២. ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ

ចេតសិកនិទ្ទេសោ

៦៧. ចិត្តានន្តរមុទ្ទិដ្ឋា, យេ ច ចេតសិកា មយា;

តេសំ ទានិ ករិស្សាមិ, វិភាជនមិតោ បរំ.

តត្ថ ចិត្តសម្បយុត្តា, ចិត្តេ ភវា វា ចេតសិកា. តេបិ ចិត្តំ វិយ សារម្មណតោ ឯកវិធា, សវិបាកាវិបាកតោ ទុវិធា, កុសលាកុសលាព្យាកតភេទតោ តិវិធា, កាមាវចរាទិភេទតោ ចតុព្ពិធា.

តត្ថ កាមាវចរចិត្តសម្បយុត្តា កាមាវចរា. តេសុ កាមាវចរបឋមមហាកុសលចិត្តសម្បយុត្តា តាវ និយតា សរូបេន អាគតា ឯកូនតិំស ធម្មា ហោន្តិ. សេយ្យថិទំ – ផស្សោ វេទនា សញ្ញា ចេតនា វិតក្កោ វិចារោ បីតិ ចិត្តេកគ្គតា សទ្ធា សតិ វីរិយំ បញ្ញា ជីវិតិន្ទ្រិយំ អលោភោ អទោសោ ហិរី ឱត្តប្បំ កាយប្បស្សទ្ធិ ចិត្តប្បស្សទ្ធិ កាយលហុតា ចិត្តលហុតា កាយមុទុតា ចិត្តមុទុតា កាយកម្មញ្ញតា ចិត្តកម្មញ្ញតា កាយបាគុញ្ញតា ចិត្តបាគុញ្ញតា កាយុជុកតា ចិត្តុជុកតាតិ. បុន ឆន្ទោ, អធិមោក្ខោ, តត្រមជ្ឈត្តតា, មនសិការោ ចាតិ ចត្តារោ និយតយេវាបនកា ហោន្តិ. ឥមេហិ ចតូហិ តេត្តិំស ហោន្តិ. បុន ករុណា មុទិតា កាយទុច្ចរិតវិរតិ វចីទុច្ចរិតវិរតិ មិច្ឆាជីវវិរតិ ចេតិ ឥមេ បញ្ច អនិយតា. ឥមេ បន កទាចិ ឧប្បជ្ជន្តិ.

ឥមេសុ បន ករុណាមុទិតាវសេន ភាវនាកាលេ ករុណាបុព្ពភាគោ វា មុទិតាបុព្ពភាគោ វា ឯតា ឧប្បជ្ជន្តិ, ន បនេកតោ ឧប្បជ្ជន្តិ. យទា បន ឥមិនា ចិត្តេន មិច្ឆាកម្មន្តាទីហិ វិរមតិ, តទា សម្មាកម្មន្តាទីនិ បរិបូរេន្តិ, ឯកា វិរតិ ឧប្បជ្ជតិ, ករុណាមុទិតាហិ សហ, អញ្ញមញ្ញេន ច ន ឧប្បជ្ជន្តិ. តស្មា ឯតេសុ ឯកេន សហ ចតុត្តិំសេវ ធម្មា ហោន្តិ.

៦៨. អាទិនា បុញ្ញចិត្តេន, តេត្តិំស និយតា មតា;

ករុណាមុទិតេកេន, ចតុត្តិំស ភវន្តិ តេ.

៦៩. កស្មា បនេត្ថ មេត្តា ច, ឧបេក្ខា ច ន ឧទ្ធដា;

យេវាបនកធម្មេសុ, ធម្មរាជេន សត្ថុនា.

៧០. អព្យាបាទេន មេត្តាបិ, តត្រមជ្ឈត្តតាយ ច;

ឧបេក្ខា គហិតា យស្មា, តស្មា ន គហិតា ឧភោ.

៧១. កស្មា យេវាបនា ធម្មា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា;

សរូបេនេវ សព្ពេតេ, បាឡិយំ ន ច ឧទ្ធដា.

៧២. យស្មា អនិយតា កេចិ, យស្មា រាសិំ ភជន្តិ ន;

យស្មា ច ទុព្ពលា កេចិ, តស្មា វុត្តា ន បាឡិយំ.

៧៣. ឆន្ទាធិមោក្ខមុទិតា មនសិ ច ការោ,

មជ្ឈត្តតា ច ករុណា វិរតិត្តយំ ច;

បុញ្ញេសុ តេន និយតានិយតា ច សព្ពេ,

យេវាបនា មុនិវរេន ន ចេវ វុត្តា.

៧៤. កស្មា បនេត្ថ ផស្សោវ, បឋមំ សមុទីរិតោ;

បឋមាភិនិបាតត្តា, ចិត្តស្សារម្មណេ កិរ.

៧៥. ផុសិត្វា បន ផស្សេន, វេទនាយ ច វេទយេ;

សញ្ជានាតិ ច សញ្ញាយ, ចេតនាយ ច ចេតយេ.

៧៦. ពលវបច្ចយត្តា ច, សហជាតានមេវ ហិ;

ផស្សោវ បឋមំ វុត្តោ, តស្មា ឥធ មហេសិនា.

៧៧. អការណមិទំ សព្ពំ, ចិត្តានំ តុ សហេវ ច;

ឯកុប្បាទាទិភាវេន, ចិត្តជានំ បវត្តិតោ.

៧៨. អយំ តុ បឋមុប្បន្នោ, អយំ បច្ឆាតិ នត្ថិទំ;

ពលវបច្ចយត្តេបិ, ការណញ្ច ន ទិស្សតិ.

៧៩. ទេសនាក្កមតោ ចេវ, បឋមំ សមុទីរិតោ;

ឥច្ចេវំ បន វិញ្ញេយ្យំ, វិញ្ញុនា ន វិសេសតោ.

