៣. បឋមនានាករណសុត្តវណ្ណនា

១២៣. តតិយេ ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវានន្តិ ឯត្ថ ព្រហ្មានំ កាយោ សមូហោតិ ព្រហ្មកាយោ, តប្បរិយាបន្នតាយ តត្ថ គតាតិ ព្រហ្មកាយិកា. ឯតាយ ច សព្ពស្សបិ ព្រហ្មកាយស្ស សមញ្ញាយ ភវិតព្ពំ. អាភស្សរានំ ទេវានន្តិអាទិនា បន ទុតិយជ្ឈានភូមិកាទីនំ ឧបរិ គហិតត្តា គោពលីពទ្ទញ្ញាយេន តទវសិដ្ឋានំ អយំ សមញ្ញា, តស្មា ‘‘ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវាន’’ន្តិ បឋមជ្ឈានភូមិកានំយេវ គហណំ វេទិតព្ពំ. សហ ព្យយតិ គច្ឆតីតិ សហព្យោ, សហវត្តនកោ. តស្ស ភាវោ សហព្យតា, សហបវត្តីតិ អាហ ‘‘សហភាវំ ឧបគច្ឆតី’’តិ. កប្បោ អាយុប្បមាណន្តិ ឯត្ថ យទិបិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាទីនំ អាយុនោ អន្តរំ អត្ថិ, ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន បនេតំ វុត្តន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘បឋមជ្ឈានំ អត្ថិ ហីន’’ន្តិអាទិមាហ.

ទ្វេ កប្បា អាយុប្បមាណន្តិ ឯត្ថ បន ហីនជ្ឈានេន និព្ពត្តានំ វសេន អយំ បរិច្ឆេទោ កតោតិ ទស្សេតុំ ‘‘ទុតិយជ្ឈានំ វុត្តនយេនេវ តិវិធំ ហោតី’’តិអាទិ អារទ្ធំ. ចត្តារោ កប្បាតិ ឯត្ថ បន ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន ចតុសដ្ឋិ កប្បា វត្តព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘យំ ហេដ្ឋា វុត្តំ ‘កប្បោ ទ្វេ កប្បា’តិ, កម្បិ អាហរិត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ’’តិ អាហ. កថំ បនេត្ថ អយមត្ថោ លព្ភតីតិ អាហ ‘‘កប្បោតិ ច គុណស្សបិ នាម’’ន្តិ. តត្ថ បឋមំ វុត្តោ កប្បោ, តតោ ឯកេន គុណេន, ឯកស្មិំ វារេ គណនាយាតិ អត្ថោ. ទ្វេ កប្បា ហោន្តីតិ ឯកវារគណនាយ កប្បស្ស ទ្វិគុណិតត្តា ទ្វេ មហាកប្បា ហោន្តីតិ អត្ថោ. ទុតិយេនាតិ ទុតិយវារគណនាយ. ចត្តារោតិ ទុតិយវារគណនាយ ទ្វីសុ កប្បេសុ ទ្វិគុណិតេសុ ចត្តារោ មហាកប្បា ហោន្តីតិ អត្ថោ. បុន តេ ចត្តារោ កប្បាតិ វុត្តនយេន ទ្វេ វារេ គុណេត្វា យេ ចត្តារោ កប្បា ទស្សិតា, បុន តេ ចត្តារោ កប្បា ចតុគ្គុណា ហោន្តីតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ទ្វេ វារេ គុណេត្វា យេ ចត្តារោ កប្បា ទស្សិតា, តេសុ ចតុក្ខត្តុំ គុណិតេសុ ចតុសដ្ឋិ កប្បា សម្បជ្ជន្តីតិ. តថា ហិ ចត្តារោ ឯកស្មិំ វារេ គុណិតា អដ្ឋ ហោន្តិ, បុន តេ អដ្ឋ ទុតិយវារេ គុណិតា សោឡស ហោន្តិ, បុន តេ សោឡស តតិយវារេ គុណិតា ទ្វត្តិំស ហោន្តិ, បុន តេ ទ្វត្តិំស ចតុត្ថវារេ គុណិតា ចតុសដ្ឋិ ហោន្តិ. តេនេវាហ ‘‘ឥមេហិ ចតូហិ គុណេហិ គុណិតា ឯកេន គុណេន អដ្ឋ ហោន្តី’’តិអាទិ. ឯត្ថ ច ហេដ្ឋា ឧបោសថសុត្តេ (អ. និ. ៣.៧១) –

‘‘យានិ មានុសកានិ បញ្ញាស វស្សានិ, ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ ឯសោ ឯកោ រត្តិន្ទិវោ’’តិ –

អាទិនា កាមាវចរទេវានមេវ អាយុប្បមាណំ ទស្សិតំ. ហេដ្ឋាយេវ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ តយោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ, ភិក្ខវេ, ទេវានំ វីសតិ កប្បសហស្សានិ អាយុប្បមាណ’’ន្តិ (អ. និ. ៣.១១៧) –

អាទិនា អរូបាវចរានំយេវ អាយុប្បមាណំ វុត្តំ. ឥធ បន រូបាវចរានមេវ អាយុប្បមាណំ ទស្សិតំ. វិភង្គបាឡិយំ (វិភ. ១០២២) បន ‘‘មនុស្សានំ កិត្តកំ អាយុប្បមាណំ, វស្សសតំ អប្បំ វា ភិយ្យោ’’តិអាទិនា ទេវមនុស្សានញ្ចេវ រូបារូបាវចរសត្តានញ្ច អាយុប្បមាណំ ទស្សិតំ.

តត្ថ សម្មាសម្ពុទ្ធេន មនុស្សានំ ទេវានញ្ច អាយុំ បរិច្ឆិន្ទមានេន ចតូសុ អបាយេសុ ភុម្មទេវេសុ ច អាយុ ន បរិច្ឆិន្នំ. តំ កស្មាតិ? និរយេ តាវ កម្មមេវ បមាណំ. យាវ កម្មំ ន ខីយតិ, តាវ បច្ចន្តិ. តថា សេសអបាយេសុ. ភុម្មទេវានម្បិ កម្មមេវ បមាណំ. តត្ថ និព្ពត្តា ហិ កេចិ សត្តាហមត្តំ តិដ្ឋន្តិ, កេចិ អឌ្ឍមាសំ, កប្បំ តិដ្ឋមានាបិ អត្ថិយេវ. តត្ថ មនុស្សេសុ គិហិភាវេ ឋិតាយេវ សោតាបន្នាបិ ហោន្តិ, សកទាគាមិផលំ អនាគាមិផលំ អរហត្តម្បិ បាបុណន្តិ, តេសុ សោតាបន្នាទយោ យាវជីវំ តិដ្ឋន្តិ, ខីណាសវា បន បរិនិព្ពាយន្តិ វា បព្ពជន្តិ វា. កស្មា? អរហត្តំ នាម សេដ្ឋគុណំ, គិហិលិង្គំ ហីនំ, តំ ហីនតាយ ឧត្តមំ គុណំ ធារេតុំ ន សក្កោតិ, តស្មា តេ បរិនិព្ពាតុកាមា វា ហោន្តិ បព្ពជិតុកាមា វា. ភុម្មទេវា បន អរហត្តំ បត្តាបិ យាវជីវំ តិដ្ឋន្តិ, ឆសុ កាមាវចរេសុ ទេវេសុ សោតាបន្នសកទាគាមិនោ យាវជីវំ តិដ្ឋន្តិ, អនាគាមិនា រូបភវំ គន្តុំ វដ្ដតិ ខីណាសវេន បរិនិព្ពាតុំ. កស្មា? និលីយនោកាសស្ស អភាវា. រូបាវចរារូបាវចរេសុ សព្ពេបិ យាវជីវំ តិដ្ឋន្តិ, តត្ថ រូបាវចរេ និព្ពត្តា សោតាបន្នសកទាគាមិនោ ន បុន ឥធាគច្ឆន្តិ, តត្ថេវ បរិនិព្ពាយន្តិ. ឯតេ ហិ ឈានអនាគាមិនោ នាម.

អដ្ឋសមាបត្តិលាភីនំ បន កិំ និយមេតិ? បគុណជ្ឈានំ. យទេវស្ស បគុណំ ហោតិ, តេន ឧបបជ្ជតិ. សព្ពេសុ បគុណេសុ កិំ និយមេតិ? នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ. ឯកំសេនេវ ហិ សោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ឧបបជ្ជតិ. នវសុ ព្រហ្មលោកេសុ និព្ពត្តអរិយសាវកានំ តត្រូបបត្តិបិ ឧបរូបបត្តិបិ, ន ហេដ្ឋូបបត្តិ. បុថុជ្ជនានំ បន តត្រូបបត្តិបិ ហោតិ, ឧបរូបបត្តិបិ, ហេដ្ឋូបបត្តិបិ. បញ្ចសុ សុទ្ធាវាសេសុ ចតូសុ ច អរូបេសុ អរិយសាវកានំ តត្រូបបត្តិបិ ហោតិ ឧបរូបបត្តិបិ. បឋមជ្ឈានភូមិយំ និព្ពត្តោ អនាគាមី នវ ព្រហ្មលោកេ សោធេត្វា មត្ថកេ ឋិតោ បរិនិព្ពាតិ. វេហប្ផលំ, អកនិដ្ឋំ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនន្តិ ឥមេ តយោ ទេវលោកា សេដ្ឋភវា នាម. ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ និព្ពត្តអនាគាមិនោ នេវ ឧទ្ធំ គច្ឆន្តិ, ន អធោ, តត្ថ តត្ថេវ បរិនិព្ពាយន្តីតិ ឥទំ បកិណ្ណកំ វេទិតព្ពំ.

បឋមនានាករណសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.