១០. បំសុធោវកសុត្តវណ្ណនា

១០២. ទសមេ អនីហតទោសន្តិ អនបនីតថូលកាឡកំ. អនបនីតកសាវន្តិ អនបគតសុខុមកាឡកំ. បហដមត្តន្តិ អាហដមត្តំ.

ទសកុសលកម្មបថវសេន ឧប្បន្នំ ចិត្តំ ចិត្តមេវ, វិបស្សនាបាទកអដ្ឋសមាបត្តិចិត្តំ វិបស្សនាចិត្តញ្ច តតោ ចិត្តតោ អធិកំ ចិត្តន្តិ អធិចិត្តន្តិ អាហ ‘‘អធិចិត្តន្តិ សមថវិបស្សនាចិត្ត’’ន្តិ. អនុយុត្តស្សាតិ អនុប្បន្នស្ស ឧប្បាទនវសេន ឧប្បន្នស្ស បដិព្រូហនវសេន អនុ អនុ យុត្តស្ស, តត្ថ យុត្តប្បយុត្តស្សាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច បុរេភត្តំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតប្បដិក្កន្តោ និសីទនំ អាទាយ ‘‘អសុកស្មិំ រុក្ខមូលេ វា វនសណ្ឌេ វា បព្ភារេ វា សមណធម្មំ ករិស្សាមី’’តិ និក្ខមន្តោបិ តត្ថ គន្ត្វា ហត្ថេហិ វា បាទេហិ វា និសជ្ជដ្ឋានតោ តិណបណ្ណានិ អបនេន្តោបិ អធិចិត្តំ អនុយុត្តោយេវ. និសីទិត្វា បន ហត្ថបាទេ ធោវិត្វា មូលកម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ភាវនំ អនុយុញ្ជន្តោ ភាវនាយ អប្បនំ អប្បត្តាយបិ អធិចិត្តមនុយុត្តោយេវ តទត្ថេនបិ តំសទ្ទវោហារតោ. ចិត្តសម្បន្នោតិ ធម្មចិត្តស្ស សមន្នាគតត្តា សម្បន្នចិត្តោ. បណ្ឌិតជាតិកោតិ បណ្ឌិតសភាវោ.

កាមេ អារព្ភាតិ វត្ថុកាមេ អារព្ភ. កាមរាគសង្ខាតេន វា កាមេន បដិសំយុត្តោ វិតក្កោ កាមវិតក្កោ. ព្យាបជ្ជតិ ចិត្តំ ឯតេនាតិ ព្យាបាទោ, ទោសោ. វិហិំសន្តិ ឯតាយ សត្តេ, វិហិំសនំ វា តេសំ ឯតន្តិ វិហិំសា, បរេសំ វិហេឋនាការេន បវត្តស្ស ករុណាបដិបក្ខស្ស បាបធម្មស្សេតំ អធិវចនំ. ញាតកេ អារព្ភ ឧប្បន្នោ វិតក្កោតិ ញាតកេ អារព្ភ គេហស្សិតបេមវសេន ឧប្បន្នោ វិតក្កោ. ជនបទមារព្ភ ឧប្បន្នោ វិតក្កោតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. អហោ វត មំ…បេ… ឧប្បន្នោ វិតក្កោតិ ‘‘អហោ វត មំ បរេ ន អវជានេយ្យុំ, ន ហេដ្ឋា កត្វា មញ្ញេយ្យុំ, បាសាណច្ឆត្តំ វិយ គរុំ ករេយ្យុ’’ន្តិ ឯវំ ឧប្បន្នវិតក្កោ. ទសវិបស្សនុបក្កិលេសវិតក្កាតិ ឱភាសាទិទសវិបស្សនុបក្កិលេសេ អារព្ភ ឧប្បន្នវិតក្កា.

អវសិដ្ឋា ធម្មវិតក្កា ឯតស្សាតិ អវសិដ្ឋធម្មវិតក្កោ, វិបស្សនាសមាធិ. ន ឯកគ្គភាវប្បត្តោ ន ឯកគ្គតំ បត្តោ. ឯកំ ឧទេតីតិ ហិ ឯកោទិ, បដិបក្ខេហិ អនភិភូតត្តា អគ្គំ សេដ្ឋំ ហុត្វា ឧទេតីតិ អត្ថោ. សេដ្ឋោបិ ហិ លោកេ ឯកោតិ វុច្ចតិ, ឯកស្មិំ អារម្មណេ សមាធានវសេន បវត្តចិត្តស្សេតំ អធិវចនំ. ឯកោទិស្ស ភាវោ ឯកោទិភាវោ, ឯកគ្គតាយេតំ អធិវចនំ.