៨០. ន ច បរិយេសិតព្ពោយំ, តស្មា បុព្ពាបរក្កមោ;

វចនត្ថលក្ខណាទីហិ, ធម្មា ឯវ វិជានតា.

យស្មា បន ឥមេ ធម្មា វចនត្ថលក្ខណាទីហិ វុច្ចមានា បាកដា ហោន្តិ សុវិញ្ញេយ្យាវ, តស្មា តេសំ វចនត្ថលក្ខណាទីនិ បវក្ខាមិ. សេយ្យថិទំ – ផុសតីតិ ផស្សោ. ស្វាយំ ផុសនលក្ខណោ, សង្ឃដ្ដនរសោ, សន្និបាតបច្ចុបដ្ឋានោ, ផលដ្ឋេន វេទនាបច្ចុបដ្ឋានោ វា, អាបាថគតវិសយបទដ្ឋានោ. អយំ ហិ អរូបធម្មោបិ សមានោ អារម្មណេសុ ផុសនាការេនេវ បវត្តតិ, សោ ទ្វិន្នំ មេណ្ឌានំ សន្និបាតោ វិយ ទដ្ឋព្ពោ.

សុន្ទរំ មនោតិ សុមនោ, សុមនស្ស ភាវោ សោមនស្សំ, សោមនស្សមេវ វេទនា សោមនស្សវេទនា. សា វេទយិតលក្ខណា, ឥដ្ឋាការានុភវនរសា រាជា វិយ សុភោជនរសំ, ចេតសិកអស្សាទបច្ចុបដ្ឋានា, បស្សទ្ធិបទដ្ឋានា.

នីលាទិភេទំ អារម្មណំ សញ្ជានាតីតិ សញ្ញា. សា សញ្ជាននលក្ខណា, បច្ចាភិញ្ញាណករណរសា វឌ្ឍកិស្ស អភិញ្ញាណករណមិវ, យថាគហិតនិមិត្តវសេន អភិនិវេសករណបច្ចុបដ្ឋានា, យថោបដ្ឋិតវិសយបទដ្ឋានា.

ចេតយតីតិ ចេតនា. សទ្ធិំ អត្តនា សម្បយុត្តធម្មេ អារម្មណេ អភិសន្ទហតីតិ អត្ថោ. សា ចេតយិតលក្ខណា, អាយូហនរសា, សំវិទហនបច្ចុបដ្ឋានា សកកិច្ចបរកិច្ចសាធកា ជេដ្ឋសិស្សមហាវឌ្ឍកិអាទយោ វិយ.

វិតក្កេតីតិ វិតក្កោ. វិតក្កនំ វា វិតក្កោ. ស្វាយំ អារម្មណេ ចិត្តស្ស អភិនិរោបនលក្ខណោ, អាហននបរិយាហននរសោ, អារម្មណេ ចិត្តស្ស អានយនបច្ចុបដ្ឋានោ.

អារម្មណេ តេន ចិត្តំ វិចរតីតិ វិចារោ. វិចរណំ វា វិចារោ. អនុសញ្ចរណន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ស្វាយំ អារម្មណានុមជ្ជនលក្ខណោ, តត្ថ សហជាតានុយោជនរសោ, ចិត្តស្ស អនុបពន្ធបច្ចុបដ្ឋានោ.

បិនយតីតិ បីតិ. សា សម្បិយាយនលក្ខណា, កាយចិត្តបីណនរសា, ផរណរសា វា, ឱទគ្យបច្ចុបដ្ឋានា.

ចិត្តស្ស ឯកគ្គភាវោ ចិត្តេកគ្គតា. សមាធិស្សេតំ នាមំ. សោ អវិសារលក្ខណោ, អវិក្ខេបលក្ខណោ វា, សហជាតានំ សម្បិណ្ឌនរសោ ន្ហានិយចុណ្ណានំ ឧទកំ វិយ, ឧបសមបច្ចុបដ្ឋានោ, វិសេសតោ សុខបទដ្ឋានោ.

សទ្ទហន្តិ ឯតាយ, សយំ វា សទ្ទហតិ, សទ្ទហនមត្តមេវ វា ឯសាតិ សទ្ធា. សា បនេសា សទ្ទហនលក្ខណា, បសាទនរសា ឧទកប្បសាទកមណិ វិយ, អកាលុសិយបច្ចុបដ្ឋានា, សទ្ធេយ្យវត្ថុបទដ្ឋានា.

សរន្តិ ឯតាយ, សយំ វា សរតិ, សរណមត្តមេវ វា ឯសាតិ សតិ. សា អបិលាបនលក្ខណា, អសម្មោសរសា, អារក្ខបច្ចុបដ្ឋានា, ថិរសញ្ញាបទដ្ឋានា.

វីរភាវោ វីរិយំ. វីរានំ វា កម្មំ វីរិយំ. តំ បនេតំ ឧស្សាហនលក្ខណំ, សហជាតានំ ឧបត្ថម្ភនរសំ, អសំសីទនភាវបច្ចុបដ្ឋានំ, សំវេគបទដ្ឋានំ.

បជានាតីតិ បញ្ញា. សា បនេសា វិជាននលក្ខណា, វិសយោភាសនរសា បទីបោ វិយ, អសម្មោហបច្ចុបដ្ឋានា អរញ្ញគតសុទេសកោ វិយ.

