(៨) ៣. អាកង្ខវគ្គោ

១-៤. អាកង្ខសុត្តាទិវណ្ណនា

៧១-៧៤. តតិយស្ស បឋមេ សីលស្ស អនវសេសសមាទានេន អខណ្ឌាទិភាវាបត្តិយា ច បរិបុណ្ណសីលា. សមាទានតោ បដ្ឋាយ អវិច្ឆិន្ទនតោ សីលសមង្គិនោ. ឯត្តាវតា កិរាតិ (អ. និ. ២.៣៧) កិរ-សទ្ទោ អរុចិសូចនត្ថោ. តេនេត្ថ អាចរិយវាទស្ស អត្តនោ អរុច្ចនភាវំ ទីបេតិ. សម្បន្នសីលាតិ អនាមដ្ឋវិសេសំ សាមញ្ញតោ សីលសង្ខេបេន គហិតំ. តញ្ច ចតុព្ពិធន្តិ អាចរិយត្ថេរោ ‘‘ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ ឧទ្ទិសិត្វា’’តិ អាហ. តត្ថាតិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលេ. ជេដ្ឋកសីលន្តិ (សំ. និ. ៥.៤១២) បធានសីលំ. ឧភយត្ថាតិ ឧទ្ទេសនិទ្ទេសេ. ឥធ និទ្ទេសេ វិយ ឧទ្ទេសេបិ បាតិមោក្ខសំវរោ ភគវតា វុត្តោ ‘‘សម្បន្នសីលា’’តិ វុត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ. សីលគ្គហណញ្ហិ បាឡិយំ បាតិមោក្ខសំវរវសេន អាគតំ. តេនាហ ‘‘បាតិមោក្ខសំវរោយេវា’’តិអាទិ. តត្ថ អវធារណេន ឥតរេសំ តិណ្ណំ ឯកទេសេន បាតិមោក្ខន្តោគធតំ ទីបេតិ. តថា ហិ អនោលោកិយោលោកនេ អាជីវហេតុ ឆសិក្ខាបទវីតិក្កមេ គិលានបច្ចយស្ស អបច្ចវេក្ខិតបរិភោគេ ច អាបត្តិ វិហិតាតិ. តីណីតិ ឥន្ទ្រិយសំវរសីលាទីនិ. សីលន្តិ វុត្តដ្ឋានំ នាម អត្ថីតិ សីលបរិយាយេន តេសំ កត្ថចិ សុត្តេ គហិតដ្ឋានំ នាម កិំ អត្ថិ យថា បាតិមោក្ខសំវរោតិ អាចរិយស្ស សម្មុខត្តា អប្បដិក្ខិបន្តោវ ឧបចារេន បុច្ឆន្តោ វិយ វទតិ. តេនាហ ‘‘អននុជានន្តោ’’តិ. ឆទ្វាររក្ខាមត្តកមេវាតិ តស្ស សល្លហុកភាវមាហ ចិត្តាធិដ្ឋានមត្តេន បដិបាកតិកភាវាបត្តិតោ. ឥតរេសុបិ ឯសេវ នយោ. បច្ចយុប្បត្តិមត្តកន្តិ ផលេន ហេតុំ ទស្សេតិ. ឧប្បាទនហេតុកា ហិ បច្ចយានំ ឧប្បត្តិ. ឥទមត្ថន្តិ ឥទំ បយោជនំ ឥមស្ស បច្ចយស្ស បរិភុញ្ជនេតិ អធិប្បាយោ. និប្បរិយាយេនាតិ ឥមិនា ឥន្ទ្រិយសំវរាទីនិ តីណិ បធានស្ស សីលស្ស បរិវារវសេន បវត្តិយា បរិយាយសីលានិ នាមាតិ ទស្សេតិ.

