១៤. ឯតទគ្គវគ្គោ

(១៤) ៦. ឆដ្ឋឯតទគ្គវគ្គវណ្ណនា

តបុស្ស-ភល្លិកវត្ថុ

២៤៨. ឧបាសកបាឡិសំវណ្ណនាយ បឋមេ សព្ពបឋមំ សរណំ គច្ឆន្តានន្តិ សព្ពេសំ បឋមំ ហុត្វា សរណំ គច្ឆន្តានំ. ឥតោ បរន្តិ សត្តសត្តាហតោ បរំ. គមនូបច្ឆេទំ អកាសីតិ គមនវិច្ឆេទំ អកាសិ. យថា តេ គោណា ធុរំ ឆឌ្ឌេត្វា បោថិយមានាបិ ន គច្ឆន្តិ, តថា អកាសីតិ អត្ថោ. តេសន្តិ តបុស្សភល្លិកានំ. អធិមុច្ចិត្វាតិ អាវិសិត្វា. យក្ខស្ស អាវដ្ដោ យក្ខាវដ្ដោ. ឯវំ សេសេសុបិ. អតីតពុទ្ធានំ អាចិណ្ណំ ឱលោកេសីតិ អតីតពុទ្ធា កេន ភាជនេន បដិគ្គណ្ហិំសូតិ ពុទ្ធាចិណ្ណំ ឱលោកេសិ. ទ្វេវាចិកេ សរណេ បតិដ្ឋាយាតិ សង្ឃស្ស អនុប្បន្នត្តា ពុទ្ធធម្មវសេន ទ្វេវាចិកេ សរណេ បតិដ្ឋហិត្វា. ចេតិយន្តិ បូជនីយវត្ថុំ. ជីវកេសធាតុយាតិ ជីវមានស្ស ភគវតោ កេសធាតុយា.

អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋិវត្ថុ

២៤៩. ទុតិយេ តេនេវ គុណេនាតិ តេនេវ ទាយកភាវសង្ខាតេន គុណេន. សោ ហិ សព្ពកាមសមិទ្ធតាយ វិគតមច្ឆេរតាយ ករុណាទិគុណសមង្គិតាយ ច និច្ចកាលំ អនាថានំ បិណ្ឌមទាសិ. តេន សព្ពកាលំ ឧបដ្ឋិតោ អនាថានំ បិណ្ឌោ ឯតស្ស អត្ថីតិ អនាថបិណ្ឌិកោតិ សង្ខំ គតោ. យោជនិកវិហារេ ការេត្វាតិ យោជនេ យោជនេ ឯកមេកំ វិហារំ ការេត្វា. ‘‘ឯវរូបំ ទានំ បវត្តេសី’’តិ វត្វា តមេវ ទានំ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘ទេវសិកំ បញ្ច សលាកភត្តានិ ហោន្តី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សលាកាយ គាហេតព្ពំ ភត្តំ សលាកភត្តំ. ឯកស្មិំ បក្ខេ ឯកទិវសំ ទាតព្ពំ ភត្តំ បក្ខិកភត្តំ. ធុរគេហេ ឋបេត្វា ទាតព្ពំ ភត្តំ ធុរភត្តំ. អាគន្តុកានំ ទាតព្ពំ ភត្តំ អាគន្តុកភត្តំ. ឯវំ សេសេសុបិ. បញ្ច អាសនសតានិ គេហេ និច្ចបញ្ញត្តានេវ ហោន្តីតិ គេហេ និសីទាបេត្វា ភុញ្ជន្តានំ បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ បញ្ច អាសនសតានិ និច្ចបញ្ញត្តានិ ហោន្តិ.