ជីវន្តិ តេន តំសម្បយុត្តធម្មាតិ ជីវិតំ. តំ បន អត្តនា អវិនិព្ភុត្តានំ ធម្មានំ អនុបាលនលក្ខណំ, តេសំ បវត្តនរសំ, តេសំយេវ ឋបនបច្ចុបដ្ឋានំ, យាបយិតព្ពធម្មបទដ្ឋានំ. សន្តេបិ ច តេសំ អនុបាលនលក្ខណាទិម្ហិ វិធានេ អត្ថិក្ខណេយេវ តំ តេ ធម្មេ អនុបាលេតិ ឧទកំ វិយ ឧប្បលាទីនិ, យថាសកំ បច្ចយុប្បន្នេបិ ច ធម្មេ អនុបាលេតិ ធាតិ វិយ កុមារំ, សយំបវត្តិតធម្មសម្ពន្ធេនេវ បវត្តតិ និយាមកោ វិយ, ន ភង្គតោ ឧទ្ធំ បវត្តយតិ អត្តនោ ច បវត្តយិតព្ពានញ្ច អភាវា, ន ភង្គក្ខណេ ឋបេតិ សយំ ភិជ្ជមានត្តា ខីយមានោ វិយ វត្តិស្នេហោវ បទីបសិខន្តិ.

ន លុព្ភន្តិ តេន, សយំ វា ន លុព្ភតិ, អលុព្ភនមត្តមេវ វា តន្តិ អលោភោ. សោ អារម្មណេ ចិត្តស្ស អលគ្គភាវលក្ខណោ កមលទលេ ជលពិន្ទុ វិយ, អបរិគ្គហរសោ មុត្តភិក្ខុ វិយ, អនល្លីនភាវបច្ចុបដ្ឋានោ អសុចិម្ហិ បតិតបុរិសោ វិយ.

ន ទុស្សន្តិ តេន, សយំ វា ន ទុស្សតិ, អទុស្សនមត្តមេវ វា តន្តិ អទោសោ. សោ អចណ្ឌិក្កលក្ខណោ, អវិរោធលក្ខណោ វា អនុកូលមិត្តោ វិយ, អាឃាតវិនយនរសោ, បរិឡាហវិនយនរសោ វា ចន្ទនំ វិយ, សោម្មភាវបច្ចុបដ្ឋានោ បុណ្ណចន្ទោ វិយ.

កាយទុច្ចរិតាទីហិ ហិរីយតីតិ ហិរី. លជ្ជាយេតំ អធិវចនំ. តេហិយេវ ឱត្តប្បតីតិ ឱត្តប្បំ. បាបតោ ឧព្ពេគស្សេតំ អធិវចនំ. តត្ថ បាបតោ ជិគុច្ឆនលក្ខណា ហិរី, ឱត្តាសលក្ខណំ ឱត្តប្បំ. ឧភោបិ បាបានំ អករណរសា, បាបតោ សង្កោចនបច្ចុបដ្ឋានា, អត្តគារវបរគារវបទដ្ឋានា. ឥមេ ធម្មា លោកបាលាតិ ទដ្ឋព្ពា.

កាយបស្សម្ភនំ កាយបស្សទ្ធិ. ចិត្តបស្សម្ភនំ ចិត្តបស្សទ្ធិ. កាយោតិ ចេត្ថ វេទនាទយោ តយោ ខន្ធា. ឧភោបិ បនេតា ឯកតោ ហុត្វា កាយចិត្តទរថវូបសមលក្ខណា, កាយចិត្តទរថនិម្មទនរសា, កាយចិត្តានំ អបរិប្ផន្ទនសីតិភាវបច្ចុបដ្ឋានា, កាយចិត្តបទដ្ឋានា, កាយចិត្តានំ អវូបសមតាឧទ្ធច្ចាទិកិលេសប្បដិបក្ខភូតាតិ វេទិតព្ពា.

កាយលហុភាវោ កាយលហុតា. ចិត្តលហុភាវោ ចិត្តលហុតា. កាយចិត្តានំ គរុភាវវូបសមលក្ខណា, កាយចិត្តគរុភាវនិម្មទនរសា, កាយចិត្តានំ អទន្ធតាបច្ចុបដ្ឋានា, កាយចិត្តបទដ្ឋានា, កាយចិត្តានំ គរុភាវករថិនមិទ្ធាទិកិលេសប្បដិបក្ខភូតាតិ វេទិតព្ពា.

កាយមុទុភាវោ កាយមុទុតា. ចិត្តមុទុភាវោ ចិត្តមុទុតា. កាយចិត្តានំ ថទ្ធភាវវូបសមលក្ខណា, កាយចិត្តានំ ថទ្ធភាវនិម្មទនរសា, អប្បដិឃាតបច្ចុបដ្ឋានា, កាយចិត្តបទដ្ឋានា, កាយចិត្តានំ ថទ្ធភាវករទិដ្ឋិមានាទិកិលេសប្បដិបក្ខភូតាតិ វេទិតព្ពា.

កាយកម្មញ្ញភាវោ កាយកម្មញ្ញតា. ចិត្តកម្មញ្ញភាវោ ចិត្តកម្មញ្ញតា. កាយចិត្តានំ អកម្មញ្ញភាវវូបសមលក្ខណា, កាយចិត្តានំ អកម្មញ្ញភាវនិម្មទនរសា, កាយចិត្តានំ អារម្មណករណសម្បត្តិបច្ចុបដ្ឋានា, កាយចិត្តបទដ្ឋានំ, កាយចិត្តានំ អកម្មញ្ញភាវករអវសេសនីវរណាទិកិលេសប្បដិបក្ខភូតាតិ វេទិតព្ពា.