ឥទានិ បាតិមោក្ខសំវរស្សេវ បធានភាវំ ព្យតិរេកតោ អន្វយតោ ច ឧបមាយ វិភាវេតុំ ‘‘យស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សោតិ បាតិមោក្ខសំវរោ. សេសានីតិ ឥន្ទ្រិយសំវរាទីនិ. តស្សេ វាតិ ‘‘សម្បន្នសីលា’’តិ ឯត្ថ យំ សីលំ វុត្តំ, តស្សេវ. សម្បន្នបាតិមោក្ខាតិ ឯត្ថ បាតិមោក្ខគ្គហណេន វេវចនំ វត្វា តំ វិត្ថារេត្វា…បេ… អាទិមាហ. យថា អញ្ញត្ថាបិ ‘‘ឥធ ភិក្ខុ សីលវា ហោតី’’តិ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ ឧទ្ទិដ្ឋំ សីលំ ‘‘បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតី’’តិ (វិភ. ៥០៨) និទ្ទិដ្ឋំ. កស្មា អារទ្ធន្តិ ទេសនាយ ការណបុច្ឆា. សីលានិសំសទស្សនត្ថន្តិ បយោជននិទ្ទេសោ. ‘‘សីលានិសំសទស្សនត្ថ’’ន្តិ ហិ ឯត្ថ ព្យតិរេកតោ យំ សីលានិសំសស្ស អទស្សនំ, តំ ឥមិស្សា ទេសនាយ ការណន្តិ កស្មា អារទ្ធន្តិ? វេនេយ្យានំ សីលានិសំសស្ស អទស្សនតោតិ អត្ថតោ អាបន្នោ ឯវ ហោតិ. តេនាហ ‘‘សចេបី’’តិអាទិ. សីលានិសំសទស្សនត្ថន្តិ បន ឥមស្ស អត្ថំ វិវរិតុំ ‘‘តេស’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អានិសំសោតិ ឧទយោ. ‘‘សីលវា សីលសម្បន្នោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ៣.៣១៦; អ. និ. ៥.២១៣; មហាវ. ២៨៥) បន វិបាកផលម្បិ ‘‘អានិសំសោ’’តិ វុត្តំ. កោ វិសេសោតិ កោ ផលវិសេសោ. កា វឌ្ឍីតិ កោ អព្ភុទយោ. វិជ្ជមានោបិ គុណោ យាថាវតោ វិភាវិតោ ឯវ អភិរុចិំ ឧប្បាទេតិ, ន អវិភាវិតោ, តស្មា ឯកន្តតោ អានិសំសកិត្តនំ ឥច្ឆិតព្ពមេវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘អប្បេវ នាមា’’តិអាទិមាហ.

បិយោតិ បិយាយិតព្ពោ. បិយស្ស នាម ទស្សនំ ឯកន្តតោ អភិនន្ទិតព្ពំ ហោតីតិ អាហ ‘‘បិយចក្ខូហិ សម្បស្សិតព្ពោ’’តិ. បីតិសមុដ្ឋានប្បសន្នសោម្មរូបបរិគ្គហញ្ហិ ចក្ខុ ‘‘បិយចក្ខូ’’តិ វុច្ចតិ. តេសន្តិ សព្រហ្មចារីនំ. មនវឌ្ឍនកោតិ បីតិមនស្ស បរិព្រូហនតោ ឧបរូបរិ បីតិចិត្តស្សេវ ឧប្បាទនកោ. គរុដ្ឋានិយោតិ គរុករណស្ស ឋានភូតោ. ជានំ ជានាតីតិ ញាណេន ជានិតព្ពំ ជានាតិ. យថា វា អញ្ញេ អជានន្តាបិ ជានន្តា វិយ បវត្តន្តិ, ន ឯវមយំ, អយំ បន ជានន្តោ ឯវ ជានាតិ. បស្សំ បស្សតីតិ ទស្សនភូតេន បញ្ញាចក្ខុនា បស្សិតព្ពំ បស្សតិ, បស្សន្តោ ឯវ វា បស្សតិ. ឯវំ សម្ភាវនីយោតិ ឯវំ វិញ្ញុតាយ បណ្ឌិតភាវេន សម្ភាវេតព្ពោ. សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការីតិ សីលេសុ បរិបូរការី ឯវ ភវេយ្យាតិ. ឯវំ ឧត្តរបទាវធារណំ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវញ្ហិ ឥមិនា បទេន ឧបរិសិក្ខាទ្វយំ អនិវត្តិតមេវ ហោតិ. យថា បន សីលេសុ បរិបូរការី នាម ហោតិ, តំ ផលេន ទស្សេតុំ ‘‘អជ្ឈត្ត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. វិបស្សនាធិដ្ឋានសមាធិសំវត្តនិកតាយ ហិ ឥធ សីលស្ស បារិបូរី, ន កេវលំ អខណ្ឌាទិភាវមត្តំ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘យានិ ខោ បន តានិ អខណ្ឌានិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកានី’’តិ. ឯវញ្ច កត្វា ឧបរិសិក្ខាទ្វយំ សីលស្ស សម្ភារភាវេន គហិតន្តិ សីលស្សេវេត្ថ បធានគ្គហណំ សិទ្ធំ ហោតិ. សីលានុរក្ខកា ហិ ចិត្តេកគ្គតាសង្ខារបរិគ្គហា. អនូនេនាតិ អខណ្ឌាទិភាវេន, កស្សចិ វា អហាបនេន ឧបបន្នេន. អាការេនាតិ ករណេន សម្បាទនេន.