ចិត្តគហបតិវត្ថុ

២៥០. តតិយេ មិគា ឯវ មិគរូបានិ. ភិក្ខំ សមាទាបេត្វាតិ, ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ អនុគ្គហំ ករោថ, ឥធ និសីទិត្វា ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ ភិក្ខាគហណត្ថំ សមាទាបេត្វា. វិវដ្ដំ ឧទ្ទិស្ស ឧបចិតំ និព្ពេធភាគិយកុសលំ ឧបនិស្សយោ. សឡាយតនវិភត្តិមេវ ទេសេសីតិ សឡាយតនវិភាគប្បដិសំយុត្តមេវ ធម្មកថំ កថេសិ. ថេរេនាតិ តត្ថ សន្និហិតានំ សព្ពេសំ ជេដ្ឋេន មហាថេរេន. បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតុំ អសក្កោន្តេនាតិ ចិត្តេន គហបតិនា ‘‘យា ឥមា, ភន្តេ ថេរ, អនេកវិហិតា ទិដ្ឋិយោ លោកេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ហោតិ ច ន ហោតិ ច តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា យានិ ចិមានិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ ព្រហ្មជាលេ គណិតានិ, ឥមា នុ ខោ, ភន្តេ, ទិដ្ឋិយោ កិស្មិំ សតិ ហោន្តិ, កិស្មិំ អសតិ ន ហោន្តី’’តិ ឯវមាទិនា (សំ. និ. ៤.៣៤៥) បញ្ហេ បុដ្ឋេ តំ បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតុំ អសក្កោន្តេន. ឥមំ កិរ បញ្ហំ យាវតតិយំ បុដ្ឋោ មហាថេរោ តុណ្ហី អហោសិ. អថ ឥសិទត្តត្ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ថេរោ នេវ អត្តនា ព្យាករោតិ, ន អញ្ញំ អជ្ឈេសតិ, ឧបាសកោ ច ភិក្ខុសង្ឃំ វិហេសតិ, អហមេតំ ព្យាករិត្វា ផាសុវិហារំ កត្វា ទស្សាមី’’តិ. ឯវំ ចិន្តេត្វា ច អាសនតោ វុដ្ឋាយ ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ព្យាករោមហំ, ភន្តេ, ចិត្តស្ស គហបតិនោ ឯតំ បញ្ហ’’ន្តិ (សំ. និ. ៤.៣៤៥) អាហ. ឯវំ វុត្តេ ថេរោ ‘‘ព្យាករោហិ ត្វំ, អាវុសោ ឥសិទត្ត, ចិត្តស្ស គហបតិនោ ឯតំ បញ្ហ’’ន្តិ ឥសិទត្តំ អជ្ឈេសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតុំ អសក្កោន្តេន អជ្ឈិដ្ឋោ’’តិ.

បញ្ហំ វិស្សជ្ជេត្វាតិ ‘‘យា ឥមា, គហបតិ, អនេកវិហិតា ទិដ្ឋិយោ លោកេ ឧប្បជ្ជន្តិ ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា…បេ… យានិ ចិមានិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ ព្រហ្មជាលេ គណិតានិ, ឥមា ខោ, គហបតិ, ទិដ្ឋិយោ សក្កាយទិដ្ឋិយា សតិ ហោន្តិ, សក្កាយទិដ្ឋិយា អសតិ ន ហោន្តី’’តិអាទិនា នយេន បញ្ហំ វិស្សជ្ជេត្វា. គិហិសហាយកភាវេ ញាតេតិ ថេរស្ស គិហិសហាយកភាវេ ចិត្តេន គហបតិនា ញាតេ. ចិត្តោ កិរ, គហបតិ, តស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេ តុដ្ឋោ ‘‘កុតោ, ភន្តេ, អយ្យោ ឥសិទត្តោ អាគច្ឆតី’’តិ វត្វា ‘‘អវន្តិយា ខោ អហំ, គហបតិ, អាគច្ឆាមី’’តិ វុត្តោ ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ, អវន្តិយា ឥសិទត្តោ នាម កុលបុត្តោ អម្ហាកំ អទិដ្ឋសហាយោ បព្ពជិតោ, ទិដ្ឋោ សោ អាយស្មតា’’តិ បុច្ឆិ. ថេរោ ច ‘‘ឯវំ, គហបតី’’តិ វត្វា ‘‘កហំ នុ ខោ, ភន្តេ, សោ អាយស្មា ឯតរហិ វិហរតី’’តិ បុន បុដ្ឋោ តុណ្ហី អហោសិ. អថ ចិត្តោ គហបតិ ‘‘អយ្យោ នោ, ភន្តេ, ឥសិទត្តោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឯវំ, គហបតី’’តិ វុត្តេ អត្តនោ គិហិសហាយភាវំ អញ្ញាសិ.