កាយបាគុញ្ញភាវោ កាយបាគុញ្ញតា. ចិត្តបាគុញ្ញភាវោ ចិត្តបាគុញ្ញតា. កាយចិត្តានំ អគេលញ្ញភាវលក្ខណា, កាយចិត្តានំ គេលញ្ញនិម្មទនរសា, និរាទីនវបច្ចុបដ្ឋានា, កាយចិត្តបទដ្ឋានា, កាយចិត្តានំ គេលញ្ញភាវករអស្សទ្ធាទិកិលេសប្បដិបក្ខភូតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

កាយស្ស ឧជុកភាវោ កាយុជុកតា. ចិត្តស្ស ឧជុកភាវោ ចិត្តុជុកតា. កាយចិត្តានំ អកុដិលភាវលក្ខណា, កាយចិត្តានំ អជ្ជវលក្ខណា វា, កាយចិត្តានំ កុដិលភាវនិម្មទនរសា, អជិម្ហតាបច្ចុបដ្ឋានា, កាយចិត្តបទដ្ឋានា, កាយចិត្តានំ កុដិលភាវករមាយាសាឋេយ្យាទិកិលេសប្បដិបក្ខភូតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

ឆន្ទោតិ កត្តុកម្យតាយេតំ អធិវចនំ. តស្មា សោ កត្តុកម្យតាលក្ខណោ ឆន្ទោ, អារម្មណបរិយេសនរសោ, អារម្មណេន អត្ថិកតាបច្ចុបដ្ឋានោ, តទេវស្ស បទដ្ឋានោ.

អធិមុច្ចនំ អធិមោក្ខោ. សោ សន្និដ្ឋានលក្ខណោ, អសំសប្បនរសោ, និច្ឆយបច្ចុបដ្ឋានោ, សន្និដ្ឋេយ្យធម្មបទដ្ឋានោ, អារម្មណេ និច្ចលភាវេន ឥន្ទខីលោ វិយ ទដ្ឋព្ពោ.

តេសុ តេសុ ធម្មេសុ មជ្ឈត្តភាវោ តត្រមជ្ឈត្តតា. សា ចិត្តចេតសិកានំ សមវាហិតលក្ខណា, ឩនាធិកតានិវារណរសា, បក្ខបាតុបច្ឆេទនរសា វា, មជ្ឈត្តភាវបច្ចុបដ្ឋានា.

កិរិយា ការោ, មនស្មិំ ការោ មនសិការោ. បុរិមមនតោ វិសទិសំ មនំ ករោតីតិ ច មនសិការោ.

ស្វាយំ អារម្មណបដិបាទកោ, វីថិបដិបាទកោ, ជវនបដិបាទកោតិ តិប្បការោ. តត្ថ អារម្មណបដិបាទកោ មនស្មិំ ការោ មនសិការោ. សោ សារណលក្ខណោ, សម្បយុត្តានំ អារម្មណេ សំយោជនរសោ, អារម្មណាភិមុខភាវបច្ចុបដ្ឋានោ, អារម្មណបទដ្ឋានោ, សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ អារម្មណបដិបាទកត្តេន សម្បយុត្តានំ សារថី វិយ ទដ្ឋព្ពោ. វីថិបដិបាទកោតិ បញ្ចទ្វារាវជ្ជនស្សេតំ អធិវចនំ, ជវនបដិបាទកោតិ មនោទ្វារាវជ្ជនស្សេតំ អធិវចនំ, ន តេ ឥធ អធិប្បេតា.

ករុណាតិ បរទុក្ខេ សតិ សាធូនំ ហទយកម្បនំ ករោតីតិ ករុណា, កិនាតិ វិនាសេតិ វា បរទុក្ខន្តិ ករុណា. សា បរទុក្ខាបនយនាការប្បវត្តិលក្ខណា, បរទុក្ខាសហនរសា, អវិហិំសាបច្ចុបដ្ឋានា, ទុក្ខាភិភូតានំ អនាថភាវទស្សនបទដ្ឋានា.

មោទន្តិ តាយ, សយំ វា មោទតីតិ មុទិតា. សា បមោទនលក្ខណា, អនិស្សាយនរសា, អរតិវិឃាតបច្ចុបដ្ឋានា, សត្តានំ សម្បត្តិទស្សនបទដ្ឋានា. កេចិ បន មេត្តុបេក្ខាយោបិ អនិយតេ ឥច្ឆន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. អត្ថតោ ហិ អទោសោ ឯវ មេត្តា, តត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខាយេវ ឧបេក្ខាតិ.

កាយទុច្ចរិតតោ វិរតិ កាយទុច្ចរិតវិរតិ. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ ទ្វីសុ. លក្ខណាទិតោ បន ឯតា តិស្សោបិ វិរតិយោ កាយទុច្ចរិតាទិវត្ថូនំ អវីតិក្កមលក្ខណា, កាយទុច្ចរិតាទិវត្ថុតោ សង្កោចនរសា, អកិរិយបច្ចុបដ្ឋានា, សទ្ធាហិរិឱត្តប្បអប្បិច្ឆតាទិគុណបទដ្ឋានា. កេចិ បន ឥមាសុ ឯកេកំ និយតំ វិរតិំ ឥច្ឆន្តិ. ឯវំ កាមាវចរបឋមមហាកុសលចិត្តេន ឥមេ តេត្តិំស វា ចតុត្តិំស វា ធម្មា សម្បយោគំ គច្ឆន្តីតិ វេទិតព្ពា.

យថា ច បឋមេន, ឯវំ ទុតិយចិត្តេនាបិ. សសង្ខារភាវមត្តមេវ ហិ ឯត្ថ វិសេសោ. បុន តតិយេន ញាណវិប្បយោគតោ ឋបេត្វា អមោហំ អវសេសា ទ្វត្តិំស វា តេត្តិំស វា វេទិតព្ពា. តថា ចតុត្ថេនាបិ សសង្ខារភាវមត្តមេវ វិសេសោ, បឋមេ វុត្តេសុ បន ឋបេត្វា បីតិំ អវសេសា បញ្ចមេន សម្បយោគំ គច្ឆន្តិ. សោមនស្សដ្ឋានេ ចេត្ថ ឧបេក្ខាវេទនា បវិដ្ឋា. សា បន ឥដ្ឋានិដ្ឋវិបរីតានុភវនលក្ខណា, បក្ខបាតុបច្ឆេទនរសា. យថា ច បញ្ចមេន, ឯវំ ឆដ្ឋេនាបិ. សសង្ខារមត្តមេវ ហោតិ វិសេសោ. សត្តមេន បន ឋបេត្វា បញ្ញំ អវសេសា ឯកតិំស វា ទ្វត្តិំស វា ធម្មា ហោន្តិ, តថា អដ្ឋមេនាបិ. សសង្ខារមត្តមេវ វិសេសោ. ឯវំ តាវ កាមាវចរកុសលចេតសិកា វេទិតព្ពា.