អជ្ឈត្តន្តិ វា អត្តនោតិ វា ឯកំ ឯកត្ថំ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ភុម្មត្ថេ ចេតំ, ‘‘សមថ’’ន្តិ ឧបយោគវចនំ ‘‘អនូ’’តិ ឥមិនា ឧបសគ្គេន យោគេ សិទ្ធន្តិ អាហ ‘‘អត្តនោ ចិត្តសមថេ យុត្តោ’’តិ. តត្ថ ចិត្តសមថេតិ ចិត្តស្ស សមាធានេ. យុត្តោតិ អវិយុត្តោ បសុតោ. យោ សព្ពេន សព្ពំ ឈានភាវនាយ អននុយុត្តោ, សោ តំ ពហិ នីហរតិ នាម. យោ អារភិត្វា អន្តរា សង្កោចំ អាបជ្ជតិ, សោ តំ វិនាសេតិ នាម. យោ បន ឦទិសោ អហុត្វា ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, សោ អនិរាកតជ្ឈានោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ពហិ អនីហដជ្ឈានោ’’តិអាទិមាហ. នីហរណវិនាសត្ថញ្ហិ ឥទំ និរាករណំ នាម. ‘‘ថម្ភំ និរំកត្វា និវាតវុត្តី’’តិអាទីសុ (សុ. និ. ៣២៨) ចស្ស បយោគោ ទដ្ឋព្ពោ.

