២៤. ចតុវីសតិមោ បរិច្ឆេទោ

បច្ចយនិទ្ទេសោ

១៣៩៥. យេសំ បច្ចយធម្មានំ, វសា សប្បច្ចយា ឥមេ;

ធម្មា តេ បច្ចយេ ចាហំ, ទស្សយិស្សាមិតោ បរំ.

កតមេ បច្ចយាតិ? វុច្ចតេ – ហេតារម្មណាធិបតិអនន្តរសមនន្តរសហជាត- អញ្ញមញ្ញនិស្សយូបនិស្សយបុរេជាតបច្ឆាជាតាសេវនកម្មវិបាកាហារិន្ទ្រិយ- ឈានមគ្គសម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិនត្ថិវិគតាវិគតវសេន ចតុវីសតិវិធា ហោន្តិ.

តត្ថ ហេតុបច្ចយោតិ លោភោ ទោសោ មោហោ អលោភោ អទោសោ អមោហោតិ ឥមេ ឆ ធម្មា ហេតុបច្ចយា. អារម្មណបច្ចយោតិ សព្ពលោកិយលោកុត្តរំ យំ យំ ធម្មំ អារព្ភ យេ យេ ធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ ចិត្តចេតសិកា ធម្មា, តេ តេ ធម្មា តេសំ តេសំ ធម្មានំ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ.

អធិបតិបច្ចយោតិ ឯត្ថ សហជាតាធិបតិអារម្មណាធិបតិវសេន ទុវិធោ. តត្ថ សហជាតាធិបតិ ឆន្ទចិត្តវីរិយវីមំសាវសេន ចតុព្ពិធោ, អារម្មណាធិបតិ បន ទោមនស្សវិចិកិច្ឆុទ្ធច្ចកិរិយាព្យាកតាកុសលវិបាកេ ច អនិដ្ឋសម្មតញ្ច រូបំ ឋបេត្វា អវសេសំ. អនន្តរបច្ចយោតិ អនន្តរនិរុទ្ធា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា. តថា សមនន្តរបច្ចយោបិ.

សហជាតបច្ចយោតិ ចិត្តចេតសិកា, មហាភូតា ចេវ ហទយវត្ថុ ច. តថា អញ្ញមញ្ញបច្ចយោបិ. និស្សយបច្ចយោតិ វត្ថុរូបានិ ចេវ មហាភូតា, ចិត្តចេតសិកា ច. ឧបនិស្សយបច្ចយោតិ អារម្មណានន្តរបកតូបនិស្សយវសេន តិវិធោ. តត្ថ អារម្មណូបនិស្សយោ អារម្មណាធិបតិយេវ, អនន្តរូបនិស្សយោ បន អនន្តរបច្ចយោវ, បកតូបនិស្សយោ បន កាយិកសុខទុក្ខឧតុភោជនសេនាសនបុគ្គលា សទ្ធាសីលសុតចាគបញ្ញារាគទោសមោហាទយោ ច.

បុរេជាតបច្ចយោតិ វត្ថារម្មណវសេន ទុវិធោ. តត្ថ វត្ថុបុរេជាតោ នាម វត្ថុរូបានិ, អារម្មណបុរេជាតោ នាម បច្ចុប្បន្នរូបាទីនេវ. បច្ឆាជាតបច្ចយោតិ ចិត្តចេតសិកា ច. អាសេវនបច្ចយោតិ ឋបេត្វា អាវជ្ជនទ្វយំ លោកិយកុសលាកុសលកិរិយាព្យាកតា ធម្មាវ.

កម្មបច្ចយោតិ សហជាតនានក្ខណិកវសេន ទុវិធោ. តត្ថ សហជាតា លោកិយលោកុត្តរា ឯវ, នានក្ខណិកា បន សាសវកុសលាកុសលចេតនា, អនាសវកុសលចេតនា អនន្តរមេវ អត្តនោ វិបាកស្ស បច្ចយោ ហោតិ. វិបាកបច្ចយោតិ វិបាកចិត្តចេតសិកា. អាហារបច្ចយោតិ កពឡីការាហារផស្សចេតនាវិញ្ញាណវសេន ចតុព្ពិធោ.

ឥន្ទ្រិយបច្ចយោតិ រូបសត្តកមនជីវិតសុខទុក្ខសោមនស្សទោមនស្សឧបេក្ខាសទ្ធាវីរិយ- សតិសមាធិបញ្ញាអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយអញ្ញិន្ទ្រិយអញ្ញតាវិន្ទ្រិយានីតិ វីសតិន្ទ្រិយានិ, តេសុ ឥត្ថិន្ទ្រិយបុរិសិន្ទ្រិយានិ វជ្ជេត្វា វីសតិន្ទ្រិយានិ ហោន្តិ. ឈានបច្ចយោតិ វិតក្កវិចារបីតិសុខចិត្តេកគ្គតាវសេន បញ្ចវិធោ. មគ្គបច្ចយោតិ ទិដ្ឋិសង្កប្បវាយាមសតិសមាធិវាចាកម្មន្តាជីវមិច្ឆាទិដ្ឋិវសេន នវវិធោ.