៨១. ឧបេក្ខាយុត្តចិត្តេសុ, ន ទុក្ខសុខបីតិយោ;

ជាយន្តេវ វិសុំ បញ្ច, ករុណាមុទិតាទយោ.

អវសេសេសុ បន រូបាវចរចិត្តសម្បយុត្តា រូបាវចរា, តត្ថ បឋមចិត្តសម្បយុត្តា តាវ កាមាវចរបឋមចិត្តេ វុត្តេសុ ឋបេត្វា វិរតិត្តយំ អវសេសា វេទិតព្ពា. វិរតិយោ បន កាមាវចរកុសលលោកុត្តរេស្វេវ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន អញ្ញេសុ. ទុតិយេន វិតក្កវជ្ជា ទ្វត្តិំស វា តេត្តិំស វា. តតិយេន វិចារវជ្ជា ឯកតិំស វា ទ្វត្តិំស វា. ចតុត្ថេន តតោ បីតិវជ្ជា តិំស វា ឯកតិំស វា. បញ្ចមេន តតោ ករុណាមុទិតាវជ្ជា តិំស ហោន្តិ, សោមនស្សដ្ឋានេ ឧបេក្ខា បវិដ្ឋា. ឯវំ រូបាវចរកុសលចេតសិកា វេទិតព្ពា.

អរូបាវចរចិត្តសម្បយុត្តា អរូបាវចរា, តេ បន រូបាវចរបញ្ចមេ វុត្តនយេន វេទិតព្ពា. អរូបាវចរភាវោវេត្ថ វិសេសោ.

លោកុត្តរចិត្តសម្បយុត្តា លោកុត្តរា, តេ បន បឋមជ្ឈានិកេ មគ្គចិត្តេ បឋមរូបាវចរចិត្តេ វុត្តនយេន ទុតិយជ្ឈានិកាទិភេទេបិ មគ្គចិត្តេ ទុតិយរូបាវចរចិត្តាទីសុ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. ករុណាមុទិតានមភាវោ ច និយតវិរតិភាវោ ច លោកុត្តរភាវោ ចេត្ថ វិសេសោ. ឯវំ តាវ កុសលចិត្តសម្បយុត្តចេតសិកា វេទិតព្ពា.

អកុសលា បន ចេតសិកា ភូមិតោ ឯកវិធា កាមាវចរាយេវ, តេសុ លោភមូលបឋមាកុសលចិត្តសម្បយុត្តា តាវ និយតា សរូបេនាគតា បន្នរស, យេវាបនកា និយតា ចត្តារោតិ ឯកូនវីសតិ ហោន្តិ. អនិយតា ឆ យេវាបនកាតិ សព្ពេ បញ្ចវីសតិ ហោន្តិ. សេយ្យថិទំ – ផស្សោ សោមនស្សវេទនា សញ្ញា ចេតនា វិតក្កោ វិចារោ បីតិ ចិត្តស្សេកគ្គតា វីរិយំ ជីវិតំ អហិរិកំ អនោត្តប្បំ លោភោ មោហោ មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ ឥមេ សរូបេនាគតា បន្នរស, ឆន្ទោ អធិមោក្ខោ ឧទ្ធច្ចំ មនសិការោតិ ឥមេ ចត្តារោ និយតយេវាបនកា, ឥមេ បន បដិបាដិយា ទសសុ ចិត្តេសុ និយតា ហោន្តិ, មានោ ឥស្សា មច្ឆរិយំ កុក្កុច្ចំ ថិនមិទ្ធន្តិ ឥមេ ឆយេវ អនិយតយេវាបនកា.

៨២. ឯវំ យេវាបនា សព្ពេ, និយតានិយតា ទស;

និទ្ទិដ្ឋា បាបចិត្តេសុ, ហតបាបេន តាទិនា.

តត្ថ ផស្សោតិ អកុសលចិត្តសហជាតោ ផស្សោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. ន ហិរីយតីតិ អហិរិកោ, អហិរិកស្ស ភាវោ អហិរិកំ. កាយទុច្ចរិតាទីហិ ឱត្តប្បតីតិ ឱត្តប្បំ, ន ឱត្តប្បំ អនោត្តប្បំ. តត្ថ កាយទុច្ចរិតាទីហិ អជិគុច្ឆនលក្ខណំ, អលជ្ជាលក្ខណំ វា អហិរិកំ, អនោត្តប្បំ តេហេវ អសារជ្ជនលក្ខណំ, អនុត្តាសលក្ខណំ វា.

លុព្ភន្តិ តេន, សយំ វា លុព្ភតិ, លុព្ភនមត្តមេវ វា តន្តិ លោភោ. សោ អារម្មណគហណលក្ខណោ មក្កដាលេបោ វិយ, អភិសង្គរសោ តត្តកបាលេ បក្ខិត្តមំសបេសិ វិយ, អបរិច្ចាគបច្ចុបដ្ឋានោ តេលញ្ជនរាគោ វិយ, សំយោជនិយេសុ ធម្មេសុ អស្សាទទស្សនបទដ្ឋានោ.

មុយ្ហន្តិ តេន, សយំ វា មុយ្ហតិ, មុយ្ហនមត្តមេវ វា តន្តិ មោហោ. សោ ចិត្តស្ស អន្ធភាវលក្ខណោ, អញ្ញាណលក្ខណោ វា, អសម្បដិវេធរសោ, អារម្មណសភាវច្ឆាទនរសោ វា, អន្ធការបច្ចុបដ្ឋានោ, អយោនិសោមនសិការបទដ្ឋានោ.