សត្តវិធាយ អនុបស្សនាយាតិ ឯត្ថ អនិច្ចានុបស្សនា, ទុក្ខានុបស្សនា, អនត្តានុបស្សនា, និព្ពិទានុបស្សនា, វិរាគានុបស្សនា, និរោធានុបស្សនា, បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាតិ ឥមា សត្តវិធា អនុបស្សនា. សុញ្ញាគារគតោ ភិក្ខុ តត្ថ លទ្ធកាយវិវេកតាយ សមថវិបស្សនាវសេន ចិត្តវិវេកំ បរិព្រូហេន្តោ យថានុសិដ្ឋបដិបត្តិយា លោកំ សាសនញ្ច អត្តនោ វិសេសាធិគមដ្ឋានភូតំ សុញ្ញាគារញ្ច ឧបសោភយមានោ គុណវិសេសាធិដ្ឋានភាវាបាទនេន វិញ្ញូនំ អត្ថតោ តំ ព្រូហេន្តោ នាម ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘ព្រូហេតា សុញ្ញាគារាន’’ន្តិ. តេនាហ ‘‘ឯត្ថ ចា’’តិអាទិ. ឯកភូមកាទិបាសាទេ កុរុមានោបិ បន នេវ សុញ្ញាគារានំ ព្រូហេតាតិ ទដ្ឋព្ពោ. សុញ្ញាគារគ្គហណេន ចេត្ថ អរញ្ញរុក្ខមូលាទិ សព្ពំ បធានានុយោគក្ខមំ សេនាសនំ គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឯត្តាវតា យថា តណ្ហាវិចរិតទេសនា បឋមំ តណ្ហាវសេន អារទ្ធាបិ តណ្ហាបទដ្ឋានត្តា មានទិដ្ឋីនំ មានទិដ្ឋិយោ ឱសរិត្វា កមេន បបញ្ចត្តយទេសនា ជាតា, ឯវមយំ ទេសនា បឋមំ អធិសីលសិក្ខាវសេន អារទ្ធាបិ សីលបទដ្ឋានត្តា សមថវិបស្សនានំ សមថវិបស្សនាយោ ឱសរិត្វា កមេន សិក្ខាត្តយទេសនា ជាតាតិ វេទិតព្ពា. ឯត្ថ ហិ ‘‘សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការី’’តិ ឯត្តាវតា អធិសីលសិក្ខា វុត្តា, ‘‘អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ’’តិ ឯត្តាវតា អធិចិត្តសិក្ខា, ‘‘វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ’’តិ ឯត្តាវតា អធិបញ្ញាសិក្ខា. ‘‘ព្រូហេតា សុញ្ញាគារាន’’ន្តិ ឥមិនា បន សមថវសេន សុញ្ញាគារវឌ្ឍនេ អធិចិត្តសិក្ខា, វិបស្សនាវសេន អធិបញ្ញាសិក្ខាតិ ឯវំ ទ្វេបិ សិក្ខា សង្គហេត្វា វុត្តា. ឯត្ថ ច ‘‘អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ’’តិ ឥមេហិ បទេហិ សីលានុរក្ខិកា ឯវ ចិត្តេកគ្គតា កថិតា, ‘‘វិបស្សនាយា’’តិ ឥមិនា បទេន សីលានុរក្ខិកោ សង្ខារបរិគ្គហោ.

កថំ ចិត្តេកគ្គតា សីលមនុរក្ខតិ? យស្ស ហិ ចិត្តេកគ្គតា នត្ថិ, សោ ព្យាធិម្ហិ ឧប្បន្នេ វិហញ្ញតិ, សោ ព្យាធិវិហតោ វិក្ខិត្តចិត្តោ សីលំ វិនាសេត្វាបិ ព្យាធិវូបសមំ កត្តា ហោតិ. យស្ស បន ចិត្តេកគ្គតា អត្ថិ, សោ តំ ព្យាធិទុក្ខំ វិក្ខម្ភេត្វា សមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ, សមាបន្នក្ខណេ ទុក្ខំ ទូរគតំ ហោតិ, ពលវតរំ សុខមុប្បជ្ជតិ. ឯវំ ចិត្តេកគ្គតា សីលមនុរក្ខតិ. កថំ សង្ខារបរិគ្គហោ សីលមនុរក្ខតិ? យស្ស ហិ សង្ខារបរិគ្គហោ នត្ថិ, តស្ស ‘‘មម រូបំ មម វិញ្ញាណ’’ន្តិ អត្តភាវេ ពលវមមត្តំ ហោតិ, សោ តថារូបេសុ ទុព្ភិក្ខព្យាធិភយាទីសុ សម្បត្តេសុ សីលំ នាសេត្វាបិ អត្តភាវំ បោសេតា ហោតិ. យស្ស បន សង្ខារបរិគ្គហោ អត្ថិ, តស្ស អត្តភាវេ ពលវមមត្តំ វា សិនេហោ វា ន ហោតិ, សោ តថារូបេសុ ទុព្ភិក្ខព្យាធិភយាទីសុ សម្បត្តេសុ សចេបិស្ស អន្តានិ ពហិ និក្ខមន្តិ, សចេបិ ឧស្សុស្សតិ វិសុស្សតិ, ខណ្ឌាខណ្ឌិកោ វា ហោតិ សតធាបិ សហស្សធាបិ, នេវ សីលំ វិនាសេត្វា អត្តភាវំ បោសេតា ហោតិ. ឯវំ សង្ខារបរិគ្គហោ សីលំ អនុរក្ខតិ.