និយកជ្ឈត្តន្តិ អត្តសន្តានស្សេតំ អធិវចនំ. គោចរជ្ឈត្តន្តិ ឥធ និព្ពានំ អធិប្បេតំ. តេនាហ ‘‘ឯកស្មិំ និព្ពានគោចរេយេវ តិដ្ឋតី’’តិ. សុដ្ឋុ និសីទតីតិ សមាធិបដិបក្ខេ កិលេសេ សន្និសីទេន្តោ សុដ្ឋុ និសីទតិ. ឯកគ្គំ ហោតីតិ អព្យគ្គភាវប្បត្តិយា ឯកគ្គំ ហោតិ. សម្មា អាធិយតីតិ យថា អារម្មណេ សុដ្ឋុ អប្បិតំ ហោតិ, ឯវំ សម្មា សម្មទេវ អាធិយតិ.

អភិញ្ញា សច្ឆិករណីយស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘អភិញ្ញាយ សច្ឆិករណីយស្សា’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘អភិញ្ញា’’តិ យ-ការលោបេន បន បុន កាលកិរិយានិទ្ទេសោ កតោតិ អាហ ‘‘អភិជានិត្វា បច្ចក្ខំ កាតព្ពស្សា’’តិ. អភិញ្ញាយ ឥទ្ធិវិធាទិញាណេន សច្ឆិកិរិយំ ឥទ្ធិវិធបច្ចនុភវនាទិកំ អភិញ្ញាសច្ឆិករណីយន្តិ ឯវំ វា ឯត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. សក្ខិភព្ពតំ បាបុណាតីតិ ឯត្ថ បន យស្ស បច្ចក្ខំ អត្ថិ, សោ សក្ខី, សក្ខិនោ ភព្ពតា សក្ខិភព្ពតា, សក្ខិភវនន្តិ វុត្តំ ហោតិ. សក្ខី ច សោ ភព្ពោ ចាតិ សក្ខិភព្ពោ. អយញ្ហិ ឥទ្ធិវិធាទីនំ ភព្ពោ តត្ថ ច សក្ខីតិ សក្ខិភព្ពោ, តស្ស ភាវោ សក្ខិភព្ពតា, តំ បាបុណាតីតិ អត្ថោ.

អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានាទិភេទេតិ ឯត្ថ អភិញ្ញាបាទា ច អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានញ្ច អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានានិ. អាទិ-សទ្ទេន អរហត្តញ្ច អរហត្តស្ស វិបស្សនា ច សង្គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនេវ មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយំ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.១៩៨) –

‘‘សតិ សតិអាយតនេតិ សតិ សតិការណេ. កិញ្ចេត្ថ ការណំ? អភិញ្ញា វា អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ វា, អវសានេ បន អរហត្តំ វា ការណំ អរហត្តស្ស វិបស្សនា វាតិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ.

យញ្ហិ តំ តត្រ តត្រ សក្ខិភព្ពតាសង្ខាតំ ឥទ្ធិវិធបច្ចនុភវនាទិ, តស្ស អភិញ្ញា ការណំ. អថ ឥទ្ធិវិធបច្ចនុភវនាទិ អភិញ្ញា, ឯវំ សតិ អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ ការណំ. អវសានេ ឆដ្ឋាភិញ្ញាយ បន អរហត្តំ, អរហត្តស្ស វិបស្សនា វា ការណំ. អរហត្តញ្ហិ ‘‘កុទាស្សុ នាមាហំ តទាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សាមិ, យទរិយា ឯតរហិ ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ (ម. និ. ១.៤៦៥; ៣.៣០៧) អនុត្តរេសុ វិមោក្ខេសុ បិហំ ឧបដ្ឋបេត្វា អភិញ្ញា និព្ពត្តេន្តស្ស ការណំ. ឥទញ្ច សាធារណំ ន ហោតិ, សាធារណវសេន បន អរហត្តស្ស វិបស្សនា ការណំ. ឥមស្មិញ្ហិ សុត្តេ អរហត្តផលវសេន ឆដ្ឋាភិញ្ញា វុត្តា. តេនេវាហ ‘‘អាសវានំ ខយាតិអាទិ ចេត្ថ ផលសមាបត្តិវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ.

បំសុធោវកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.