សម្បយុត្តបច្ចយោតិ ចិត្តចេតសិកាវ. វិប្បយុត្តបច្ចយោតិ វត្ថុបុរេជាតានិ ចេវ បច្ឆាជាតា ចិត្តចេតសិកា ច. អត្ថិបច្ចយោតិ ជីវិតិន្ទ្រិយកពឡីការអាហារអារម្មណបុរេជាតានិ ចេវ និស្សយបច្ចយេ វុត្តធម្មាបិ ច. នត្ថិបច្ចយោតិ អនន្តរបច្ចយោវ. តថា វិគតបច្ចយោ ច. អវិគតបច្ចយោតិ អត្ថិបច្ចយោវ. ឯវមិមេ ចតុវីសតិ បច្ចយា នាម.

ឯត្ថ បន កតិហាការេហិ រូបំ រូបស្ស បច្ចយោ ហោតីតិ? យថារហំ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយាហារិន្ទ្រិយអត្ថិអវិគតវសេន សត្តធា បច្ចយោ ហោតិ.

រូបំ អរូបស្ស យថារហំ អារម្មណាធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយូបនិស្សយបុរេជាតិន្ទ្រិយវិប្ប- យុត្តអត្ថិអវិគតវសេន ឯកាទសហិ អាការេហិ បច្ចយោ ហោតិ.

រូបំ រូបារូបស្សាតិ នត្ថិ.

១៣៩៦. សត្តធា រូបំ រូបស្ស, ភវតេកាទសេហិ តំ;

បច្ចយោ នាមធម្មស្ស, មិស្សកស្ស ន កិញ្ចិ តុ.

អរូបំ អរូបស្ស យថារហំ ហេតារម្មណាធិបតិអនន្តរសមនន្តរសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយូបនិស្សយា- សេវនកម្មវិបាកាហារិន្ទ្រិយឈានមគ្គសម្បយុត្តអត្ថិនត្ថិវិគតាវិគត- វសេន ឯកវីសតិធា បច្ចយោ ហោតិ.

អរូបំ រូបស្ស យថារហំ ហេតាធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយបច្ឆាជាតកម្មវិបាកាហារិន្ទ្រិយ- ឈានមគ្គវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតវសេន បន្នរសធា បច្ចយោ ហោតិ.

អរូបំ រូបារូបស្ស យថារហំ ហេតាធិបតិសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយកម្មវិបាកាហារិន្ទ្រិយឈានមគ្គ- អត្ថិអវិគតវសេន តេរសធា បច្ចយោ ហោតិ.

១៣៩៧. ឯកវីសតិធា នាមំ, បច្ចយោ ភវតត្តនោ;

តិបញ្ចហិ តំ រូបស្ស, ឧភិន្នំ តេរសធា បន.

រូបារូបំ រូបស្ស យថារហំ សហជាតនិស្សយអត្ថិអវិគតវសេន ចតុធា បច្ចយោ ហោតិ.

រូបារូបំ អរូបស្ស យថារហំ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយិន្ទ្រិយអត្ថិអវិគតវសេន ឆធា បច្ចយោ ហោតិ.

រូបារូបំ រូបស្សាតិ នត្ថិ.

១៣៩៨. ឧភោបិ រូបធម្មស្ស, ចតុធា ហោន្តិ បច្ចយា;

ឆព្ពិធា នាមធម្មស្ស, មិស្សកស្ស ន កិញ្ចិ តុ.

ឯតេសុ បន បច្ចយេសុ កតិ រូបា, កតិ អរូបា, កតិមិស្សកាតិ? បុរេជាតបច្ចយោ ឯកោ រូបធម្មោវ, ហេតុអនន្តរសមនន្តរបច្ឆាជាតាសេវនកម្មវិបាកឈានមគ្គសម្បយុត្តនត្ថិ- វិគតានំ វសេន ទ្វាទស បច្ចយា អរូបធម្មាវ, សេសា បន ឯកាទស បច្ចយា រូបារូបមិស្សកាតិ វេទិតព្ពា.

បុន កាលវសេន ហេតុសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយបុរេជាតបច្ឆាជាតវិបាកាហារិន្ទ្រិយឈានមគ្គ- សម្បយុត្តវិប្បយុត្តអត្ថិអវិគតានំ វសេន បន្នរស បច្ចយា បច្ចុប្បន្នាវ ហោន្តិ. អនន្តរសមនន្តរាសេវននត្ថិវិគតបច្ចយា អតីតាវ, កម្មបច្ចយោ អតីតោ វា ហោតិ បច្ចុប្បន្នោ វា, អារម្មណាធិបតិឧបនិស្សយបច្ចយា បន តិកាលិកា ហោន្តិ កាលវិនិមុត្តា ច.

១៣៩៩. បច្ចុប្បន្នាវ ហោន្តេត្ថ,

បច្ចយា ទស បញ្ច ច;

អតីតា ឯវ បញ្ចេកោ,

ទ្វេកាលិកោវ ទស្សិតោ;

តយោ តិកាលិកា ចេវ,

វិនិមុត្តាបិ កាលតោ.