‘‘ព្រូហេតា សុញ្ញាគារាន’’ន្តិ ឥមិនា បន តស្សេវ ឧភយស្ស ព្រូហនា វឌ្ឍនា សាតច្ចកិរិយា ទស្សិតា. ឯវំ ភគវា យស្មា ‘‘សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ចស្សំ…បេ… ភាវនីយោ ចា’’តិ ឥមេ ចត្តារោ ធម្មេ អាកង្ខន្តេន នត្ថញ្ញំ កិញ្ចិ កាតព្ពំ, អញ្ញទត្ថុ សីលាទិគុណសមន្នាគតេនេវ ភវិតព្ពំ. ឦទិសោ ហិ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ហោតិ មនាបោ គរុ ភាវនីយោ. វុត្តម្បិ ហេតំ –

‘‘សីលទស្សនសម្បន្នំ, ធម្មដ្ឋំ សច្ចវេទិនំ;

អត្តនោ កម្ម កុព្ពានំ, តំ ជនោ កុរុតេ បិយ’’ន្តិ. (ធ. ប. ២១៧);

តស្មា ‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ចស្សំ…បេ… សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការី…បេ… សុញ្ញាគារាន’’ន្តិ វត្វា ឥទានិ យស្មា បច្ចយលាភាទិំ បត្ថយន្តេនបិ ឥទមេវ ករណីយំ, ន អញ្ញំ កិញ្ចិ, តស្មា ‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ លាភី អស្ស’’ន្តិអាទិមាហ. លាភី អស្សន្តិ លាភាសាយ សំវរសីលបរិបូរណំ បាឡិយំ អាគតំ. កិមីទិសំ ភគវា អនុជានាតីតិ? ន ភគវា សភាវេន ឦទិសំ អនុជានាតិ, មហាការុណិកតាយ បន បុគ្គលជ្ឈាសយេន ឯវំ វុត្តន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ន ភគវា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ឃាសេសនំ ឆិន្នកថោ, ន វាចំ បយុត្តំ ភណេតិ ឆិន្នកថោ មូគោ វិយ ហុត្វា ឱភាសបរិកថានិមិត្តវិញ្ញត្តិបយុត្តំ ឃាសេសនំ វាចំ ន ភណេ, ន កថេយ្យាតិ អត្ថោ. បុគ្គលជ្ឈាសយវសេនាតិ សង្ខេបតោ វុត្តមត្ថំ វិវរន្តោ ‘‘យេសំ ហី’’តិអាទិមាហ. រសោ សភាវភូតោ អានិសំសោ រសានិសំសោ.

បច្ចយទានការាតិ ចីវរាទិបច្ចយទានវសេន បវត្តការា. មហប្ផលា មហានិសំសាតិ ឧភយមេតំ អត្ថតោ ឯកំ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ‘‘បញ្ចិមេ, គហបតយោ, អានិសំសា’’តិអាទីសុ (មហាវ. ២៨៥) ហិ អានិសំសសទ្ទោ ផលបរិយាយោបិ ហោតិ. មហន្តំ វា លោកិយសុខំ ផលន្តិ បសវន្តីតិ មហប្ផលា, មហតោ លោកុត្តរសុខស្ស បច្ចយា ហោន្តីតិ មហានិសំសា. តេនាហ ‘‘លោកិយសុខេន ផលភូតេនា’’តិអាទិ.

បេច្ចភវំ គតាតិ បេតូបបត្តិវសេន និព្ពត្តិំ ឧបគតា. តេ បន យស្មា ឥធ កតកាលកិរិយា កាលេន កតជីវិតុបច្ឆេទា ហោន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘កាលកតា’’តិ. សស្សុសសុរា ច តប្បក្ខិកា ច សស្សុសសុរបក្ខិកា. តេ ញាតិយោនិសម្ពន្ធេន អាវាហវិវាហសម្ពន្ធវសេន សម្ពទ្ធា ញាតី. សាលោហិតាតិ យោនិសម្ពន្ធវសេន. ឯកលោហិតពទ្ធាតិ ឯកេន សមានេន លោហិតសម្ពន្ធេន សម្ពទ្ធា. បសន្នចិត្តោតិ បសន្នចិត្តកោ. កាលកតោ បិតា វា មាតា វា បេតយោនិយំ ឧប្បន្នោតិ អធិការតោ វិញ្ញាយតីតិ វុត្តំ. មហានិសំសមេវ ហោតីតិ តស្ស តថាសីលសម្បន្នត្តាតិ អធិប្បាយោ.