តេជោសមាបត្តិបាដិហារិយំ ទស្សេត្វាតិ ឯកស្មិំ កិរ ទិវសេ ចិត្តោ គហបតិ ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, អយ្យោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មា ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេតូ’’តិ មហាថេរំ យាចិ. ថេរោ ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, អាឡិន្ទេ ឧត្តរាសង្គំ បញ្ញាបេត្វា តត្ថ តិណកលាបំ ឱកិរា’’តិ វត្វា តេន ច តថា កតេ សយំ វិហារំ បវិសិត្វា ច ឃដិកំ ទត្វា តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខារេសិ, យថា តាឡច្ឆិគ្គឡេន ច អគ្គឡន្តរិកាយ ច អច្ចិ និក្ខមិត្វា តិណានិ ឈាបេតិ, ឧត្តរាសង្គំ ន ឈាបេតិ. អថ ចិត្តោ គហបតិ ឧត្តរាសង្គំ បប្ផោដេត្វា សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ ឯកមន្តំ ឋិតោ ថេរំ ពហិ និក្ខមន្តំ ទិស្វា ‘‘អភិរមតុ, ភន្តេ, អយ្យោ មច្ឆិកាសណ្ឌេ, រមណីយំ អម្ពាដកវនំ, អហំ អយ្យស្ស ឧស្សុក្កំ ករិស្សាមិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’’ន្តិ អាហ. តតោ ថេរោ ‘‘ន ទានិ ឥធ វសិតុំ សក្កា’’តិ តម្ហា វិហារា បក្កាមិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ – ‘‘តេជោសមាបត្តិ បាដិហារិយំ ទស្សេត្វា ‘ឥទានិ ឥធ វសិតុំ ន យុត្ត’ន្តិ យថាសុខំ បក្កាមី’’តិ. ទ្វេ អគ្គសាវកាតិអាទីសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ វិត្ថារតោ វិនយបាឡិយំ អាគតមេវ.

សទ្ធោតិ លោកិយលោកុត្តរាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតោ. សីលេនាតិ អគារិយសីលំ អនគារិយសីលន្តិ ទុវិធំ សីលំ, តេសុ ឥធ អគារិយំ សីលំ អធិប្បេតំ, តេន សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. យសោភោគសមប្បិតោតិ យាទិសោ អនាថបិណ្ឌិកាទីនំ បញ្ចឧបាសកសតបរិវារសង្ខាតោ អគារិយោ យសោ, តាទិសេនេវ យសេន, យោ ច ធនធញ្ញាទិកោ ចេវ សត្តវិធអរិយធនសង្ខាតោ ចាតិ ទុវិធោ ភោគោ, តេន ច សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. យំ យំ បទេសន្តិ បុរត្ថិមាទីសុ ទិសាសុ ឯវរូបោ កុលបុត្តោ យំ យំ បទេសំ ភជតិ, តត្ថ តត្ថ ឯវរូបេន លាភសក្ការេន បូជិតោវ ហោតីតិ អត្ថោ.

ហត្ថកអាឡវកវត្ថុ

២៥១. ចតុត្ថេ ចតុព្ពិធេន សង្គហវត្ថុនាតិ ទានបិយវចនអត្ថចរិយាសមានត្តតាសង្ខាតេន ចតុព្ពិធេន សង្គហវត្ថុនា. ‘‘ស្វេ ភត្តចាដិយា សទ្ធិំ អាឡវកស្ស បេសេតព្ពោ អហោសី’’តិ វុត្តមត្ថំ បាកដំ កត្វា ទស្សេតុំ – ‘‘តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា’’តិអាទិមាហ. មិគវត្ថាយ អរញ្ញំ គន្ត្វាតិ អាឡវកោ រាជា វិវិធនាដកូបភោគំ ឆឌ្ឌេត្វា ចោរប្បដិពាហនត្ថញ្ច បដិរាជនិសេធនត្ថញ្ច ព្យាយាមករណត្ថញ្ច សត្តមេ សត្តមេ ទិវសេ មិគវំ គច្ឆន្តោ ឯកទិវសំ ពលកាយេន សទ្ធិំ ‘‘យស្ស បស្សេន មិគោ បលាយតិ, តស្សេវ សោ ភារោ’’តិ កតកតិកវត្តោ មិគវត្ថាយ អរញ្ញំ គន្ត្វា. ឯកំ មិគន្តិ អត្តនោ ឋិតដ្ឋានេន បលាតំ ឯណិមិគំ. អនុពន្ធិត្វាតិ តិយោជនមគ្គំ ឯកកោវ អនុពន្ធិត្វា. ជវសម្បន្នោ ហិ រាជា ធនុំ គហេត្វា បត្តិកោវ តិយោជនំ តំ មិគមនុពន្ធិ. ឃាតេត្វាតិ យស្មា ឯណិមិគា តិយោជនវេគា ឯវ ហោន្តិ, តស្មា បរិក្ខិណជវំ តំ មិគំ ឧទកំ បវិសិត្វា ឋិតំ ឃាតេត្វា. ទ្វិធា ឆេត្វា ធនុកោដិយំ លគេត្វា និវត្តេត្វា អាគច្ឆន្តោតិ អនត្ថិកោបិ មំសេន ‘‘នាសក្ខិ មិគំ គហេតុ’’ន្តិ អបវាទមោចនត្ថំ ទ្វិធា ឆិន្នំ ធនុកោដិយំ លគេត្វា អាគច្ឆន្តោ. សន្ទច្ឆាយន្តិ ឃនច្ឆាយំ ពហលបត្តបលាសំ.

រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតាតិ អាឡវកំ យក្ខំ សន្ធាយ វទតិ. សោ ហិ មហារាជូនំ សន្តិកា វរំ លភិត្វា មជ្ឈន្ហិកសមយេ តស្ស រុក្ខស្ស ឆាយាយ ផុដ្ឋោកាសំ បវិដ្ឋេ បាណិនោ ខាទន្តោ តត្ថ បដិវសតិ. អាឡវកស្ស និសីទនបល្លង្កេ និសីទីតិ យត្ថ អភិលក្ខិតេសុ មង្គលទិវសាទីសុ អាឡវកោ និសីទិត្វា សិរិំ អនុភោតិ, តស្មិំយេវ ទិព្ពរតនបល្លង្កេ និសីទិ. អត្តនោ គមនេ អសម្បជ្ជមានេ ‘‘កិំ នុ ខោ ការណ’’ន្តិ អាវជ្ជេន្តាតិ តទា កិរ សាតាគិរហេមវតា ភគវន្តំ ជេតវនេយេវ វន្ទិត្វា ‘‘យក្ខសមាគមំ គមិស្សាមា’’តិ សបរិវារា នានាយានេហិ អាកាសេន គច្ឆន្តិ, អាកាសេ ច យក្ខានំ ន សព្ពត្ថ មគ្គោ អត្ថិ, អាកាសដ្ឋានិ វិមានានិ បរិហរិត្វា មគ្គដ្ឋានេនេវ មគ្គោ ហោតិ, អាឡវកស្ស បន វិមានំ ភូមដ្ឋំ សុគុត្តំ បាការបរិក្ខិត្តំ សុសំវិហិតទ្វារដ្ដាលកគោបុរំ ឧបរិ កំសជាលសញ្ឆន្នមញ្ជូសាសទិសំ តិយោជនំ ឧព្ពេធេន, តស្ស ឧបរិ មគ្គោ ហោតិ, តេ តំ បទេសមាគម្ម គន្តុមសមត្ថា អហេសុំ. ពុទ្ធានញ្ហិ និសិន្នោកាសស្ស ឧបរិភាគេន យាវ ភវគ្គា កោចិ គន្តុមសមត្ថោ, តស្មា អត្តនោ គមនេ អសម្បជ្ជមានេ ‘‘កិំ នុ ខោ ការណ’’ន្តិ អាវជ្ជេសុំ. តេសំ កថំ សុត្វា ចិន្តេសីតិ យស្មា អស្សទ្ធស្ស សទ្ធាកថា ទុក្កថា ហោតិ ទុស្សីលាទីនំ សីលកថាទយោ វិយ, តស្មា តេសំ យក្ខានំ សន្តិកា ភគវតោ បសំសំ សុត្វា ឯវ អគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តលោណសក្ខរា វិយ អព្ភន្តរេ ឧប្បន្នកោបេន បដបដាយមានហទយោ ហុត្វា ចិន្តេសិ. បព្ពតកូដន្តិ កេលាសបព្ពតកូដំ.