សព្ពេ បនិមេ ចតុវីសតិ បច្ចយា យថារហំ អារម្មណូបនិស្សយកម្មអត្ថិបច្ចយានំ វសេន ចតូសុ បច្ចយេសុ សង្គហំ គច្ឆន្តីតិ វេទិតព្ពា.

ឥតិ អភិធម្មាវតារេ បច្ចយនិទ្ទេសោ នាម

ចតុវីសតិមោ បរិច្ឆេទោ.

និគមនកថា

១៤០០. អភិធម្មាវតារោយំ, វរោ បរមគម្ភីរោ;

ឥច្ឆតា និបុណំ ពុទ្ធិំ, ភិក្ខុនា បន សោតព្ពោ.

១៤០១. សុមតិមតិវិចារពោធនោ,

វិមតិវិមោហវិនាសនោ អយំ;

កុមតិមតិមហាតមោនាសោ,

បដុមតិភាសករោ មតោ មយា.

១៤០២. យតោ សុមតិនា មតោ នាមតោ,

អាយាចិតសម្មានតោ មានតោ;

តតោ ហិ រចិតោ សទា តោសទា,

មយា ហិតវិភាវនា ភាវនា.

១៤០៣. អត្ថតោ គន្ថតោ ចាបិ, យុត្តិតោ ចាបិ ឯត្ថ ច;

អយុត្តំ វា វិរុទ្ធំ វា, យទិ ទិស្សតិ កិញ្ចិបិ.

១៤០៤. បុព្ពាបរំ វិលោកេត្វា, វិចារេត្វា បុនប្បុនំ;

ធីមតា សង្គហេតព្ពំ, គហេតព្ពំ ន ទោសតោ.

១៤០៥. តិវិធា ព្យប្បថានញ្ហិ, គតិយោ ទុព្ពិធាបិ ចេ;

តស្មា ឧបបរិក្ខិត្វា, វេទិតព្ពំ វិភាវិនា.

១៤០៦. និកាយន្តរលទ្ធីហិ, អសម្មិស្សោ អនាកុលោ;

មហាវិហារវាសីនំ, វាចនាមគ្គនិស្សិតោ.

១៤០៧. មធុរក្ខរសំយុត្តោ, អត្ថោ យស្មា បកាសិតោ;

តស្មា ហិតត្ថកាមេន, កាតព្ពោ ឯត្ថ អាទរោ.

១៤០៨. សទ្ធម្មដ្ឋិតិកាមេន, ករោន្តេន ច យំ មយា;

បុញ្ញមធិគតំ តេន, សុខំ បប្បោន្តុ បាណិនោ.

១៤០៩. អន្តរាយំ វិនា ចាយំ, យថាសិទ្ធិមុបាគតោ;

តថា កល្យាណសង្កប្បា, សិទ្ធិំ គច្ឆន្តុ បាណិនំ.

១៤១០. នរនារិគណាកិណ្ណេ, អសំកិណ្ណកុលាកុលេ;

ផីតេ សព្ពង្គសម្បន្នេ, សុបសន្នសិតោទកេ.

១៤១១. នានារតនសម្បុណ្ណេ, វិវិធាបណសង្កដេ;

កាវេរបដ្ដនេ រម្មេ, នានារាមោបសោភិតេ.

១៤១២. កេលាសសិខរាការបាសាទបដិមណ្ឌិតេ;

ការិតេ កណ្ហទាសេន, ទស្សនីយេ មនោរមេ.

១៤១៣. វិហារេ វិវិធាការចារុបាការគោបុរេ;

តត្ថ បាចីនបាសាទេ, មយា និវសតា សទា.

១៤១៤. អសល្លេខមសាខល្យេ, សីលាទិគុណសោភិនា;

អយំ សុមតិនា សាធុ, យាចិតេន កតោ សតា.

១៤១៥. ទេវា កាលេន វស្សន្តុ, វស្សំ វស្សវលាហកា;

បាលយន្តុ មហីបាលា, ធម្មតោ សកលំ មហិំ.

១៤១៦. យាវ តិដ្ឋតិ លោកស្មិំ, ហិមវា បព្ពតុត្តមោ;

តាវ តិដ្ឋតុ សទ្ធម្មោ, ធម្មរាជស្ស សត្ថុនោតិ.

ឧរគបុរនិវសនេន អាចរិយេន ភទន្តពុទ្ធទត្តេន សីលាចារសម្បន្នេន កតោ អភិធម្មាវតារោ នាមាយំ.

អភិធម្មាវតារោ និដ្ឋិតោ.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

នាមរូបបរិច្ឆេទោ

គន្ថារម្ភកថា

១. សម្មា សម្មាភិសម្ពុទ្ធំ, ធម្មំ ធម្មប្បកាសនំ;

សំឃំ សំឃុត្តមំ លោកេ, វន្ទិត្វា វន្ទនារហំ.

២. នាមរូបបរិច្ឆេទំ, បវក្ខាមិ សមាសតោ;

មហាវិហារវាសីនំ, វណ្ណនានយនិស្សិតំ.