អជ្ឈោត្ថរិតាតិ មទ្ទិតា. ន ច មំ អរតិ សហេយ្យាតិ មំ ច អរតិ ន អភិភវេយ្យ ន មទ្ទេយ្យ ន អជ្ឈោត្ថរេយ្យ. ឧប្បន្នន្តិ ជាតំ និព្ពត្តំ. សីលាទិគុណយុត្តោ ហិ អរតិញ្ច រតិញ្ច សហតិ អជ្ឈោត្ថរតិ, មទ្ទិត្វា តិដ្ឋតិ, តស្មា ឦទិសមត្តានំ ឥច្ឆន្តេនបិ សីលាទិគុណយុត្តេនេវ ភវិតព្ពន្តិ ទស្សេតិ. ចិត្តុត្រាសោ ភាយតីតិ ភយំ, អារម្មណំ ភាយតិ ឯតស្មាតិ ភយំ. តំ ទុវិធម្បិ ភយំ ភេរវញ្ច សហតិ អភិភវតីតិ ភយភេរវសហោ. សីលាទិគុណយុត្តោ ហិ ភយភេរវំ សហតិ អជ្ឈោត្ថរតិ, មទ្ទិត្វា តិដ្ឋតិ អរិយកោដិយវាសី មហាទត្តត្ថេរោ វិយ.

ថេរោ កិរ មគ្គំ បដិបន្នោ អញ្ញតរំ បាសាទិកំ អរញ្ញំ ទិស្វា ‘‘ឥធេវជ្ជ សមណធម្មំ កត្វា គមិស្សាមី’’តិ មគ្គា ឱក្កម្ម អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ សង្ឃាដិំ បញ្ញបេត្វា បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសីទិ. រុក្ខទេវតាយ ទារកា ថេរស្ស សីលតេជេន សកភាវេន សណ្ឋាតុំ អសក្កោន្តា វិស្សរមកំសុ. ទេវតាបិ សកលរុក្ខំ ចាលេសិ. ថេរោ អចលោវ និសីទិ. សា ទេវតា ធូមាយិ បជ្ជលិ. នេវ សក្ខិ ថេរំ ចាលេតុំ. តតោ ឧបាសកវណ្ណេនាគន្ត្វា វន្ទិត្វា អដ្ឋាសិ. ‘‘កោ ឯសោ’’តិ វុត្តា ‘‘អហំ, ភន្តេ, តស្មិំ រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតា’’តិ អវោច. ត្វំ ឯតេ វិការេ អកាសីតិ. អាម, ភន្តេតិ. ‘‘កស្មា’’តិ ច វុត្តា អាហ ‘‘តុម្ហាកំ, ភន្តេ, សីលតេជេន ទារកា សកភាវេន សណ្ឋាតុំ អសក្កោន្តា វិស្សរមកំសុ, សាហំ តុម្ហេ បលាបេតុំ ឯវមកាសិ’’ន្តិ. ថេរោ អាហ ‘‘អថ កស្មា ‘ឥធ, ភន្តេ, មា វសថ, មយ្ហំ អផាសុក’ន្តិ បដិកច្ចេវ នាវចាសិ, ឥទានិ បន មា មំ កិញ្ចិ អវច, ‘អរិយកោដិយមហាទត្តោ អមនុស្សភយេន គតោ’តិ វចនតោ លជ្ជាមិ, តេនាហំ ឥធេវ វសិស្សំ, ត្វំ បន អជ្ជេកទិវសំ យត្ថ កត្ថចិ វសាហី’’តិ. ឯវំ សីលាទិគុណយុត្តោ ភយភេរវសហោ ហោតិ, តស្មា ឦទិសមត្តានំ ឥច្ឆន្តេនបិ សីលាទិគុណយុត្តេនេវ ភវិតព្ពន្តិ ទស្សេតិ. ទុតិយាទីនិ ឧត្តានត្ថានិ.