ឥតោ បដ្ឋាយ អាឡវកយុទ្ធំ វិត្ថារេតព្ពន្តិ សោ កិរ មនោសិលាតលេ វាមបាទេន ឋត្វា ‘‘បស្សថ ទានិ តុម្ហាកំ វា សត្ថា មហានុភាវោ, អហំ វា’’តិ ទក្ខិណបាទេន សដ្ឋិយោជនមត្តំ កេលាសកូដបព្ពតំ អក្កមិ, តំ អយោកូដប្បហតោ វិយ និទ្ធន្តអយបិណ្ឌោ បបដិកាយោ មុញ្ចិ. សោ តត្រ ឋត្វា ‘‘អហំ អាឡវកោ’’តិ ឧគ្ឃោសេសិ, សកលជម្ពុទីបំ សទ្ទោ ផរិ. តិយោជនសហស្សវិត្ថតហិមវាបិ សម្បកម្បិ យក្ខស្សានុភាវេន. សោ វាតមណ្ឌលំ សមុដ្ឋាបេសិ ‘‘ឯតេនេវ សមណំ បលាបេស្សាមី’’តិ. តេ បុរត្ថិមាទិភេទា វាតា សមុដ្ឋហិត្វា អឌ្ឍយោជនយោជនទ្វិយោជនតិយោជនប្បមាណានិ បព្ពតកូដានិ បទាលេត្វា វនគច្ឆរុក្ខាទីនិ ឧម្មូលេត្វា អាឡវិនគរំ បក្ខន្ទា ជិណ្ណហត្ថិសាលាទីនិ ចុណ្ណេន្តា ឆទនិដ្ឋកា អាកាសេ ភមេន្តា. ភគវា ‘‘មា កស្សចិ ឧបរោធោ ហោតូ’’តិ អធិដ្ឋាសិ. តេ វាតា ទសពលំ បត្វា ចីវរកណ្ណមត្តម្បិ ចាលេតុំ នាសក្ខិំសុ. តតោ មហាវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ ‘‘ឧទកេន អជ្ឈោត្ថរិត្វា សមណំ មារេស្សាមី’’តិ. តស្សានុភាវេន ឧបរូបរិ សតបដលសហស្សបដលាទិភេទា វលាហកា ឧដ្ឋហិត្វា បវស្សិំសុ. វុដ្ឋិធារាវេគេន បថវី ឆិទ្ទា អហោសិ. វនរុក្ខាទីនំ ឧបរិ មហោឃោ អាគន្ត្វា ទសពលស្ស ចីវរេ ឧស្សាវពិន្ទុមត្តម្បិ តេមេតុំ នាសក្ខិ. តតោ បាសាណវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ. មហន្តានិ មហន្តានិ បព្ពតកូដានិ ធូមាយន្តានិ បជ្ជលន្តានិ អាកាសេនាគន្ត្វា ទសពលំ បត្វា ទិព្ពមាលាគុឡានិ សម្បជ្ជិំសុ. តតោ បហរណវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ. ឯកតោធារា ឧភតោធារា អសិសត្តិខុរប្បាទយោ ធូមាយន្តា បជ្ជលន្តា អាកាសេនាគន្ត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ ទិព្ពបុប្ផានិ អហេសុំ.

តតោ អង្គារវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ. កិំសុកវណ្ណា អង្គារា អាកាសេនាគន្ត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ ទិព្ពបុប្ផានិ ហុត្វា វិកិរិំសុ. តតោ កុក្កុឡវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ. អច្ចុណ្ហោ កុក្កុឡោ អាកាសេនាគន្ត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ ចន្ទនចុណ្ណំ ហុត្វា និបតិ. តតោ វាលិកវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ. អតិសុខុមា វាលិកា ធូមាយន្តា បជ្ជលន្តា អាកាសេនាគន្ត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ ទិព្ពបុប្ផានិ ហុត្វា និបតិំសុ. តតោ កលលវស្សំ សមុដ្ឋាបេសិ. តំ ធូមាយន្តំ បជ្ជលន្តំ អាកាសេនាគន្ត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ ទិព្ពគន្ធំ ហុត្វា និបតិ. តតោ អន្ធការំ សមុដ្ឋាបេសិ ‘‘ភិំសេត្វា សមណំ បលាបេស្សាមី’’តិ. ចតុរង្គសមន្នាគតំ អន្ធការសទិសំ ហុត្វា ទសពលំ បត្វា សូរិយប្បភាវិហតមិវន្ធការំ អន្តរធាយិ. ឯវំ យក្ខោ ឥមាហិ នវហិ វាតវស្សបាសាណបហរណង្គារកុក្កុឡវាលិកកលលន្ធការវុដ្ឋីហិ ភគវន្តំ បលាបេតុមសក្កោន្តោ នានាវិធប្បហរណហត្ថអនេកប្បការរូបភូតគណសមាកុលាយ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ សយមេវ ភគវន្តំ អភិគតោ. តេ ភូតគណា អនេកប្បការវិការេ កត្វា ‘‘គណ្ហថ ហនថា’’តិ ភគវតោ ឧបរិ អាគច្ឆន្តា វិយ ច ហោន្តិ. អបិច ខោ និទ្ធន្តលោហបិណ្ឌំ វិយ មក្ខិកា ភគវន្តំ អល្លីយិតុមសមត្ថា ឯវ អហេសុំ.

