ ចិត្ត’’ន្តិ. អធិចិត្តន្តិ សមាធិមាហ. សោបិ ឧបចារសមាធិ ទដ្ឋព្ពោ. វិវេកជំ បីតិសុខំ, សមាធិជំ បីតិសុខំ, អបីតិជំ កាយសុខំ, សតិបារិសុទ្ធិជំ ញាណសុខន្តិ ចតុព្ពិធម្បិ ឈានសុខំ បដិបក្ខតោ និក្ខន្តតំ ឧបាទាយ នេក្ខម្មសុខន្តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘នេក្ខម្មសុខំ វិន្ទតី’’តិ. ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ សមាបជ្ជិតុំ សមត្ថោតិ ឥមិនា តេសុ ឈានេសុ សមាបជ្ជនវសីភាវមាហ. និកាមលាភីតិ បន វចនតោ អាវជ្ជនាធិដ្ឋានបច្ចវេក្ខណវសិយោបិ វុត្តា ឯវាតិ វេទិតព្ពា. សុខេនេវ បច្ចនីកធម្មេ វិក្ខម្ភេត្វាតិ ឯតេន តេសំ ឈានានំ សុខប្បដិបទតំ ខិប្បាភិញ្ញតញ្ច ទស្សេតិ.

វិបុលានន្តិ វេបុល្លំ បាបិតានំ ឈានានំ. វិបុលតា នាម សុភាវិតភាវេន ចិរតរប្បវត្តិយា, សា ច បរិច្ឆេទានុរូបាវ ឥច្ឆិតព្ពាតិ ‘‘វិបុលាន’’ន្តិ វត្វា ‘‘យថាបរិច្ឆេទេន វុដ្ឋាតុំ សមត្ថោតិ វុត្តំ ហោតី’’តិ អាហ. បរិច្ឆេទកាលញ្ហិ អប្បត្វាវ វុដ្ឋហន្តោ អកសិរលាភី ន ហោតិ យាវទិច្ឆិតំ បវត្តេតុំ អសមត្ថត្តា. ឥទានិ យថាវុត្តេ សមាបជ្ជនាទិវសីភាវេ ព្យតិរេកវសេន វិភាវេតុំ ‘‘ឯកច្ចោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ លាភីយេវ ហោតីតិ ឥទំ បដិលទ្ធមត្តស្ស ឈានស្ស វសេន វុត្តំ. តថាតិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ. បារិបន្ថិកេតិ វសីភាវស្ស បច្ចនីកធម្មេ. ឈានាធិគមស្ស បន បច្ចនីកធម្មា បគេវ វិក្ខម្ភិតា, អញ្ញថា ឈានាធិគមោ ឯវ ន សិយា. កិច្ឆេន វិក្ខម្ភេតីតិ កិច្ឆេន វិសោធេតិ. កាមាទីនវបច្ចវេក្ខណាទីហិ កាមច្ឆន្ទាទីនំ វិយ អញ្ញេសម្បិ សមាធិបារិបន្ថិកានំ ទូរសមុស្សារណំ ឥធ វិក្ខម្ភនំ វិសោធនញ្ចាតិ វេទិតព្ពំ. នាឡិកយន្តន្តិ កាលមាននាឡិកយន្តមាហ.

អដ្ឋបិតសង្កប្បោតិ ន សម្មាបណិហិតសង្កប្បោ. អភិញ្ញាបារគូតិ សព្ពេសំ លោកិយលោកុត្តរធម្មានំ អភិញ្ញាយ បារំ គតោ, សព្ពធម្មេ អភិវិសិដ្ឋាយ អគ្គមគ្គបញ្ញាយ ជានិត្វា ឋិតោតិ អត្ថោ. បរិញ្ញាបារគូតិ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ បរិញ្ញាយ បារំ គតោ, បញ្ចក្ខន្ធេ បរិជានិត្វា ឋិតោតិ អត្ថោ. ភាវនាបារគូតិ ចតុន្នំ មគ្គានំ ភាវនាយ បារំ គតោ, ចត្តារោ មគ្គេ ភាវេត្វា ឋិតោតិ អត្ថោ. បហានបារគូតិ សព្ពកិលេសានំ បហានេន បារំ គតោ, សព្ពកិលេសេ បជហិត្វា ឋិតោតិ អត្ថោ. សច្ឆិកិរិយាបារគូតិ និរោធសច្ឆិកិរិយាយ បារំ គតោ, និរោធំ សច្ឆិកត្វា ឋិតោតិ អត្ថោ. សមាបត្តិបារគូតិ សព្ពសមាបត្តីនំ សមាបជ្ជនេន បារំ គតោ, សព្ពា សមាបត្តិយោ សមាបជ្ជិត្វា ឋិតោតិ អត្ថោ. ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលីតិ យំ ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលំ សកលភាវោ, តេន សមន្នាគតោ, សកលចតុមគ្គព្រហ្មចរិយវាសោតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘សកលព្រហ្មចរិយោ’’តិ, បរិបុណ្ណមគ្គព្រហ្មចរិយោតិ អត្ថោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ទុតិយឧរុវេលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.