មិច្ឆា បស្សន្តិ តាយ, សយំ វា មិច្ឆា បស្សតិ, មិច្ឆាទស្សនមត្តមេវ វា ឯសាតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. សា អយោនិសោអភិនិវេសលក្ខណា, បរាមាសរសា, មិច្ឆាភិនិវេសបច្ចុបដ្ឋានា, អរិយានំ អទស្សនកាមតាទិបទដ្ឋានា.

ឧទ្ធតភាវោ ឧទ្ធច្ចំ. តំ អវូបសមលក្ខណំ វាតាភិឃាតចលជលំ វិយ, អនវដ្ឋានរសំ វាតាភិឃាតចលធជបដាកា វិយ, ភន្តត្តបច្ចុបដ្ឋានំ បាសាណាភិឃាតសមុទ្ធតភស្មំ វិយ, អយោនិសោមនសិការបទដ្ឋានំ.

មញ្ញតីតិ មានោ. សោ ឧណ្ណតិលក្ខណោ, សម្បគ្គហណរសោ, កេតុកម្យតាបច្ចុបដ្ឋានោ, ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តលោភបទដ្ឋានោ.

ឥស្សតីតិ ឥស្សា. សា បរសម្បត្តីនំ ឧសូយនលក្ខណា, តត្ថេវ អនភិរតិរសា, តតោ វិមុខភាវបច្ចុបដ្ឋានា, បរសម្បត្តិបទដ្ឋានា.

មច្ឆរភាវោ មច្ឆរិយំ. តំ អត្តនោ សម្បត្តីនំ និគុហណលក្ខណំ, តាសំយេវ បរេហិ សាធារណភាវអក្ខមនរសំ, សង្កោចនបច្ចុបដ្ឋានំ, អត្តសម្បត្តិបទដ្ឋានំ.

កុច្ឆិតំ កតំ កុកតំ, តស្ស ភាវោ កុក្កុច្ចំ. តំ បច្ឆានុតាបលក្ខណំ, កតាកតានុសោចនរសំ, វិប្បដិសារបច្ចុបដ្ឋានំ, កតាកតបទដ្ឋានំ.

ថិនតា ថិនំ. មិទ្ធតា មិទ្ធំ. អនុស្សាហនសំសីទនតា, អសត្តិវិឃាតោ ចាតិ អត្ថោ. ថិនញ្ច មិទ្ធញ្ច ថិនមិទ្ធំ. តត្ថ ថិនំ អនុស្សាហនលក្ខណំ, វីរិយវិនោទនរសំ, សំសីទនភាវបច្ចុបដ្ឋានំ. មិទ្ធំ អកម្មញ្ញតាលក្ខណំ, ឱនហនរសំ, លីនតាបច្ចុបដ្ឋានំ, ឧភយម្បិ អយោនិសោមនសិការបទដ្ឋានំ. សេសា កុសលេ វុត្តនយេន វេទិតព្ពា.

ឯត្ថ បន វិតក្កវីរិយសមាធីនំ មិច្ឆាសង្កប្បមិច្ឆាវាយាមមិច្ឆាសមាធយោ វិសេសកា. ឥតិ ឥមេ ឯកូនវីសតិ ចេតសិកា បឋមាកុសលចិត្តេន សម្បយោគំ គច្ឆន្តីតិ វេទិតព្ពា. យថា ច បឋមេន, ឯវំ ទុតិយេនាបិ. សសង្ខារភាវោ ចេត្ថ ថិនមិទ្ធស្ស និយតភាវោ ច វិសេសោ. តតិយេន បឋមេ វុត្តេសុ ឋបេត្វា ទិដ្ឋិំ សេសា អដ្ឋារស វេទិតព្ពា. មានោ បនេត្ថ អនិយតោ ហោតិ, ទិដ្ឋិយា សហ ន ឧប្បជ្ជតីតិ. ចតុត្ថេន ទុតិយេ វុត្តេសុ ឋបេត្វា ទិដ្ឋិំ អវសេសា វេទិតព្ពា. ឯត្ថាបិ ច មានោ អនិយតោ ហោតិ. បញ្ចមេន បឋមេ វុត្តេសុ ឋបេត្វា បីតិំ អវសេសា សម្បយោគំ គច្ឆន្តីតិ. សោមនស្សដ្ឋានេ បនេត្ថ ឧបេក្ខា បវិដ្ឋា. ឆដ្ឋេនាបិ បញ្ចមេ វុត្តសទិសា ឯវ. សសង្ខារតា, ថិនមិទ្ធស្ស និយតភាវោ ច វិសេសោ. សត្តមេន បញ្ចមេ វុត្តេសុ ឋបេត្វា ទិដ្ឋិំ អវសេសា វេទិតព្ពា. មានោ បនេត្ថ អនិយតោ. អដ្ឋមេន ឆដ្ឋេ វុត្តេសុ ឋបេត្វា ទិដ្ឋិំ អវសេសា វេទិតព្ពា. ឯត្ថាបិ មានោ អនិយតោ ហោតិ. ឯវំ លោភមូលចេតសិកា វេទិតព្ពា.

ទោមនស្សសហគតេសុ បដិឃសម្បយុត្តេសុ ទោសមូលេសុ ទ្វីសុ បឋមេន អសង្ខារិកេន សម្បយុត្តា និយតា សរូបេនាគតា តេរស. សេយ្យថិទំ – ផស្សោ ទោមនស្សវេទនា សញ្ញា ចេតនា ចិត្តេកគ្គតា វិតក្កោ វិចារោ វីរិយំ ជីវិតំ អហិរិកំ អនោត្តប្បំ ទោសោ មោហោ ចេតិ ឥមេ តេរស ធម្មា ឆន្ទាទីហិ ចតូហិ និយតយេវាបនកេហិ សត្តរស ហោន្តិ ឥស្សាមច្ឆរិយកុក្កុច្ចេសុ អនិយតេសុ តីសុ ឯកេន សហ អដ្ឋារស ហោន្តិ, ឯតេបិ តយោ ន ឯកតោ ឧប្បជ្ជន្តិ.