ឯវំ សព្ពរត្តិំ អនេកប្បការវិភិំសាការទស្សនេនបិ ភគវន្តំ ចាលេតុមសក្កោន្តោ អាឡវកោ ចិន្តេសិ – ‘‘យំនូនាហំ កេនចិ អជេយ្យំ ទុស្សាវុធំ មុញ្ចេយ្យ’’ន្តិ. សចេ ហិ សោ ទុដ្ឋោ អាកាសេ តំ ទុស្សាវុធំ មុញ្ចេយ្យ, ទ្វាទស វស្សានិ ទេវោ ន វស្សេយ្យ. សចេ បថវិយំ មុញ្ចេយ្យ, សព្ពរុក្ខតិណាទីនិ សុស្សិត្វា ទ្វាទសវស្សន្តរំ ន បុន រុហេយ្យុំ. សចេ សមុទ្ទេ មុញ្ចេយ្យ, តត្តកបាលេ ឧទកពិន្ទុ វិយ សព្ពំ សុស្សេយ្យ. សចេ សិនេរុបព្ពតេ មុញ្ចេយ្យ, ខណ្ឌាខណ្ឌំ ហុត្វា វិកិរេយ្យ. សោ ឯវំមហានុភាវំ ទុស្សាវុធំ ឧត្តរិសាដកំ មុញ្ចិត្វា អគ្គហេសិ. យេភុយ្យេន ទសសហស្សិលោកធាតុទេវតា វេគេន សន្និបតិំសុ ‘‘អជ្ជ ភគវា អាឡវកំ ទមេស្សតិ, តត្ថ ធម្មំ សោស្សាមា’’តិ. យុទ្ធទស្សនកាមាបិ ទេវតា សន្និបតិំសុ. ឯវំ សកលម្បិ អាកាសំ ទេវតាហិ បរិបុណ្ណំ អហោសិ. អថាឡវកោ ភគវតោ សមីបេ ឧបរូបរិ វិចរិត្វា វត្ថាវុធំ មុញ្ចិ. តំ អសនិចក្កំ វិយ អាកាសេ ភេរវសទ្ទំ ករោន្តំ ធូមាយន្តំ បជ្ជលន្តំ ភគវន្តំ បត្វា យក្ខស្ស មានមទ្ទនត្ថំ បាទបុញ្ឆនចោឡំ ហុត្វា បាទមូលេ និបតិ. អាឡវកោ តំ ទិស្វា ឆិន្នវិសាណោ វិយ ឧសភោ, ឧទ្ធដទាឋោ វិយ សប្បោ និត្តេជោ និម្មទោ និបាតិតមានទ្ធជោ អហោសិ. ឯវមិទំ អាឡវកយុទ្ធំ វិត្ថារេតព្ពំ.

អដ្ឋ បញ្ហេ បុច្ឆីតិ –

‘‘កិំ សូធ វិត្តំ បុរិសស្ស សេដ្ឋំ,

កិំ សុ សុចិណ្ណំ សុខមាវហាតិ;

កិំ សុ ហវេ សាទុតរំ រសានំ,

កថំ ជីវិំ ជីវិតមាហុ សេដ្ឋ’’ន្តិ. (សំ. និ. ១.២៤៦; សុ. និ. ១៨៣) –

អាទិនា អដ្ឋ បញ្ហេ បុច្ឆិ. សត្ថា វិស្សជ្ជេសីតិ –

‘‘សទ្ធីធ វិត្តំ បុរិសស្ស សេដ្ឋំ,

ធម្មោ សុចិណ្ណោ សុខមាវហាតិ;

សច្ចំ ហវេ សាទុតរំ រសានំ,

បញ្ញាជីវិំ ជីវិតមាហុ សេដ្ឋ’’ន្តិ. (សំ. និ. ១.២៤៦; សុ. និ. ១៨៤) –

អាទិនា វិស្សជ្ជេសិ. វិក្កន្ទមានាយាតិ អច្ចន្តំ បរិទេវមានាយ.