អាកង្ខសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥-១០. មិគសាលាសុត្តាទិវណ្ណនា

៧៥-៨០. បញ្ចមេ ឥមស្ស ហិ បុគ្គលស្ស សីលវិរហិតស្ស បញ្ញា សីលំ បរិធោវតីតិ អខណ្ឌាទិភាវាបាទនេន សីលំ អាទិមជ្ឈបរិយោសានេសុ បញ្ញាយ សុវិសោធិតំ ករោតិ. យស្ស ហិ អព្ភន្តរេ សីលសំវរោ នត្ថិ, ឧគ្ឃដិតញ្ញុតាយ បន ចាតុប្បទិកគាថាបរិយោសានេ បញ្ញាយ សីលំ ធោវិត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណាតិ, អយំ បញ្ញាយ សីលំ ធោវតិ នាម សេយ្យថាបិ សន្តតិមហាមត្តោ.

សីលវា បន បញ្ញំ ធោវតិ. យស្ស (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.៣១៧) ហិ បុថុជ្ជនស្ស សីលំ សដ្ឋិអសីតិវស្សានិ អខណ្ឌំ ហោតិ, សោ មរណកាលេបិ សព្ពកិលេសេ ឃាតេត្វា សីលេន បញ្ញំ ធោវិត្វា អរហត្តំ គណ្ហាតិ កន្ទរសាលបរិវេណេ មហាសដ្ឋិវស្សត្ថេរោ វិយ. ថេរេ កិរ មរណមញ្ចេ និបជ្ជិត្វា ពលវវេទនាយ និត្ថុនន្តេ តិស្សមហារាជា ‘‘ថេរំ បស្សិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា បរិវេណទ្វារេ ឋិតោ តំ សទ្ទំ សុត្វា បុច្ឆិ ‘‘កស្ស សទ្ទោ អយ’’ន្តិ. ថេរស្ស និត្ថុននសទ្ទោតិ. ‘‘បព្ពជ្ជាយ សដ្ឋិវស្សេន វេទនាបរិគ្គហមត្តម្បិ ន កតំ, ឥទានិ ន តំ វន្ទិស្សាមី’’តិ និវត្តិត្វា មហាពោធិំ វន្ទិតុំ គតោ. តតោ ឧបដ្ឋាកទហរោ ថេរំ អាហ ‘‘កិំ នោ, ភន្តេ, លជ្ជាបេថ, សទ្ធោបិ រាជា វិប្បដិសារី ហុត្វា ‘ន វន្ទិស្សាមី’តិ គតោ’’តិ. កស្មា, អាវុសោតិ? តុម្ហាកំ និត្ថុននសទ្ទំ សុត្វាតិ. ‘‘តេន ហិ មេ ឱកាសំ ករោថា’’តិ វត្វា វេទនំ វិក្ខម្ភេត្វា អរហត្តំ បត្វា ទហរស្ស សញ្ញំ អទាសិ ‘‘គច្ឆាវុសោ, ឥទានិ រាជានំ អម្ហេ វន្ទាបេហី’’តិ. ទហរោ គន្ត្វា ‘‘ឥទានិ កិរ ថេរំ វន្ទថា’’តិ អាហ. រាជា សុសុមារបតិតេន ថេរំ វន្ទន្តោ ‘‘នាហំ អយ្យស្ស អរហត្តំ វន្ទាមិ, បុថុជ្ជនភូមិយំ បន ឋត្វា រក្ខិតសីលមេវ វន្ទាមី’’តិ អាហ. ឯវំ សីលេន បញ្ញំ ធោវតិ នាម. សេសំ វុត្តមេវ. ឆដ្ឋាទីសុ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

មិគសាលាសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាកង្ខវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.