តត្ថ ទុដ្ឋុ មនោតិ ទុមនោ, ទុមនស្ស ភាវោ ទោមនស្សំ, ទោមនស្សវេទនាយេតំ អធិវចនំ. តេន សហគតំ ទោមនស្សសហគតំ. តំ អនិដ្ឋារម្មណានុភវនលក្ខណំ, អនិដ្ឋាការសម្ភោគរសំ, ចេតសិកាពាធបច្ចុបដ្ឋានំ, ឯកន្តេនេវ ហទយវត្ថុបទដ្ឋានំ.

ទុស្សន្តិ តេន, សយំ វា ទុស្សតិ, ទុស្សនមត្តមេវ វា តន្តិ ទោសោ. សោ ចណ្ឌិក្កលក្ខណោ បហតាសីវិសោ វិយ, វិសប្បនរសោ វិសនិបាតោ វិយ, អត្តនោ និស្សយទហនរសោ វា ទាវគ្គិ វិយ, ទុស្សនបច្ចុបដ្ឋានោ លទ្ធោកាសោ វិយ សបត្តោ, អាឃាតវត្ថុបទដ្ឋានោ. អវសេសា ហេដ្ឋា វុត្តប្បការាវ. ឥតិ ឥមេ សត្តរស វា អដ្ឋារស វា នវមេន សម្បយោគំ គច្ឆន្តីតិ វេទិតព្ពា. យថា ច នវមេន, ឯវំ ទសមេនាបិ. សសង្ខារតា, បនេត្ថ ថិនមិទ្ធសម្ភវោ ច វិសេសោ.

ទ្វីសុ បន មោហមូលេសុ វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តេន ឯកាទសមេន សម្បយុត្តា តាវ ផស្សោ ឧបេក្ខាវេទនា សញ្ញា ចេតនា វិតក្កោ វិចារោ វីរិយំ ជីវិតំ ចិត្តដ្ឋិតិ អហិរិកំ អនោត្តប្បំ មោហោ វិចិកិច្ឆាតិ សរូបេនាគតា តេរស, ឧទ្ធច្ចំ មនសិការោតិ ទ្វេ យេវាបនកា និយតា. តេហិ សទ្ធិំ បន្នរស ហោន្តិ.

តត្ថ បវត្តដ្ឋិតិមត្តា ឯកគ្គតា. វិគតា ចិកិច្ឆាតិ វិចិកិច្ឆា. សភាវំ វិចិនន្តោ ឯតាយ កិច្ឆតិ កិលមតីតិ វិចិកិច្ឆា. សា សំសយលក្ខណា, កម្បនរសា, អនិច្ឆយបច្ចុបដ្ឋានា, អយោនិសោមនសិការបទដ្ឋានា. សេសា វុត្តនយា ឯវ.

ទ្វាទសមេន ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តេន សម្បយុត្តា សរូបេនាគតា វិចិកិច្ឆាសហគតេ វុត្តេសុ វិចិកិច្ឆាហីនា ឧទ្ធច្ចំ សរូបេន អាគតំ, តស្មា តេរសេវ ហោន្តិ. វិចិកិច្ឆាយ អភាវេន បនេត្ថ អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, តេន សទ្ធិំ ចុទ្ទស ហោន្តិ. អធិមោក្ខសម្ភវតោ សមាធិ ពលវា ហោតិ, អធិមោក្ខមនសិការា ទ្វេ យេវាបនកា, តេហិ សហ បន្នរសេវ ហោន្តិ. ឯវំ តាវ អកុសលចេតសិកា វេទិតព្ពា.

ឥទានិ អព្យាកតា វុច្ចន្តិ, អព្យាកតា បន ទុវិធា វិបាកកិរិយភេទតោ. តត្ថ វិបាកា កុសលា វិយ ភូមិវសេន ចតុព្ពិធា កាមាវចរំ រូបាវចរំ អរូបាវចរំ លោកុត្តរញ្ចេតិ. តត្ថ កាមាវចរវិបាកា សហេតុកាហេតុកវសេន ទុវិធា. តត្ថ សហេតុកវិបាកសម្បយុត្តា សហេតុកា. តេ សហេតុកកាមាវចរកុសលសម្បយុត្តសទិសា. យា បន ករុណាមុទិតា អនិយតា, តា សត្តារម្មណត្តា វិបាកេសុ នុប្បជ្ជន្តិ. កាមាវចរវិបាកានំ ឯកន្តបរិត្តារម្មណត្តា វិរតិយោ បនេត្ថ ឯកន្តកុសលត្តា ន លព្ភន្តិ. វិភង្គេ ‘‘បញ្ច សិក្ខាបទា កុសលាយេវា’’តិ ហិ វុត្តំ. ឯវំ កាមាវចរសហេតុកវិបាកចេតសិកា វេទិតព្ពា.

៨៣. តេត្តិំសាទិទ្វយេ ធម្មា, ទ្វត្តិំសេវ តតោ បរេ;

ពាត្តិំស បញ្ចមេ ឆដ្ឋេ, ឯកតិំស តតោ បរេ.

អហេតុកចិត្តសម្បយុត្តា បន អហេតុកា. តេសុ ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តា តាវ ផស្សោ ឧបេក្ខាវេទនា សញ្ញា ចេតនា ជីវិតំ ចិត្តដ្ឋិតីតិ សរូបេនាគតា ឆ, មនសិការេន ច សត្ត ហោន្តិ. សោតឃានជិវ្ហាកាយវិញ្ញាណសម្បយុត្តាបិ សត្ត សត្តេវ ចេតសិកា. តត្ថ កាយវិញ្ញាណសម្បយុត្តេសុ បន ឧបេក្ខាឋានេ សុខវេទនា បវិដ្ឋា. សា កាយិកសាតលក្ខណា, បីណនរសា, សេសា វុត្តនយា ឯវ.