មហានាមសក្កវត្ថុ

២៥២. បញ្ចមេ សត្ថា តតោ បរំ បដិញ្ញំ នាទាសីតិ សំវច្ឆរតោ បរំ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា បច្ចយប្បវារណាសាទិយនស្ស វារិតត្តា ‘‘បដិញ្ញំ នាទាសី’’តិ វុត្តំ. តថា ហិ ភគវា តតិយវារេបិ មហានាមេន សក្កេន ‘‘ឥច្ឆាមហំ, ភន្តេ, សង្ឃំ យាវជីវំ ភេសជ្ជេន បវារេតុ’’ន្តិ (បាចិ. ៣០៤-៣០៥) វុត្តេ ‘‘សាធុ សាធុ, មហានាម, តេន ហិ ត្វំ, មហានាម, សង្ឃំ យាវជីវំ ភេសជ្ជេន បវារេហី’’តិ បដិញ្ញំ អទាសិយេវ. ឯវំ បដិញ្ញំ ទត្វា បច្ឆា ឆព្ពគ្គិយេហិ ភិក្ខូហិ មហានាមស្ស សក្កស្ស វិហេឋិតភាវំ សុត្វា ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ វិគរហិត្វា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេសិ ‘‘អគិលានេន ភិក្ខុនា ចាតុមាសប្បច្ចយបវារណា សាទិតព្ពា អញ្ញត្រ បុនប្បវារណាយ អញ្ញត្រ និច្ចប្បវារណាយ. តតោ ចេ ឧត្តរិ សាទិយេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ. តស្មា បឋមំ អនុជានិត្វាបិ បច្ឆា សិក្ខាបទពន្ធនេន វារិតត្តា ‘‘បដិញ្ញំ នាទាសី’’តិ វុត្តំ.

ឧគ្គគហបត្យាទិវត្ថុ

២៥៣-២៥៦. ឆដ្ឋសត្តមអដ្ឋមនវមានិ សុវិញ្ញេយ្យានេវ.

នកុលបិតុគហបតិវត្ថុ

២៥៧. ទសមេ សុសុមារគិរិនគរេតិ ឯវំនាមកេ នគរេ. តស្ស កិរ នគរស្ស វត្ថុបរិគ្គហទិវសេ អវិទូរេ ឧទករហទេ សុសុមារោ សទ្ទមកាសិ, គិរំ និច្ឆារេសិ. អថ នគរេ អនន្តរាយេន មាបិតេ តមេវ សុសុមារគិរករណំ សុភនិមិត្តំ កត្វា ‘‘សុសុមារគិរី’’ត្វេវស្ស នាមំ អកំសុ. កេចិ បន ‘‘សុសុមារសណ្ឋានត្តា សុសុមារោ នាម ឯកោ គិរិ, សោ តស្ស នគរស្ស សមីបេ, តស្មា តំ សុសុមារគិរិ ឯតស្ស អត្ថីតិ សុសុមារគិរីតិ វុច្ចតី’’តិ វទន្តិ. ភេសកឡាវនេតិ ភេសកឡានាមកេ វនេ. ‘‘ភេសកលាវនេ’’តិបិ បាឋោ. កថំ បន ភគវតិ នេសំ បុត្តសញ្ញា បតិដ្ឋាសីតិ អាហ – ‘‘អយំ កិរា’’តិអាទិ. ទហរស្សេវ ទហរា អានីតាតិ មេ ទហរស្សេវ សតោ ទហរា អានីតាតិ អត្ថោ. អតិចរិតាតិ អតិក្កមិត្វា ចរន្តោ.

(ឆដ្ឋឯតទគ្គវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.)

ឧបាសកបាឡិសំវណ្ណនា និដ្ឋិតា.