១. សព្រហ្មកសុត្តវណ្ណនា

៣១. ចតុត្ថស្ស បឋមេ សព្រហ្មកានីតិ សសេដ្ឋកានិ. យេសន្តិ យេសំ កុលានំ. បុត្តានន្តិ បុត្តេហិ. បូជិតសទ្ទយោគេន ហិ ឥទំ ករណត្ថេ សាមិវចនំ. តេនាតិ អាហារាទិនា. បដិជគ្គិតា គោបិតាតិ យថាកាលំ តស្ស តស្ស ទាតព្ពស្ស ទានេន វេយ្យាវច្ចស្ស ច ករណេន បដិជគ្គិតា ចេវ ឧប្បន្នានត្ថប្បហរណេន គោបិតា ច ហោន្តិ. តេសន្តិ មាតាបិតូនំ. ព្រហ្មាទិភាវសាធនត្ថន្តិ តេសំ គុណានំ អត្ថិតាយ លោកេ ព្រហ្មា នាម វុច្ចតិ, អាចរិយោ នាម វុច្ចតិ, អាហុនេយ្យោ នាម វុច្ចតិ, តេ មាតាបិតូនំ បុត្តកំ បដិលភន្តីតិ ទស្សនវសេន នេសំ ព្រហ្មាទិភាវសាធនត្ថំ ‘‘ពហុការា’’តិ, វត្វា តំ តេសំ ពហុការតំ នានាការតោ ទស្សេតុំ ‘‘អាបាទកា’’តិអាទិ វុត្តំ. មាតាបិតរោ ហិ បុត្តានំ ជីវិតស្ស អាបាទកា, សរីរស្ស បោសកា, អាចារសមាចារានំ សិក្ខាបកា សកលស្សបិ ឥមស្ស លោកស្ស ទស្សេតារោ. តេនាហ ‘‘បុត្តានំ ហី’’តិអាទិ. ឥដ្ឋារម្មណំ តាវ តេ ទស្សេន្តុ, អនិដ្ឋារម្មណំ កថន្តិ? តម្បិ ទស្សេតព្ពមេវ វជ្ជនីយភាវជានាបនត្ថំ.

អវិជហិតា ហោន្តីតិ តាសំ ភាវនាយ ព្រហ្មានំ ព្រហ្មលោកេ ឧប្បន្នត្តា អវិជហិតា ហោន្តិ ភាវនា. លោភនីយវយស្មិំ បឋមយោព្ពនេ អតិវិយ មុទុភាវប្បត្តទស្សនត្ថំ សតវិហតគ្គហណំ. បាដិយេក្កន្តិ វិសុំ. ឥមិនា ការណេនាតិ ឥមិនា យថាវុត្តេន បុត្តេសុ បវត្តិតេហិ អតិក្កមេន មេត្តាទិសមុប្បត្តិសង្ខាតេន ការណេន.

ថរុសិប្បន្តិ អសិសត្តិកុន្តកលាបាទិអាយុធសិប្បំ. មុទ្ទាគណនាតិ អង្គុលិសំកោចនាទិនា ហត្ថមុទ្ទាយ គណនា. អាទិសទ្ទេន បាណាទីនំ សង្គហោ. បច្ឆាចរិយា នាម មាតាបិតូនំ សន្តិកេ ឧគ្គហិតគហដ្ឋវត្តស្សេវ បុគ្គលស្ស យថាសកំ ហត្ថាចរិយាទីនំ សិប្បគ្គាហាបនន្តិ កត្វា សព្ពបឋមំ អាចរិយា នាមាតិ យោជេតព្ពំ. អានីយ ហុតំ អាហុតំ. បការេហិ ហុតំ បាហុតំ. អភិសង្ខតន្តិ តស្សេវ វេវចនំ.

នមោ ករេយ្យាតិ សាយំ បាតំ ឧបដ្ឋានំ គន្ត្វា ‘‘ឥទំ មយ្ហំ ឧត្តមបុញ្ញក្ខេត្ត’’ន្តិ នមក្ការំ ករេយ្យ. តាយ នំ បារិចរិយាយាតិ ឯត្ថ នន្តិ និបាតមត្តំ, យថាវុត្តបរិចរណេនាតិ អត្ថោ. អថ វា បារិចរិយាយាតិ ភរណកិច្ចករណកុលវំសប្បតិដ្ឋានាបនាទិនា បញ្ចវិធឧបដ្ឋានេន. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘បញ្ចហិ ខោ, គហបតិបុត្ត, ឋានេហិ បុត្តេន បុរត្ថិមា ទិសា មាតាបិតរោ បច្ចុបដ្ឋាតព្ពា – ‘ភតោ នេសំ ភរិស្សាមិ, កិច្ចំ នេសំ ករិស្សាមិ, កុលវំសំ ឋបេស្សាមិ, ទាយជ្ជំ បដិបជ្ជាមិ, អថ វា បន បេតានំ កាលកតានំ ទក្ខិណំ អនុប្បទស្សាមី’តិ. ឥមេហិ ខោ, គហបតិបុត្ត, បញ្ចហិ ឋានេហិ បុត្តេន បុរត្ថិមា ទិសា មាតាបិតរោ បច្ចុបដ្ឋិតា បញ្ចហិ ឋានេហិ បុត្តំ អនុកម្បន្តិ, បាបា និវារេន្តិ, កល្យាណេ និវេសេន្តិ, សិប្បំ សិក្ខាបេន្តិ, បតិរូបេន ទារេន សំយោជេន្តិ, សមយេ ទាយជ្ជំ និយ្យាទេន្តី’’តិ (ទី. និ. ៣.២៦៧).

អបិច យោ មាតាបិតរោ តីសុ វត្ថូសុ អភិប្បសន្នេ កត្វា សីលេសុ វា បតិដ្ឋាបេត្វា បព្ពជ្ជាយ វា និយោជេត្វា ឧបដ្ឋហតិ, អយំ មាតាបិតូបដ្ឋាកានំ អគ្គោតិ វេទិតព្ពោ. សា បនាយំ បារិចរិយា បុត្តស្ស ឧភយលោកហិតសុខាវហាតិ តំ ទស្សេតុំ ‘‘ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ វុត្តំ. បសំសន្តីតិ ‘‘អយំ បុគ្គលោ មត្តេយ្យោ បេត្តេយ្យោ សគ្គសំវត្តនិយំ បដិបទំ បូរេតី’’តិ ឥធេវ នំ បសំសន្តិ. អាមោទតិ អាទិតោ បដ្ឋាយ មោទប្បត្តិយា. បមោទតិ នានប្បការមោទសម្បវត្តិយា.

សព្រហ្មកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.