៨៤. ឥដ្ឋារម្មណយោគស្មិំ, ចក្ខុវិញ្ញាណកាទិសុ;

សតិ កស្មា ឧបេក្ខាវ, វុត្តា ចតូសុ សត្ថុនា.

៨៥. ឧបាទាយ ច រូបេន, ឧបាទារូបកេ បន;

សង្ឃដ្ដនានិឃំសស្ស, ទុព្ពលត្តាតិ ទីបយេ.

៨៦. បសាទំ បនតិក្កម្ម, កូដំវ បិចុបិណ្ឌកំ;

ភូតរូបេន ភូតានំ, ឃដ្ដនាយ សុខាទិកំ.

តស្មា កាយវិញ្ញាណំ សុខាទិសម្បយុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. មនោធាតុនា សម្បយុត្តា សរូបេនាគតា ចក្ខុវិញ្ញាណេន សទ្ធិំ វុត្តា ឆ, វិតក្កវិចារេហិ សហ អដ្ឋ, អធិមោក្ខមនសិការេហិ ទ្វីហិ យេវាបនកេហិ ទស ធម្មា ហោន្តិ. តថា មនោវិញ្ញាណធាតុឧបេក្ខាសហគតេន. សោមនស្សសហគតេន បីតិអធិកា វេទនាបរិវត្តនញ្ច នានត្តំ. តស្មាវេត្ថ ឯកាទស ធម្មា ហោន្តិ. ឯវំ អហេតុកាបិ កាមាវចរវិបាកចេតសិកា វេទិតព្ពា.

រូបាវចរវិបាកចិត្តសម្បយុត្តា បន រូបាវចរា. អរូបាវចរវិបាកចិត្តសម្បយុត្តា អរូបាវចរា. តេ សព្ពេបិ អត្តនោ អត្តនោ កុសលចិត្តសម្បយុត្តចេតសិកេហិ សទិសាយេវាតិ.

លោកុត្តរវិបាកចិត្តសម្បយុត្តា លោកុត្តរា. តេ សព្ពេ តេសំយេវ លោកុត្តរវិបាកចិត្តានំ សទិសា កុសលចិត្តសម្បយុត្តេហិ ចេតសិកេហិ សទិសា. ឯវំ រូបាវចរារូបាវចរលោកុត្តរវិបាកចេតសិកា វេទិតព្ពា.

អកុសលវិបាកចិត្តសម្បយុត្តា បន អកុសលវិបាកចេតសិកា នាម. តេ បន កុសលវិបាកាហេតុកចិត្តេសុ ចក្ខុវិញ្ញាណាទីសុ វុត្តចេតសិកសទិសា. ឯត្ថ បន កាយវិញ្ញាណេ ទុក្ខវេទនា បវិដ្ឋា. សា កាយិកាពាធលក្ខណា. សេសា វុត្តនយាយេវាតិ. ឯវំ ឆត្តិំស វិបាកចិត្តសម្បយុត្តចេតសិកា វេទិតព្ពា.

កិរិយាព្យាកតា ច ចេតសិកា ភូមិតោ តិវិធា ហោន្តិ កាមាវចរា រូបាវចរា អរូបាវចរាតិ. តត្ថ កាមាវចរា សហេតុកាហេតុកតោ ទុវិធា ហោន្តិ. តេសុ សហេតុកកិរិយចិត្តសម្បយុត្តា សហេតុកា, តេ បន អដ្ឋហិ កាមាវចរកុសលចិត្តសម្បយុត្តេហិ សមានា ឋបេត្វា វិរតិត្តយំ អនិយតយេវាបនកេសុ ករុណាមុទិតាយេវ ឧប្បជ្ជន្តិ. អហេតុកកិរិយចិត្តសម្បយុត្តា អហេតុកា, តេ កុសលវិបាកាហេតុកមនោធាតុមនោវិញ្ញាណធាតុចិត្តសម្បយុត្តេហិ សមានា. មនោវិញ្ញាណធាតុទ្វយេ បន វីរិយិន្ទ្រិយំ អធិកំ. វីរិយិន្ទ្រិយសម្ភវតោ បនេត្ថ ពលប្បត្តោ សមាធិ ហោតិ. ហសិតុប្បាទចិត្តេន សម្បយុត្តា ទ្វាទស ធម្មា ហោន្តិ បីតិយា សហ. អយមេត្ថ វិសេសោ.

រូបាវចរកិរិយចិត្តសម្បយុត្តា បន រូបាវចរា. អរូបាវចរកិរិយចិត្តសម្បយុត្តា អរូបាវចរា. តេ សព្ពេបិ សកសកភូមិកុសលចិត្តសម្បយុត្តេហិ សមានាតិ. ឯវំ វីសតិ កិរិយចិត្តសម្បយុត្តា ច ចេតសិកា វេទិតព្ពា.

ឯត្តាវតា កុសលាកុសលវិបាកកិរិយភេទភិន្នេន ឯកូននវុតិយា ចិត្តេន សម្បយុត្តា ចេតសិកា និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ.

៨៧. កុសលាកុសលេហិ វិបាកក្រិយា-

ហទយេហិ យុតា បន ចេតសិកា;

សកលាបិ ច សាធុ មយា កថិតា,

សុគតេន មហាមុនិនា កថិតា.

៨៨. អវគច្ឆតិ យោ ឥមំ អនុនំ,

បរមំ តស្ស សមន្តតោ មតិ;

អភិធម្មនយេ ទូរាសទេ,

អតិគម្ភីរឋានេ វិជម្ភតេ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារេ ចេតសិកនិទ្ទេសោ នាម

ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ.